| |
Kayıtdışı patrona da zarar verir, dikkat
elemanlarınız sizden para saklıyor olabilir
Önceki hafta bir alışveriş
merkezinin yemek katında hızlıca bir şeyler
atıştırayım dedim. Siparişi verdim, hazırlandı,
parayı uzatıp üstünü aldım, tepsiye iyice baktım,
göremedim mi acaba dedim. Hayır yoktu. Kasiyere fişi
sordum. Yalandan “Aaa kesmemiş miyim, hemen vereyim”
dedi, fişi verdi. Ben istediğim için lütfettiler,
verdiler fişi. “İstemeyene yok.”
Anlaşılan işletmeci ciddi bir risk altında olduğunun
farkında değil. Vergi cezalarını kastetmiyorum, o
riski bildiği kesin. Başka bir riskten bahsedeceğim.
Bu işletmenin İstanbul’un çeşitli yerlerinde şubesi
var. Her şubede her kasanın başında patronun olması
imkânsız. Yani tahsilat yapan kişi bir çalışan.
Fişli satışlar kayda otomatik giriyor, resmi
kayıtlı. Fişsiz satışlarsa kayıtdışı. Peki
işletmeci, fişsiz satışların karşılığı alınan
paraların tamamının kendi cebine girdiğinden emin
mi? Hasılatını devletten kaçıran patron, kendi
çalışanlarının hasılatı kaçırmadıklarından nasıl
emin oluyor?
Mesela, ben fişi istemesem ve fiş kesilmeseydi,
satışın kaydı olmayacaktı ve patrona gitmeyecekti,
peki parası gider miydi acaba? Veya ne kadarı yüzde
kaç fire ile giderdi? Tamamen kasiyerin vicdanına
bağlı. Kötü niyetliyse fişini kesmediği satışların
parasını patrona göndermez veya kendi payını
aldıktan sonra gönderir. İşte kastettiğim ciddi risk
bu “suiistimal riski.”
Bir yandan atıştırırken bir yandan da restoranın
günlük müşteri sayısı ve hasılatı üzerine senaryo
yazdım. Günde 12 saat açık olan işletmeye 500
müşteri gelse ve ortalama 10 YTL’lik mönü yese günde
5 bin YTL hasılat yapar. Acaba bu satışın bin
YTL’sine fiş kesmese, kalan 4 bin YTL’ye fiş kesse;
- Fiş kesmemekle sağladığı kazanç ne kadar? Yani ne
kadar daha az vergi ödeyecek?
- Fiş kesmemekle kasasından kendisine gelmeyecek
para ne kadar? Yani ne kadarı çalınabilir?
Sonuç: İşletmeci zararda. Hem de yıllık 36 bin YTL
zararda. Aşağıdaki (*) tablo ve açıklamalarda
görüleceği üzere fiş kesmeyerek yılda 72 bin YTL
kazanç sağlarken öte yandan suiistimal yoluyla
ortalama 108 bin YTL kayba uğramakta, neticede 36
bin YTL servetinden eksiliyor. Halbuki fiş kestiği
durumda ne işletmenin servetinden eksilecek ne de
devletin servetinden. Kayıtdışı çalışmanın stresi ve
risklerini de üzerinden atmış olacak.
Kayıtdışı çalışanların vergi cezası riski var,
suiistimal riski var, bir de itibar kaybetme riski
var. Kayıtdışı bırakılan hasılat sebebiyle bilanço
ve gelir tablosu gerçek durumu yansıtmayacak. Basel
II kriterlerinin de etkisiyle bankalar şirketi
olduğundan zayıf görecek, kredibilitesi düşecek,
borçlanma maliyeti yükselecek.
Faturasız satış, işletmenin vadeli alacaklarını da
ispatı gerektiğinde riske edebilir.
Bir yandan fiş kesilmemesinin işletmeye vereceği
zararlardan bahsederken öte yandan tüm
alış-satışları belgeli olan ancak bu yüzden zarara
yani haksız rekabete uğrayan mükelleflerden de
bahsetmek gerek.
