TÜRK CEZA
KANUNU' NDA (TCK) YER ALAN ÖNEMLİ BAZI UYGULAMALAR
Türk Ceza Kanunu'nun günlük hayattaki yeri ve önemini
yaşanan olaylar çerçevesinde bilmek mümkündür. Ancak
detaylara indiğimizde yasaya vakıf olmak, ayrıntıları
bilmek, yorumlamak ya da algılamak için hukuki bilgiye
hatta bazı durumlarda da ihtisasa
ihtiyaç hasıl oluyor.
Bu bağlamda isterseniz, yasa koyucunun günlük
hayatta sıkça karşılaştığımız ya da karşılaşacağımız, TCK.' nın bazı önemli bölümlerine ve terimlerine
değinelim. 5237 sayılı TCK'nın amacı; kişi hak ve
özgürlüklerini, kamu düzen ve güvenliğini, hukuk
devletini, kamu sağlığını ve çevreyi, toplum barışını
korumak, suç işlenmesini önlemek olacaktır. Yasanın
açıkça suç saymadığı bir fiil için kimseye ceza
verilemeyecek ve güvenlik tedbiri uygulanamayacak.
Kanunda yazılı cezalardan ve güvenlik tedbirlerinden
başka bir ceza ve güvenlik tedbirine hükmolunamayacak.
İdarenin düzenleyici işlemleriyle suç ve ceza
konulamayacak. Kanunların suç ve ceza içeren
hükümlerinin uygulanmasında kıyas yapılamayacak. Suç ve
ceza içeren hükümler, kıyasa yol açacak biçimde geniş
yorumlanamayacak.
Kanunun uygulamasında kişiler arasında ırk, dil, din, mezhep,
milliyet, renk, cinsiyet, siyasal veya diğer fikir yahut
düşünceleri, felsefi inanç, milli veya sosyal köken,
doğum, ekonomik ve diğer toplumsal konumları yönünden
ayrım yapılamayacak ve hiçbir kimseye ayrıcalık
tanınamayacak.
Ceza kanunlarını bilmemek mazeret sayılmayacak. Ancak
sakınamayacağı bir hata nedeniyle kanunu bilmediği için
meşru sanarak bir suç işleyen kimse cezaen sorumlu
olmayacak.
Kanunun genel hükümleri, özel ceza kanunları ve ceza
içeren kanunlardaki suçlar hakkında da uygulanacak.
Zaman bakımından uygulamalar
İşlendiği zaman yürürlükte bulunan kanuna göre suç sayılmayan
bir fiilden dolayı kimseye ceza verilemeyecek ve
güvenlik tedbiri uygulanamayacak. İşlendikten sonra
yürürlüğe giren kanuna göre suç sayılmayan bir fiilden
dolayı da kimse cezalandırılamayacak ve hakkında
güvenlik tedbiri uygulanamayacak.
Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile
sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise
failin lehine olan kanun uygulanacak ve infaz olunacak.
Güvenlik tedbirleri hakkında, infaz rejimi yönünden
hüküm zamanında yürürlükte bulunan kanun uygulanacak.
Geçici veya süreli kanunların, yürürlükte bulundukları
süre içinde işlenmiş olan suçlar hakkında uygulanmasına
devam edilecek.
YER BAKIMINDAN UYGULAMALAR
Türkiye'de işlenen suçlar hakkında Türk kanunları
uygulanacak. Fiilin kısmen veya tamamen Türkiye'de
işlenmesi veya sonucun Türkiye'de gerçekleşmesi halinde
suç, Türkiye'de işlenmiş sayılacak.
Suç; ''Türk kara ve hava sahaları ile Türk
karasularında'', ''Açık denizde ve bunun üzerindeki hava
sahasında, Türk deniz ve hava araçlarında veya bu
araçlarla'', ''Türk deniz ve hava savaş araçlarında veya
bu araçlarla'', ''Türkiye'nin kıta sahanlığında veya
münhasır ekonomik bölgesinde tesis edilmiş sabit
platformlarda veya bunlara karşı'', işlendiğinde
Türkiye'de işlenmiş sayılacak.
Türkiye'de işlediği suçtan dolayı yabancı ülkede
hakkında hüküm verilmiş olan kimse, Türkiye'de yeniden
yargılanacak.
Bir Türk vatandaşı, Türk kanunlarına göre aşağı sınırı
bir yıldan az olmayan hapis cezasını gerektiren bir suçu
yabancı ülkede işlediği ve kendisi Türkiye'de bulunduğu
takdirde, bu suçtan dolayı yabancı ülkede hüküm
verilmemiş olması ve Türkiye'de kovuşturulabilirliğin
bulunması koşulu ile Türk kanunlarına göre
cezalandırılacak.
Suç, aşağı sınırı bir yıldan az hapis cezasını
gerektirdiğinde yargılama yapılması zarar görenin veya
yabancı hükümetin şikayetine bağlı tutuldu.
Bir yabancı, Türk kanunlarına göre aşağı sınırı en az
bir yıl hapis cezasını gerektiren bir suçu yabancı
ülkede Türkiye'nin zararına işlediği ve kendisi
Türkiye'de bulunduğu takdirde, Türk kanunlarına göre
cezalandırılacak. Yargılama yapılması Adalet Bakanı'nın
istemine bağlı olacak.
''İşkence'', ''çevrenin kasten kirletilmesi'',
''uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti'',
''parada sahtecilik'', ''fuhuş'' ve ''rüşvet'' suçları
vatandaş veya yabancı tarafından yabancı ülkede
işlenmesi durumunda Türk yasalarının uygulanacağı suçlar
arasına girdi.
