| |
Türkiye'de iç denetim olgusu ve kamusal iç denetim
İç denetim kısaca "Bir kurumu
faaliyetlerini geliştirmek ve onlara değer katmak
amacıyla gerçekleştirilen bağımsız ve tarafsız bir
güvence ve danışmanlık sağlama faaliyeti" olarak
tanımlanabilir. Bu faaliyet, kurumun risk yönetimi,
kontrol ve kurumsal yönetim süreçlerinin etkinliğini
de netlemek ve geliştirmek amacına yönelik sistemli
ve disiplinli bir yaklaşımla kurumun hedeflerine
ulaşmasına yardımcı olur. (Uzun, Ali Kamil "İç
denetimle yeni yaklaşımlar" iç denetim, Sayı; 13,
Sf.: 48)
Ülkemizde iç denetim mesleğine gönül vermiş bulunan
bir avuç idealist meslek elemanı ülkemizde 19 Eylül
1995 tarihinde Türkiye İç Denetim Enstitüsü'nü
kurarak Türkiye'de uluslararası standartlarda
mesleki gelişim ve paylaşım platformunu oluşturmak,
meslekle ilgili değişimi ve geleceği yönetmek ve
meslek elemanlarının ulusal ve uluslararası düzeyde
mesleki örgütlenmesini sağlamayı hedeflemişlerdir.
Bu balğamda dünyada 1974 yılından beri yapılmakta
olan "Uluslararası İç Denetçi Sertifika" (CIA-Certified
Internal Auditor) sınavı 2000 yılından itibaren
Türkiye'de de yapılmaya başlanmış ve uluslararası
sertifika sahibi iç denetçi sayımız 150'ye
yaklaşmıştır.
Türkiye İç Denetim Enstitisü, iç denetim alanında
her yıl dünyanın 91 ülkesinde yapılmakta olan CIA,
CCSA, CFSA ve CGAP gibi uluslararası sertifika
sınavlarının dördünün de İngiliz dili yanında Türkçe
de yapılmasını sağlamıştır.
"İç denetim" kamusal açıdan da önem arz etmektedir.
Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Yasası'nda yer alan
tanımlamadan da anlaşılacağı üzere "İç denetim
faaliyeti; kamu idarelerinin faaliyetlerinin amaç ve
politikalara, kalkınma planına, programlara,
stratejik planlara, performans programlarına ve
mevzuata uygun olarak planlanmasını ve
yürütülmesini, kaynakların etkili, ekonomik ve
verimli kullanılmasını; bilgilerin güvenirliliğini,
bütünlüğünü ve zamanında elde edilebilirliğini
sağlamayı amaçlar. İç denetim faaliyeti sonucunda,
kamu idarelerinin varlıklarının güvence altına
alınması, iç kontrol sisteminin etkinliği ve
risklerin asgariye indirilmesi için kamu idaresinin
faaliyetlerini olumsuz etkiliyebilecek risklerin
tanımlanması, gerekli önlemlerin alınması, sürekli
gözden geçirilmesi ve mümkünse sayısallaştırılması
konusunda yönetime önerilerde bulunur."
Konuya ilişkin olarak yayımlanan ve kamu
idarelerinde istihdamı öngörülen "İç Denetçilerin
Çalışma Usul ve Esasları Hakkında"ki yönetmelik de
ifade edildiği üzere "kamu idarelerinin yurtdışı ve
taşra dahil tüm birimlerinin işlem ve faaliyetleri,
risk esaslı denetim plan ve programları kapsamında
sistematik, sürekli ve disiplinli bir yaklaşımla
denetim standartlarına uygun olarak iç denetime"
tabi tutulacaktır.
