| |
Ücretlilerde vergi indirimi ile ilgili sorunlar
Uygulamada "vergi iadesi" olarak
bilinen, fakat 01.01.2004 tarihinden itibaren "vergi
indirimi" olarak uygulanan yasal düzenlemeye göre
gerçek ücretlerin vergilendirilmesinde, mükellefin
kendisi, eşi ve çocukları ile ilgili eğitim sağlık,
gıda, giyim ve ikamet edinilen konuta ait kira
harcamalarının yıllık toplam tutarının 2006 yılında;
. 3.600 YTL'ye kadar 8'i,
. 7.200 YTL'nin 3.600 YTL'si için yüzde 8, aşan
kısmı için yüzde 6'sı,
. 7.200 YTL'den fazlasının 7.200 YTL'si için yüzde
7, aşan kısmı için yüzde 4'ü ücretlinin ertesi yılda
ödeyeceği gelir vergisinden mahsup edilmekte veya
işverenler aracılığı ile kendisine nakden iade
edilmektedir.
Konuya ilişkin mevcut düzenlemeler çerçevesinde
harcamaların Türkiye'de yapılması, gelir ve kurumlar
vergisi mükellefiyeti bulunan gerçek veya tüzel
kişilerden alınan belgelerle tevsik edilmesi
(kanıtlanması) ve bu belgelerin ertesi yılın 20'nci
günü akşamına kadar işverene verilmesi
gerekmektedir. Mahsup hakkı kazanılan tutarın
hesaplanmasında dikkate alınacak harcama miktarı ise
vergi matrahının toplamını aşamaz.
Bir başka anlatımla ücretliler; yıllık matrahları
toplamı kadar yasal düzenleme ile belirlenmiş
bulunan harcama kalemlerine yönelik fiş ve faturayı
işverene konuya ilişin bildirim ekinde vermek
suretiyle vergi indiriminden yararlanmaktadırlar.
Uygulamada; vergi indirimi ile ilgili olarak bazı
sorunlar ortaya çıkmakta ve yasal düzenlemeden
kaynaklanan bu sorunlar nedeniyle bir yandan
indirimden yararlanmak isteyen ücretliler zor
durumda kalırken, diğer yandan işverenler de
gereksiz yere bazı cezai müeyyidelere muhatap
olabilmektedirler.
Bu sorunların başta geleni özel sektörde
çalışanların yasal düzenleme gereği kendisine
tanınan miktarda yani yıllık matrahının toplamı
kadar belge toplaması olanağının bulunmamasıdır.
Çünkü çalışanın eline özel kesimde matrahından daha
az net ücret geçmektedir.
Örneğin asgari ücretli bir kişinin brüt ücreti 531.-YTL'dir.
Bu kişinin vergi matrahı ve eline geçen net miktar
aşağıdaki şekilde hesaplanmaktadır.
. Brüt ücret 531.-YTL,
. Sosyal Sigorta Primi (Brüt ücret x 0.14=) (-)
74.34.-YTL,
. İşsizlik Sigortası (Brüt ücret x 0.01=) (-) 5.31.-YTL,
. Matrah 451.35.-YTL,
. Gelir vergisi (451.35 x 0.15=) (-) 67.70.-YTL,
. Damga vergisi (531. - x 0.006=) (-) 3.19.-YTL,
. Ele geçen net tutar 380.46.-YTL,
Söz konusu ücretlinin bir yılda elde ettiği net
ücret tutarı (380.46 x 12=) 4.565.52.-YTL'dir. Buna
karşılık vergi matrahı toplamı (451.62 x 12=)
5.416.20.-YTL'dir.
Bu ücretlinin işverenine 5.416.20.-YTL toplamında
vergi indirimine yönelik belge vermesi mümkün
değildir. Çünkü eline bu miktar net ücret
geçmemiştir.
Oysa muhtemelen söz konusu kişi işverene ne kadar
fiş ve fatura vermesi gerektiğini soracak ve bu
soruya yanıt olarak da kendisine 5.416.20.-YTL'lik
fiş ve fatura verebileceği söylenecektir.
Bazı işyerleri çalışanlarının ne kadar fiş ve fatura
verebileceğini kendilerine yazılı olarak bildirmekte
veyahut da duyuruların asıldığı yerlere liste asmak
suretiyle duyurmaktadırlar.
Ücret geliri elde edilen kişi kendisine bildirilen
miktarda fiş ve faturayı muhtemelen toplayamadığı
için mevcut belge açığını kapatma çabasına
girecektir.
Ba aşamada uygulamada inanılmaz beceriler
sergilenmektedir. Şöyle ki;
. Piyasada yüzde 1.5-2 komisyonlu fiş ve fatura
satılabilmektedir.
. Yazarkasa fişleri fotokopi yoluyla
çoğaltılabilmektedir.
. Tanıdıklardan fiş ve fatura alınabilmektedir.
. Fiş ve faturalar üzerindeki rakkamlar
değiştirilebilmektedir.
Eğer ücretli eksik fiş ve fatura verirse bu takdirde
indirim hakkından verdiği fiş ve fatura tutarı ile
sınırlı bir şeklide yararlanabilmektedir.
Diğer taraftan yine uygulamada;
. Yılda 10 bin ekmek tüketildiğini gösteren
faturalara,
. Tonla ifade edilen et tüketimine,
. Sadece belli bir markadan onlarla ifade edilen
miktarda alınan elbiselere,
. Daha bir çok inanılması çok zor olan tüketim
kalemlerine rastlanabilmektedir.
Fiş ve faturalarının gerçeği yansıtmaması halinde
hem işveren söz konusu belgeler üzerinde gerekli
denetimi yapmadığı için ve hem de söz konusu
belgeleri verenlerde mevcut yasal düzenlemeler
çerçevesinde sorgulamaya ve cezalandırmaya muhatap
olmaktadırlar.
Son yıllarda sahte veyahut da yanıltıcı belge
kullandığı tespit edilen ücretlilerin işyerlerinde
iş akdinin feshedildiği gözlenmektedir. Bu gelişme
yargı kararları ile de onaylanmaktadır.
Bu bağlamda vergi indiriminde belge kullanımından
dolayı ortaya çıkan ve yargıya intikal eden sorunlar
ile oluşan yargı kararlarının kanımızca gözden
geçirilmesinde yarar vardır.
Veysi Seviğ Dünya
Online 22.11.2006 |
|
