| |
Özürlü aylığında değişiklikler
Bilindiği gibi, özürlü vatandaşlarımız
2022 sayılı Kanun ile sosyal güvenlik kapsamına
alınmışlardır. Gerçekten, 1 Temmuz 1976 tarih ve
2022 sayılı “65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve
Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması
Hakkında Kanun” yaşlı ve özürlü vatandaşlarımıza
primsiz rejim içinde bir miktar aylık bağlanması ile
birlikte bir seviyeye kadar sağlık yardımı
almalarına da imkan tanımaktadır.
Bugünkü yazımızda, 5378 sayılı Kanun ile özürlü
vatandaşlarımıza bağlanacak olan aylıklarda meydana
gelen değişiklikler ele alınmıştır.
? Aylık bağlanabilecekler
Anılan Kanun ile 1 Temmuz 1976 tarih ve 2022 sayılı
“65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk
Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanunu’na”
ek fıkra eklenmiştir. Söz konusu ek fıkraya göre,
özürlü aylığı alabilecek olanlar aşağıda
belirttildiği şekilde açıklanmıştır.
Söz konusu ek maddenin ilk fıkrasında 18 yaşını
dolduran ancak başkasının yardımı olmaksızın
hayatını devam ettiremeyen özürlülere aylık
bağlanması hüküm altına alınmıştır. 18 yaşını
doldurmuş olmakla birlikte başkasının yardımı
olmaksızın hayatını idame ettiremeyecek olan özürlü
vatandaşımıza aylık bağlanabilmesi için;
Öncelikle çalışma güçlerini yüzde 70 ve üzerinde
kaybettiğinin ve başkasının yardımı olmaksızın
hayatını devam ettiremeyecek şekilde özürlü
olunduğunun tam teşekküllü hastanelerden alacakları
sağlık kurulu raporu ile kanıtlamaları gerekiyor.
Bununla birlikte, 18 yaşını doldurmuş olması ve
kanunen bakmakla mükellef kimsenin bulunmaması
ikinci önemli şart olarak kanuna konmuştur.
Üçüncü olarak ise; her ne ad altında olursa olsun
her türlü gelirleri toplamının aylık ortalamasına
göre bu kanunun 1’inci maddesinde belirtilen
gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı
sonucu bulunacak tutardan daha az gelirin olması
lazım. Halen bu rakam 67.78 YTL olarak
uygulanmaktadır. (Memur maaşlarında yapılan
enflasyon farkından doğan artış hesaplamada dikkate
alınmamıştır)
Yukarıda sayılan üç şartı bir arada bulunduran
özürlülere aylık bağlanmaktadır. Bağlanacak aylık
miktarı 203,35 YTL dir. Bu gruba özür oranı yüzde 70
ve üzerinde olanlar girmektedir.
? İşe yerleşmemişler
Kanunda aylık bağlanacak ikinci bir grup olarak 18
yaşını dolduran ve işe yerleşmemiş olan özürlüler
sayılmıştır. Buna göre, 18 yaşını dolduran ve
çalışma güçlerini yüzde 40 ila 69 arasında kaybeden
özürlülerin aylık alabilmesi için;
Özürlü olan vatandaşımızın 18 yaşını doldurması,
kanunen bakmakla mükellef kimsesi olmaması, özürlüğü
olduklarını tam teşekküllü hastanelerden alacak
oldukları sağlık kurulu raporu ile belgelemeleri,
herhangi bir işe yerleştirilememiş olması ve her ne
ad altında olursa olsun her türlü gelirleri
toplamının aylık ortalamasının 67.78 YTL den daha az
olması gerekiyor.
Bu şartların hepsini bir arada taşıyan özürlülere de
135.56 YTL aylık bağlanacaktır. Bu gruba ise, özür
oranı yüzde 40 ila 69 arasında olan özürlüler
giremktedir.
? 18 yaşın altındakiler
Hemen belirtelim ki, on sekiz yaşını tamamlamayan
özürlüye aylık bağlanabilmesi için kanunen bakmakla
yükümlü kişinin aylık ortamla gelirinin 67,78
YTL’den az olması gerekmektedir. Bu halde 18 yaşın
altındaki özürlü için 135.56 YTL aylık
bağlanacaktır. Aslında bu aylık on sekiz yaşından
küçük özürlüye bakan yakınına verilmektedir.
Özürlülere bağlanan bu aylıklar üçer aylık dönemler
halinde ve peşin olarak verilmektedir.
? Aylığın iptali
Aylık bağlanmasına esas özürlülük oranı değişenlerin
aylıkları Sağlık Kurulu raporları ile durumlarına
göre yeniden tespit olunur.
