|
2005 YILI KURUMLAR VERGİSİ BEYANNAMESİNDE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN
HUSUSLAR...
2005
vergilendirme dönemine ait yıllık kurumlar vergisi beyannamesi süre uzatılmadığı
taktirde 01.04.2006-15.04.2006 tarihleri arasında verilecektir. Kurumlar
Vergisine tabi kurumların elde ettiği gelirlerin vergilendirilmesi, 5422 sayılı
KVK hükümlerine göre yapılmaktadır. Kurumların gelirleri, 193 sayılı GVK7 nun
2.maddesinde yedi bent halinde sayılan gelir unsurlarından oluşur ve tamamı
kurum kazancı olarak adlandırılır. Kurumların bu kazancı üzerinden alınacak
Kurumlar Vergisi ise GVK'nun ticari kazanç hükümlerine göre tespit edilen safi
kurum kazancı üzerinden hesaplanacaktır.
Bilindiği üzere 4842, 4884, 4962, 5024, 5035, 5084,
5228 ve 5281 sayılı Kanunlarla vergi kanunlarında önemli değişiklikler
yapılmıştır. Bu değişiklikler göz önünde bulundurulduğunda 2005 yılı kurum
kazançlarının vergilendirilmesine ilişkin esasları kısaca aşağıdaki gibi
özetlemek mümkündür.
Kurumlar vergisi oranı %30 olarak uygulanacaktır.
GVK' nun 94.md.1.fıkrasının 6.bendinin (b) alt bendinde 4842 sayılı Kanunla
yapılan değişiklikle, kurumların istisna kazançları ile normal kazançları
ayrımına son verilerek istisna olsun olmasın tevkifat, karın dağıtılması
aşamasına bırakılmıştır. Dağıtılan kazancın istisna kaynaklı olup olmamasının
tevkifata etkisi bulunmamaktadır. Halka açık şirket ile halka açık olmayan
şirketlerden elde edilen kar payı ayrımı da kaldırmak suretiyle, her iki tür
şirket tarafından dağıtılan kar paylarının aynı oranda vergilendirilmesi ön
görülmüştür.
Tam mükellef kurumlarda,kurum kazancının
dağıtılması halinde dağıtılan kar paylarında, kar payını alan kişilerin durumuna
bağlı olarak GVK' na göre %10 oranında tevkifat yapılacaktır(Çifte
vergilendirmeyi önleme anlaşmaları ile GVK’nın geçici 62.madde hükümleri göz
önünde bulundurulmalıdır).Karın dağıtılmayarak ihtiyatlara veya sermayeye
ilavesi halinde ise tevkifat yapılmayacaktır. Kurumlar Vergisi Kanunu uyarınca
yıllık veya özel beyanname veren dar mükellef kurumlar,Gelir Vergisi Kanununun
75.maddesinin ikinci fıkrasının (4) numaralı bendinde yazılı menkul sermaye
iradının ana merkeze aktarılan tutarı üzerinden Gelir Vergisi Kanununa göre %10
oranında tevkifat yapacaklardır(Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları ile
GVK’nın geçici 62.madde hükümleri göz önünde bulundurulmalıdır).
4842 sayılı Kanunla prensip olarak istisna kazançlar
üzerinden tevkifat yapılmaması öngörülmekle birlikte,GVK’nın geçici 61.maddesi
gereğince tercihini yeni düzenlemeden yana kullanmayanlar,2 4.04.2003 tarihinden
önce yapılan müracaatlara istinaden düzenlenen veya düzenlenecek yatırım teşvik
belgeleri kapsamındaki yatırım harcamaları için, hesaplanan yatırım indirimli
istisna tutarı üzerinden. dağıtılsın dağıtılmasın %19,8 oranında gelir vergisi
tevkifatı yapacaklardır.
Bu esaslara göre 2005 yılı kurum kazançlarının beyanı aşağıdaki
gibi olacaktır.
