Sosyal Güvenlik Reformu,
sigortalının ölümü sonrasında geride bıraktığı dul ve
yetimleri ile ana-babasına bağlanacak aylıkların
şartlarında köklü değişiklikler getiriyor.
Halen yürürlükteki uygulamaya göre, SSK'lı vefat ettiğinde
1800 günü varsa veya 1800 günü yoksa bile 5 yıldan fazla
sigortalı olup her bir sigortalılık yılı için ortalama 180
gün prim ödenmiş ise geride kalanlarına dul/yetim aylığı
bağlanıyor. Bağ-Kur'lunun ise beş yıllık prim ödeme süresi
bulunuyorsa yakınlarına dul/yetim aylığı veriliyor. Emekli
Sandığı iştirakçisinin vefatının ardından yakınlarına
aylık bağlanması için ise 10 yıl ve daha fazla süre sosyal
güvencesi şartı aranıyor. 10 yıllık güvencesi olmayan,
ancak 5 yıldan fazla süresi bulunanlara ise eşine bakıma
muhtaç olması halinde maaş verildiği gibi çocuklarına da
eğitim süreleri boyunca aylık bağlanıyor. Yeni yasayla
maaş bağlama şartı kolaylaştırıldığı gibi kapsamı da
genişletilerek erkekler de dul aylığı kapsamına alınıyor.
Yeni düzenleme, "En az beş yıldan beri sigortalı bulunup,
toplam olarak 900 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm
sigortaları primi bildirilmiş" olanların geride kalan eş
ve çocuklarına dul-yetim aylığı bağlanacak. En önemli
yeniliklerden biri de yeni uygulamadan daha önce bu hakkı
elde edemeyenlerin de faydalanması. 1 Ocak 2007'den önce
vefat eden işçi-memurların aylık alamayan yakınlarına,
yeni getirilen sistemle hak ediyorlarsa maaş bağlanacak.
Yeni düzenleme, eşlere ve erkek çocuklara da çeyiz yardımı
verilmesini öngörüyor. Şimdiki uygulamaya göre Emekli
Sandığı, evlenmeleri sebebiyle dul ve yetim aylığı kesilen
eş ve kız çocuklar ile anaya bir defaya mahsus olmak
üzere, almakta oldukları dul veya yetim aylıklarının on
iki aylık tutarı evlenme ikramiyesi ödüyor. SSK ise
sigortalının ölümünden dolayı aylık ve gelir almakta olan
hak sahibi kız çocuklarına, evlenmeleri halinde bir defaya
mahsus olmak üzere aylık veya gelirlerinin iki yıllık
tutarı evlenme yardımı veriyor. Bağ-Kur'lulara ise evlilik
durumunda herhangi bir ödeme yapılmıyor. Yeni kanun ile
ise ortak bir uygulama olarak, gelir veya aylık almakta
iken evlenen eş ve çocuklara bir yıllık gelir veya
aylıkları tutarında evlenme yardımı getiriliyor. Emekli
Sandığı'ndan oğlu veya kızı üzerinden aylık alan analara
verilmekte olan evlilik yardımı kaldırıldı. Ancak, bugüne
kadar çeyiz parası denilen evlenme yardımını alamayan
Bağ-Kur'luların eşleri ile çocuklarına evlenme yardımı
verilmesi kararlaştırıldı. Ayrıca, bugüne kadar sadece kız
çocuklarına verilen evlenme yardımından erkek çocukların
da faydalanması imkanı getirildi.
Bağ-Kur'dan normal
emeklilik
Yeni yasa Bağ-Kur'luların emekliliğinde de köklü
değişiklikler getiriyor. Bağ-Kur'lular iki yöntemle emekli
olabilecek. Kadınlar 20, erkekler 25 tam yıl prim ödeyerek
tam aylık ile emekli olabilecekleri gibi, 15 tam yıl ödeme
ile kısmi aylıklı emeklilik hakkı kazanacak. Konuya iki
örnekle açıklık getirelim. 20 Nisan 1982 tarihinde
Bağ-Kur'a prim ödemeye başlayan Harun Bey'in 1 Haziran
2002 tarihi itibarıyla prim ödeme süresi çıkarma işlemiyle
tespit edilebilir. 01.06.2002-20.04.1982=11.01.0020 (20
yıl, 1 ay, 11 gündür.) Buna göre Harun Bey'in 25 yıllık
prim ödeme süresini tamamlamasına kalan süre; 30.11.24 (25
yılın açılımı)-11.01.20=19.10.04 (4 yıl, 10 ay, 19 gündür.
Bunun tabloda karşılığı 3. sırada olan "3 yıl aydan
fazla-5 yıl ve daha az' kısmıdır ve emekli olabileceği yaş
46'dır. Bu esnaf, 25 yıllık prim ödeme şartıyla 46
yaşından önce emekli olamayacaktır.
8 Eylül 1999'da yürürlüğe giren 4447 sayılı kanun
gereğince, bu tarih itibarıyla erkekler için 23 ve
kadınlar için 18 yıldan fazla süre kesenek/prim ödemiş
olan memurlar ise "yaş'a tabi değil. Bunlardan hâlâ
çalışanlar varsa diledikleri zaman emekli olabilecek.
Şimdiye kadar her sosyal güvenlik kurumu için farklı olan
malûllük aylığına hak kazanma şartları eşitleniyor.