Özürlülük oranı, 5378 sayılı Kanun’a göre aylık
bağlanması gereken oranın altına düşenler ile
yukarıda belirttiğimiz aylık ortama gelir tutarından
fazla gelir elde etmeye başlayanların aylıkları
kesilir.
Aylık hakkından yararlanan 18 yaşından küçük
özürlülerin yalnızca kendileri 2022 sayılı Kanun’un
7’nci maddesinde belirtilen tedavi hakkından
yararlanır. 18 yaşından küçük özürlüye bakan yakını
sağlık yardımı hakkından yararlanamaz. Öte yandan,
yukarıdaki hükümlere göre aylık alanlardan herhangi
bir sosyal güvenlik kurumunun tedavi yardımı
kapsamında bulunanlara sağlık-tedavi yardımı
yapılmaz.
Son olarak şunu da belirtmeliyiz ki, herhangi bir
sosyal güvenlik kurumundan malûl olmaları sebebiyle
yetim olarak aylık veya gelir almakta olan
çocuklardan bu kurumlardan aldıkları aylık veya
gelir toplamı tutarları 2022 eklenen ek madde
gereğince durumlarına göre ödenebilecek tutardan
yani yukarıda belirttiğimiz tutardan daha az
olanlara; aradaki fark ilgili sosyal güvenlik kurumu
tarafından ödenir ve bu şekilde ödenen tutarlar
Hazine’den tahsil edilir.
Eğer, özürlü kişi birden fazla sosyal güvenlik
kurumundan aylık veya gelir alıyorsa yalnızca tercih
edecekleri bir sosyal güvenlik kurumu tarafından
aradaki fark ödenecektir. İki değişik kurumun birden
fark ödemesi Kanuna aykırı düşmektedir.
------
OKUYUCULARA CEVAPLAR...
Stajyerlikte geçen süre emeklilikte sayılmaz
> O. Veril - Stajyer olarak çalışma hayatına ilk
adım atan sigortalılar Sosyal Sigortalar Kurumundan
almış oldukları sigorta sicil numarası üzerine
ileriki yıllarda yapmış oldukları çalışmaları devam
ettirmektedirler. Hemen hemen herkesin kafasında
soru soran okuyucumuzda olduğu gibi stajyer olarak
geçen çalışmaların emeklilik işlemlerinde dikkate
alınıp alınmayacağı sorusu bulunmaktadır. Zira,
stajyer olarak geçen hizmet sürelerinin hizmet
dökümlerinde çıkmaması, ancak sigorta başlangıcı
olarak görülmesi kafaları karıştırmaktadır.
Hemen belirtelim ki, kamuoyunda stajyerlik olarak
adlandırılan bir çok çalışma biçimi aslına SSK
uygulamasında stajerlik kavramı dışında kalmaktadır.
Bunlardan bir bölümü çıraklık ve meslek eğitimi
çerçevesinde yapılan çalışmalardır. Bu çalışmalardan
çıraklık sözleşmesi olanlar için hastalık, işkazası
ve meslek hastalığı sigortasına prim ödenmektedir.
Emeklilik işlemlerinde değerlendirmeye alınan
yaşlılık, malullük ve ölüm sigorta kollarına prim
ödenmemektedir.
İkinci grupta ise gerçekten stajyer olanlar vardır.
Bunlar daha çok eğitim gördükleri okulların
programları gereği olarak mesleki bilgi ve
becerilerini artırmaları için yapılan çalışmadır.
Okul programı nedeniyle yapılan çalışma yani staj
süresinde sigorta yapılmaz. Eğitim kurumunun
öngördüğü staj süresi dışına çıkılması halinde tüm
sigorta kollarına tabi olarak sigortalı yapılması
gerekir ve bu süre staj süresi gibi
değerlendirilmez. Emeklilik işlemleri için de
geçerli addedilir.
Üçüncü grupta ise genellikle yüksek öğrenime devam
eden öğrencilerin yaptığı çalışmalar staj süresi
gibi değerlendirilir. Halbuki bu çalışmalar normal
bir çalışmadır. Eğitim gördükleri okların programı
gereği yapılan bir çalışma değildir. İşverenler çoğu
zaman bilerek, bazen bilinçsiz olarak öğrencilerin
sigortalı yapılmayacağını, bunların staj
yaptıklarını ileri sürmektedirler. Bu yanlış bir
değerlendirmedir.
Herhangi bir çalışmanın staj süresinden sayılması
için okul programında bulunması ve okul ile yapılan
yazışmalar ile bunun teyit edilmesi gerekir.
Şerif Akcan Türkiye |
|