I. KURUMLAR VERGİSİNE TABİ KURUMLAR
Kurumlar Vergisi Kanununun 1.maddesinde
aşağıda yazılı kurumların kazançlarının Kurumlar Vergisine tabi olduğu
belirtilmiştir;
Sermaye şirketleri (Anonim, Limited, Eshamlı Komandit
Şirketler ile aynı mahiyetteki yabancı kurumlar, sermaye piyasası kanununa göre
kurulan yatırım fonları),
Kooperatifler,
Dernek ve vakıflara ait iktisadi işlemler,
İş ortaklıkları,
II. BEYANNAME VERİLECEK HALLER
Tam mükellefiyette, Kurumlar Vergisi Kanununun
1.maddesinde sayılan;
Sermaye şirketleri (Anonim,Limited,Eshamlı Komandit Şirketler
ile aynı mahiyetteki yabancı kurumlar,sermaye piyasası kanununa göre kurulan
yatırım fonları),
Kooperatifler (KVK’nın 8/16.maddesinde muafiyet şartlarını
haiz olmayanlar),
İktisadi kamu müesseseleri,
Dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler (Sendikalar ve
cemaatlere ait olanlar dahil),
İş ortaklıkları
Dar mükellefiyette ise Türkiye’de ticari ve zirai
faaliyette bulunan yabancı kurumlar mutlaka, yıllık Kurumlar Vergisi beyannamesi
vermek ve bütün gelir unsurlarını beyannamede toplamak zorundadırlar. Vergileme,
bu beyanname ile bildirilen toplam kurum kazancı üzerinden yapılır.Ticari ve
zirai faaliyette bulunmayan dar mükellef kurumların tevkifata tabi tutulmuş bazı
kazançlar için yıllık beyanname verilmez, verilen beyannameye bu kazançlar dahil
edilmez, böylece tevkifat, nihai vergileme olur. Bazı kazançlar için ise
beyanname vermeleri ihtiyaridir. Dar mükellef kurumların vergiye tabi
kazançların GVK’da yazılı diğer kazanç ve iratlardan
(telif,imtiyaz,ihtira,işletme,ticaret unvanı,alameti farika ve benzeri gayri
maddi hakların satışı,devir ve temliki karşılığında alınan bedeller hariç)
ibaret olması halinde bu kazançlar özel beyanname ile beyan edilir.
III.SAFİ KURUM KAZANCININ TESPİTİ
KVK' nun 13.maddesi gereğince kurumlar
vergisi, kurumlar vergisi mükelleflerinin bir hesap dönemi içerisinde elde
ettikleri safi kurum kazancı üzerinden hesaplanır. Safi kurum kazancı ise
GVK'nun ticari kazanç hakkındaki hükümlerine göre tespit edilmektedir (Zirai
faaliyetle iştigal eden kurumların bu faaliyetlerinden doğan kazançlarının
tespitinde GVK’nın 59. md.son fıkrası hükmü de nazara alınır). Dolayısıyla kurum
kazancı,GVK’nın 40 ve KVK’nın 14 ve 15. maddeleri göz önünde
bulundurularak,GVK’nın 38.maddesinde öngörülen bilanço esasında ticari kazancın
tespitine ilişkin hükümleri uyarınca belirlenmektedir. Ayrıca Vergi Usul
Kanununun değerleme hükümleri ile diğer kanunlardaki özel hükümler de göz önünde
bulundurulacaktır. Belirlenen kurum kazancına indirim ve istisnalar uygulanarak
kurumlar vergisi matrahına ulaşılır.
5024 sayılı kanunla 01.01.2004 tarihinden
itibaren “enflasyon düzeltmesi”ne geçildiğinden maliyet artış fonu, yeniden
değerleme, finansman gideri kısıtlaması, LİFO stok değerleme yöntemi
uygulamaları yürürlükten kaldırılmıştır.Ancak gerekli şartlar oluşmadığından
2005 yılı kurumlar vergisi matrahının tespitinde enflasyon düzeltmesi
uygulanmayacaktır. 01.01.1994 tarihinden itibaren uygulanan Tek Düzen Muhasebe
Sistemi gereğince hesap planına göre tespit edilen dönem karı,ticari karı
göstermektedir.Oysa vergi mevzuatına göre vergiye matrah olacak kar veya zarar
(mali kar\zarar) bundan farklı olabilir.Bu nedenle ticari kardan mali kara
ulaşmak için bir takım hesaplamaların yapılması gerekmektedir.Kurumlar vergisi
mükellefleri bu hesaplamayı beyanname üzerinde veya beyannameye ekleyecekleri
bir listede gösterebilirler.