Şimdiki uygulamada SSK'dan malûlen emekli olabilmek için
toplam 1800 gün veya en az 5 yıldan beri sigortalı
bulunup, sigortalılık süresinin her yılı için ortalama 180
gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş
olması şartı aranıyor. Bağ-Kur'lulardan ise en az beş tam
yıl sigorta primi ödemiş olması isteniyor. Emekli Sandığı
Kanunu'na göre fiilî hizmet müddetleri en az 10 yılı
tamamlamış bulunanlara malûllük aylığı veriliyor. Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile SSK,
Bağ-Kur ve Emekli Sandığı'nda malûllük aylığı
bağlanabilmesi için farklılık arz eden malûllük aylığı
şartı birleştiriliyor. Buna göre, "En az on yıldan beri
sigortalı bulunup, toplam olarak 1800 gün veya başka
birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malûl olan
sigortalılar için ise en az beş yıldan beri sigortalı
bulunup toplam 900 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm
sigortaları primi bildirilmiş olması" haline malûllük
maaşı bağlanıyor. Ayrıca, üçte iki oranında yani yüzde 67
olarak istenen rapor oranı da yüzde 60'a indirildi. Halen,
vefat eden SSK'lının ailesine veya cenazeyi kaldıran
kimselere 200,50, Bağ-Kur'lu vefat ederse 167,87, memurun
vefatı halinde ise 761,90 YTL para veriliyor. Yeni kanun
ile cenaze yardımı parası asgari ücretin üç katı yani 1593
yeni lira oldu.
Yürürlükte olan 3201 sayılı kanun gereğince çalışanlar
yurtdışında geçen sürelerini belirli şartlarla günlüğü 3,5
dolardan sosyal güvenlik kurumlarına borçlanarak
hizmetlerini artırabiliyor. Yeni kanun ile bu uygulamadan
vazgeçilerek, her gün için günlük en az günlük asgari
ücretin yüzde 32 oranında ödeme yapılması uygulamasına
geçilecek. Ayrıca, 31 Aralık 2006 gününe kadar yapılacak
borçlanmalarda ödeme için bir süre yok iken, 5510 sayılı
kanun 1 Ocak 2007 günü yürürlüğe girdikten sonra yapılacak
borçlanmalarda 3 ay içinde ödeme yapılması esası
getirileceğinden, borçlanmaların 31 Aralık 2006'ya kadar
yapılması önem arz ediyor. Yarın: Emekli maaşının
hesaplanması
Basın mensuplarına ilave
prim günü
SSK'lı olarak çalışan ve kamuoyunda bilinen adıyla 212'ye
göre (aslı 5453 Sayılı Basın-İş'e göre) çalışanlara
şimdiki uygulamaya göre her 360 gün için 90 gün ilave
sigortalılık süresi veriliyor. Ancak, Emekli Sandığı
Kanunu çerçevesinde basın müşaviri sıfatıyla çalışılması
halinde her yıl için 3 ay (90 gün) fiili hizmet zammı
süresi tanınıyor. Bu zammı alanlar daha erken emeklilik
imkanına kavuşuyor. Emekli Sandığı iştirakçilerine verilen
fiili hizmet zammı prim (kesenek) ödeme süresinden de
sayılıyor. SSK'lılarda ise prim ödeme gününden sayılmıyor,
sadece sigortalılık süresine ilave ediliyor. Yeni kanun
ile SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı ayrımı kalmayacağı için
tüm basın çalışanlarına, çalıştıkları her yıl için 3 ay
fiili hizmet zammı süresi verileceği gibi bu süre prim
ödeme gününe de ilave edilecek.
Süt yardımı almak artık
daha kolay
Daha önce SSK'lılar için doğumdan sonra verilen 50 YTL'lik
süt parası yeni kanun ile SSK'lı, Bağ-Kur'lu ve memur
ayrımı yapılmaksızın her doğum için sigortalı kadına veya
sigortalı olmayan karısının doğum yapması sebebiyle
sigortalı erkeğe verilecek. Çocuğun yaşaması şartıyla
doğumdan sonraki altı ay süresince de her ay asgarî
ücretin üçte biri tutarında emzirme ödeneği alınabilecek.
Röntgen ışınında
çalışanlara eşitlik
Başta hastaneler olmak üzere, işyerlerinde röntgen
ışınlarına muhatap kalarak görev yapanlara, çalıştıkları
her yıl için 3 ay (90 gün) fiili hizmet zammı süresi
verilmektedir. Bu zammı alanlar da daha erken emeklilik
hakkına kavuşuyor. Ancak, bugüne kadar sadece memurların
faydalandığı bu haktan SSK ve Bağ-Kur'lular faydalanamadı.
Yeni yasa ile SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı ayrımı
kalmayacağı için tüm röntgen çalışanlarına, görev
yaptıkları her yıl için 3 ay fiili hizmet zammı süresi
verilecek.
Çalışan emeklinin destek
primi arttı
Emekli olduktan sonra çalışan SSK'lılardan, kendisine
işverence ödenen ücretin yüzde 30'u kadar sosyal güvenlik
destek primi (SGDP) kesiliyor. Aynı kişi Bağ-Kur kapsamına
girecek (vergi mükellefi-şirket ortağı gibi) bir iş
yapması halinde kendisinden 12"nci Bağ-Kur basamağının
yüzde 12'si kadar (şu an 63 YTL kadar) destek primi
alınıyor. Yeni düzenleme ile yaşlılık (emekli) aylığı
almakta iken yeniden çalışmaya başlayanlardan en az yüzde
33,5 oranında sosyal güvenlik destek primi alınması
kararlaştırıldı. Buna göre, destek priminin alt rakamı 178
YTL olacak.
Zaman