Tüm yükümlülükleri yerine getiren mükellefin, vergi
kaçıran mükellefe göre maliyetleri daha yüksek
oluşuyor demektir. Dolayısıyla satış fiyatı da
sektördeki kayıtdışı çalışan rakiplerine oranla daha
yüksektir. Bu durum aynı pazara satış yapan
mükelleflerden kayıtdışı satış yapanı haksız biçimde
daha avantajlı hale getiriyor.
Yasalara uygun olarak kayıtlı çalışan işletmelerin,
kayıtsız çalışan işletmelere karşı korunması lazım.
Devletin, kayıtdışı çalışana yaptığının cezasız
kalmayacağını, denetim ve diğer vergi güvenlik
önlemleri ile hissettirip caydırıcı olması lazım.
Öte yandan toplanan vergilerin; vatandaşa adalet,
güvenlik, eğitim, sağlık vb kamusal hizmet olarak
geri döneceğinin, hortumlanmayacağının icraatlarla
hissettirilmesi ve inandırılması lazım.
Günlük 5 bin YTL’nin tamamına fiş kesilirse Günlük 5
bin YTL’nin, 4 bin YTL’sine fiş kesilirse
Yıllık Hasılat 1.800.000 1.440.000
(Varsayılan) Giderler Toplamı 1.200.000 1.200.000
Kurumlar Vergisi Matrahı 600.000 240.000
K.Vergisi % 20 120.000 48.000
İşletmenin günlük 5 bin YTL’lik satışının, bin
YTL’sini kayıtdışı bırakarak az ödeyeceği vergi
(sözde kazancı) 72 bin YTL. (120.000-48.000) Buna
karşılık günlük bin YTL’lik kayıtdışı hasılatın
kontrolü mümkün olmadığından 300 YTL’sinin
-suiistimale uğradığından- patrona intikal
etmediğini varsaydığımızdaki yıllık kaybı ise 108
bin YTL. (300x30x12)
Günde bin YTL’lik fiş kesmeyerek yılda 36 bin YTL
(108.000-72.000) kendi servetinden eksiliyor.
Suiistimal 300 YTL değil 200 YTL bile olsa bu hesaba
göre yine kayıpta. Suiistimalin 300 YTL’nin üstüne
çıkma ihtimali durumunda işletmecinin kayıtdışından
dolayı zararı artarak büyümekte.
BİLGİNİZ OLSUN
Fuarlarda yazarkasa zorunlu değil
Firmanızın yılda bir veya iki kez tanıtım amacı ile
fuarlara katıldığı belirtilerek perakende
satışlarınızı, ödeme kaydedici cihaz almadan
perakende satış fişi ile veya fatura ile
belgelendirmeniz halinde yazarkasa kullanma
zorunluluğunuz bulunmamaktadır. (İstanbul
Defterdarlığı 08/9/2005 tarih, 25 Sayılı Özelge)
Yaklaşık 20 yıldır davalı işyerinde mesul müdür
olarak çalışan bir kişinin asgari ücretle
çalıştığının kabulü hayatın olağan akışına uygun
değildir. Meslek odalarından alınan ücret üzerinden
hesaplanan ihbar ve kıdem tazminatları ile diğer
alacaklarının bir değerlendirmeye tabi tutularak
hüküm kurulması gerekir. (Yargıtay 9. H.D., E.
2005/12255, K. 2005/37905)
DR. PARA NOYAK
Gün sonu kasa bakiyesi, gün içi tahsil ve tediye
hareketlerinden oluşur. Kasa bakiyesini oluşturan bu
hareketlerin her biri belgeye dayanıyor mu? Belgesiz
muhasebe işlemleriyle kasa bakiyeniz değiştiriliyor
olmasın!
Ahmet Karabıyık / Yorum
Referans |
|