A.KURUM KAZANCININ TESPİTİNDE İNDİRİLECEK GİDERLER
a)Hisse ve tahvil senetlerinin ihraç giderleri
b)İlk tesis ve taazzuv (kuruluş ve örgütlenme) giderleri
c)Genel heyet toplantıları için yapılan giderlerle,birleşme,fesih
ve giderleri
d)Sigorta ve reasürans şirketlerinde bilanço gününde hükmü devam
eden sigorta sözleşmelerine ait karşılıklar
1.Muallak hasar karşılıkları,
2.Kazanılmamış prim karşılıkları,
3.Hayat matematik karşılıklarından ibarettir.
e)Eshamlı komandit şirketlerde komandite ortağın kar hissesi
f)Ar-Ge indirimi
g)Faizsiz olarak kredi verenlere ödenen kar payları ile özel
finans kurumlarınca kar ve zarara katılma hesabı karşılığı ödenen kar payları
h)Kurum çalışanlarına ödenen temettü ikramiyesi
B.KURUM KAZANCININ TESPİTİNDE İNDİRİLEMEYECEK GİDERLER
1.Öz Sermaye Üzerinden Ödenen Veya Hesaplanan Faizler
2.Örtülü Sermaye Üzerinden Ödenen Veya Hesaplanan Faizler
3.Sermaye Şirketlerince Dağıtılan Örtülü Kazançlar
4.Ayrılan İhtiyaç Akçeleri
5.Dar Mükellef Kurumların Ana Merkeze veya Türkiye Dışındaki
Şubelerine Yaptıkları Bazı Ödemeler
6.Hesaplanan Kurumlar Vergisi İle Her Türlü Cezalar
7.Menkul Kıymet Pazarlama Komisyonları
8.Esas Faaliyetleri Konusu İle İlgili Olmayan Deniz ve Hava
Taşıtlarının Giderleri
9.Basın Yoluyla İşlenen Fiillerden Dolayı Ödenen Tazminatlar
10.Diğerleri
-Ödenmeyen sigorta primleri (işveren sigorta primleri dahil),
-Binek otomobillerine ait motorlu taşıtlar vergisi,
-Tesvik edilemeyen giderler,
-Yurt dışı inşaat,onarma,montaj,ihracat ve taşımacılık
işlerinde;döviz olarak elde edilen hasılatın %0,5’ini aşan tutarda hesaplanan
götürü giderler,
-Vergi Usul Kanunu hükümlerine uygun olmayan amortismanlar,
- Vergi Usul Kanunu hükümlerine uygun olmayan karşılıklar
(kıdem tazminatı karşılığı,menkul kıymetler değer düşüklüğü karşılığı vb.),
-Kanunen kabul edilmeyen giderler için yüklenilen KDV,
-Değerleme hataları
-Alınan vadeli çek reeskontları,
-İstisna kazançların giderleri,
-İşle ilgili olmayan özel harcamalar,
-Mükerrer kaydedilen giderler,
-Dönemsellik ilkesine uymayan gider kayıtları,
Kanunen kabul edilmeyen
giderler,enflasyon düzeltmesi yapılan dönemlerde VUK mükerrer madde 298/A-5
gereğince enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş tutarları ile dikkate
alınacaktır.
C.BEYANNAME ÜZERİNDE YAPILACAK DİĞER İNDİRİMLER
1.Ticari kardan mali kara geçişte oluşan zararlar ile yurt dışı
zararları
2.Bağış ve yardımlar
3.Sponsorluk harcamaları
D.KURUMLAR VERGİSİNDEN İSTİSNA KAZANÇLARI
Kurumlar vergisinden istisna kazançlar,Kanunun
8.maddesi ile bazı geçici maddelerinde düzenlenmiştir.Ayrıca,GVK’nın
19.maddesinde yer alan yatırım indirimi istisnası ile özel kanunlarda veya
kurumların kuruluş kanunlarında yer alan istisnalar da mevcuttur.
1.İştirak Kazançları İstisnası( KVK Md. 8/1 )
2.Risturn İstisnası ( KVK Md. 8/2 )
Aşağıdaki yazılı kooperatiflerin ortakları için hesapladıkları
risturnlardır;
a)İstihlak kooperatiflerinde;ortakların şahsi ve ailevi gıda ve
giyecek ihtiyaçlarını karşılamak için aldıkları malların kıymetlerine göre
hesaplanan risturnlar,
b)İstihsal kooperatiflerinde;ortakların istihsal ederek
kooperatife sattıkları veya kooperatifin istihsal faaliyetinde kullanmak üzere
satın aldıkları malların kıymetine göre hesaplanan risturnlar,
c)Kredi kooperatiflerinde;ortakların kullandıkları kredilere göre
hesaplanan risturnlar
d)Ortakların idare giderleri karşılığı olarak ödedikleri
paralardan sarf olunmayarak iade edilen kısımlar,
Kısaca, risturn kazançları kurumlar vergisi ve gelir vergisi
tevkifatına tabi olmayacaktır.