Bu bağlamda öngörülen iç denetim alanı;
. Kamu idarelerinin iç kontrol sisteminin
yeterliliği ve etkinliğinin incelenmesi ve
değerlendirilmesi,
. Risk yönetimi için öneriler geliştirilmesi ile
risk değerlendirme ve risk yönetim metodlarının
uygulama ve etkinliğinin incelenmesi,
. Kaynakların etkili, ekonomik ve verimli
kullanılmasını sağlama amaçlı performans
değerlendirmelerinin yapılması ve idarelere
önerilerde bulunulması,
. İdarenin faaliyet ve işlemlerinin mevzuata,
belirlenen hedef ve politikalara uygunluğunun
denetlenmesi,
. Muhasebe kayıtları ile mali tabloların, doğruluğu
ve güvenirliğinin incelenmesi,
. Üretilen bilgiler ile kamuoyuna açıklanan her
türlü rapor, istatistik ve mali tabloların
doğruluğu, güvenirliği ve zamandalığının sınanması,
. Elektronik bilgi sistemi ve e-devlet hizmetlerinin
yönetim ve sistem güvenirliliğinin gözden
geçirilmesi, olarak belirlenmiş bulunmaktadır.
Yeni düzenleme gereği olarak iç denetçiler
bakanlıklar ve bağlı idareler de, üst yöneticilerin
teklifi üzerine bakan, diğer idarelerde üst
yöneticiler tarafından sertifikalı adaylar arasından
atanacak ve aynı yöntemle görevlerinden alınacaktır.
Yönetmelikte belirtildiği üzere Maliye Bakanlığı
tarafından verilmesi öngörülen iç denetçi eğitimi
sonucunda yapılan yazılı sınavda başarılı olanlara,
aldıkları puanı gösteren ve üç yılda bir (A-1)
düzeyinden (A-4) düzeyine kadar derecelendirilen (A)
dereceli iç denetçi sertifikası verilecektir. İlk
sertifika derecelendirilmesi, iç denetim mesleğinde
beş yıl geçtikten sonra yapılacaktır.
Kamu iç denetçi sertifikası, üç yıllık dönemde
altmış puan toplanmasıyla bir üst derece sertifika
ile değiştirilecektir. Üç yıllık dönemde yeterli
puan alınmaması durumunda takip eden yıllarda geçmiş
son üç yılın toplam puanı dikkate alınacaktır.
Uluslararası geçerliliği olan CIA (Certified
Internal Auditor), CISA (Certified Information
System Auditör), CCSA (Certified Control Self
Asseasment) ve CGAP (Certified Goverment Auditing
Professıonal) sertifikalarından birini alan iç
denetçiye bir defaya mahsus olmak üzere bir üst
derece sertifika verilecektir.
Kamu kurum ve kuruluşlarında istihdamı öngörülen iç
denetçi sayısı toplamı 1382'dir.
Gerçekte; iç denetim, nesnel güvence sağlamanın
yanında, özellikle risk yönetimi, kontrol ve yönetim
süreçlerinin geliştirmede idarelere yardımcı olmak
üzere bağımsız ve tarafsız bir danışmanlık hizmeti
sağlar. Danışmanlık hizmeti, idarenin hedeflerini
gerçekleştirmeye yönelik faaliyetlerinin ve işlem
süreçlerinin sistemli ve düzenli bir biçimde
değerlendirilmesi ve geliştirilmesine yönelik
önerilerde bulunulmasıdır.
Nesnel güvence sağlama, kurum içinde etkin bir iç
denetim sisteminin var olduğuna; kurumun risk
yönetimi, iç kontrol sistemi ve işlem süreçlerinin
etkin bir şekilde işlediğine; üretilen bilgilerin
doğruluğuna ve tamlığına; varlıklarının korunduğuna;
faaliyetlerin etkili, ekonomik, verimli ve mevzuata
uygun bir şekilde gerçekleştirildiğine dair, kurum
içine ve yeterli güvencenin verilmesidir.
(Yönetmelik madde: 5, 12 Temmuz 2006 gün ve 26226
sayılı R.G.)
İç denetim konusunda ülkemizde Türkiye İç Denetim
Enstitüsü'nün kuruluşu ile birlikte önemli bir
birikim ve uluslararası iş ilişkisi ile bilgi
alışverişi olmuştur.
Kanımızca iç denetim olgusunun bugün kamu kurum ve
kuruluşlarının örgütsel organizasyonları içersinde
değerlendirilerek daha farklı bir sistemin
tartışmaya açılarak uygulamaya konulması daha
yararlı olacaktır.
Veysi Seviğ Dünya
29.08.2006 |
|