3.Yatırım Fonları ve Yatırım Ortaklıklarının Kazançlarına İlişkin
İstisna ( KVK Md. 8/4 )
KVK’nın 8.maddesinde 4 numaralı bendinde aşağıdaki kazançlar
kurumlar vergisinden müstesna tutulmuştur:
a)Portföyünün en az %25’i hisse senetlerinden oluşan menkul
kıymetler yatırım fonları (döviz yatırım fonları hariç) ile aynı nitelikteki
menkul kıymetler yatırım
ortaklıklarının portföy işletmeciliğinden doğan kazançlar,
b)(a) alt bendi dışında kalan menkul kıymetler yatırım fonları
(döviz yatırım fonları hariç) ile menkul kıymetler yatırım ortaklıklarının
portföy işletmeciliğinden doğan kazançları,
c)Risk sermayesi yatırım fonları veya ortaklıkları kazançları,
d)Gayrimenkul yatırım fonları veya ortaklıkları kazançları,
e)Emeklilik yatırım fonlarının kazançları (bu kazançlar GVK’nın
94.maddesine göre tevkifata tabi tutulmaz).
Yabancı para ve altın alım satımı yapan “döviz yatırım
fonları”nın ise söz konusu istisnadan yararlanmaları mümkün değildir.
4.Rüçhan Hakkı Kupon Satış Kazancı ile Emisyon Primi İstisnası (KVK
Md. 8/5 )
5.Yatırım İndirimi (GVK Md.19)
6.İştirak Hisseleri veya Gayrimenkullerin Satışından Doğan
Kazançlara İlişkin İstisna (KVK Md. 8/12)
7.Yurt Dışında Yapılan İnşaat,Onarma,Montaj İşleri ve Teknik
Hizmetlerden Sağlanan Kazançlardan İstisna (KVK Md. 8/7 )
8.Eğitim ve Öğretim İşletmelerinde Kazanç İstisnası (KVK Md. 8/8
)
9.4325 Sayılı Kanunla Tanınan İstisna
10.Türk Uluslar arası Gemi Siciline Kayıtlı Gemilerin
İşletilmesinden ve Devrinden Elde Edilen Kazançlara İlişkin İstisna (4490 Sayılı
Türk Uluslar arası Gemi Sicili Kanunu Md. 12 )
11.Teknoloji Geliştirme Bölgelerindeki Yönetici Şirketlerin
Kazançları ile Mükelleflerin Yazılım ve Ar-Ge Faaliyetlerinden Elde Ettikleri
Kazançlara İlişkin İstisna
12.Serbest Bölgelerde Elde Edilen Kazanç İstisnası
13.Diğer İstisnalar
14.Finansman Fonu
E.KURUMLAR VERGİSİNİN HESAPLANMASI
Bilindiği gibi 01.01.1994 tarihinden itibaren “Tek Düzen Hesap Planı”
uygulamasına geçilmiş ve hesap planına göre tespit edilen ticari kar ile vergi
mevzuatına göre tespit edilen karın farklı olabileceği belirtilmiştir. Bu
nedenle muhasebe usul ve esasları dikkate alınarak düzenlenecek mali tablolarda
yer alacak dönem karı (ticari kar) veya zarar ile vergiye matrah olacak kar
(mali kar) veya zarar bilanço ya da gelir tablosu üzerinde giderilmeyecek;
vergiye tabi safi kazanç, mükellefler tarafından mali tablolar dışında
hesaplanacaktır. Kurumlar vergisi mükellefleri, gelir tablosunda yer alan “Dönem
Karı veya Zararı”nı Ticari Bilanço Karı veya Zararı olarak Kurumlar Vergisi
Beyannamesinin ilgili satırına aktarılacak ve kanunen kabul edilmeyen giderler
ile kurumlar vergisinden istisna edilen kazanç ve iratları beyanname üzerinde
göstereceklerdir
|