Nerede işlenmiş olursa olsun bir suçtan dolayı, yabancı
ülkede gözaltında, gözlem altında, tutuklulukta veya
hükümlülükte geçen süre, aynı suçtan dolayı Türkiye'de
verilecek cezadan mahsup edilecek.
Uluslararası Ceza Divanı'na taraf olmanın gerektirdiği
yükümlülükler hariç olmak üzere, vatandaş suç sebebiyle
yabancı bir ülkeye verilemeyecek.
Kişinin, talep eden devlete geri verilmesi halinde
''ırkı, dini, vatandaşlığı, belli bir sosyal gruba
mensubiyeti veya siyasi görüşleri'' nedeniyle
kovuşturulacağına veya cezalandırılacağına ya da işkence
ve kötü muameleye maruz kalacağına dair kuvvetli şüphe
sebepleri varsa talep kabul edilmeyecek.
Ceza sorumluluğu şahsi olacak, kimse, başkasının
fiilinden dolayı sorumlu tutulamayacak. Tüzel kişiler
hakkında ceza yaptırımı uygulanamayacak. Ancak, suç
dolayısıyla kanunda öngörülen güvenlik tedbiri
niteliğindeki yaptırımlar saklı tutuldu.
OLASI KAST-BİLİNÇLİ TAKSİR
Suçun oluşması kastın varlığına bağlı olacak. Kast,
''suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve
istenerek gerçekleştirilmesi'' olarak tanımlandı.
Yeni ceza yargılamasına ''olası kast'' tanımı da girdi.
Olası kast, kişinin, suçun kanuni tanımındaki unsurların
gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen, fiili işlemesi
halinde gerçekleşmiş olacak.
Bu durumda, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını
gerektiren suçlarda müebbet hapis cezasına, müebbet
hapis cezasını gerektiren suçlarda 20 yıldan 25 yıla
kadar hapis cezasına hükmolunacak, diğer suçlarda ise
temel ceza üçte birden yarısına kadar indirilecek.
Taksirle işlenen fiiller, kanunun açıkça belirttiği
hallerde cezalandırılacak. Taksir, ''dikkat ve özen
yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla, bir davranışın
suçun kanuni tanımında belirtilen sonucu öngörülmeyerek
gerçekleştirilmesi olarak'' tanımlandı.
Bilinçli taksir, kişinin öngördüğü neticeyi istememesine
karşın, neticenin meydana gelmesi halinde gerçekleşmiş
olacak, bu halde taksirli suça ilişkin ceza üçte birden
yarısına kadar artırılacak.
Taksirle işlenen suçtan dolayı verilecek olan ceza
failin kusuruna göre belirlenecek.
Birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda, herkes
kendi kusurundan dolayı sorumlu olacak. Her failin
cezası kusuruna göre ayrı ayrı belirlenecek.
Taksirli hareket sonucunda, münhasıran failin kişisel ve
ailevi durumu bakımından, artık bir cezanın
hükmedilmesini gereksiz kılacak derecede mağdur olmasına
yol açmışsa ceza verilemeyecek; bilinçli taksir halinde
verilecek ceza yarıdan altıda bire kadar
indirilebilecek.
HAKKINI KULLANAN KİMSEYE CEZA VERİLMEYECEK
Yetkili bir merciden verilip, yerine getirilmesi görev
gereği zorunlu olan bir emri uygulayan sorumlu
olmayacak. Konusu suç teşkil eden emir hiçbir surette
yerine getirilemeyecek. Aksi takdirde yerine getiren ile
emri veren sorumlu olacak.
Gerek kendisine ve gerek başkasına ait bir hakka
yönelmiş, gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı
muhakkak olan haksız bir saldırıyı o anda hal ve
koşullara göre saldırı ile orantılı biçimde defetmek
zorunluluğu ile işlenen fiillerden dolayı faile ceza
verilmeyecek.
Hakkını kullanan kimseye ceza verilmeyecek.
Ceza sorumluluğunu kaldıran nedenlerde sınırın kast
olmaksızın aşılması halinde, fiil taksirle işlendiğinde
de cezalandırılıyorsa, taksirli suç için kanunda yazılı
ceza altıda birinden üçte birine kadarı indirilecek.
Meşru savunmada sınırın aşılması mazur görülebilecek bir
heyecan, korku veya telaştan ileri gelmiş ise faile ceza
verilmeyecek.
Karşı koyamayacağı veya kurtulamayacağı cebir ve şiddet
veya muhakkak ve ağır bir korkutma veya tehdit sonucu
suç işleyen kimseye ceza verilmeyecek.
CEZALAR
Suç karşılığında uygulanacak cezalarda ''hapis'',
''hafif hapis'' ayrımı kaldırıldı. Hapis cezaları
''ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası'', ''müebbet
hapis cezası'', ''süreli hapis cezası'' olacak.
Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası, hükümlünün hayatı
boyunca devam edecek, kanun ve tüzükte belirtilen sıkı
güvenlik rejimine göre çektirilecek. Müebbet hapis
cezası da hükümlünün hayatı boyunca devam edecek, ancak
infaz koşulları farklı olacak. Süreli hapis cezası,
kanunda aksi belirtilmeyen hallerde bir aydan az, 20
yıldan fazla olamayacak.
Para cezaları da ''adli para'' cezası olarak
değiştirildi.
Yeni TCK sadece ''cürümleri'' düzenliyor. ''Kabahatler''
için hazırlanan yasa tasarısı halen TBMM'de bulunuyor.
Tasarı, kabahatler için ''idari para cezası ve güvenlik
tedbirleri'' öngörüyor.
HAPİS CEZASINA SEÇENEK YAPTIRIMLAR
Kısa süreli hapis cezası, suçlunun kişiliğine, sosyal ve
ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu
pişmanlığa ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre
''adli para cezasına'' çevrilebilecek.
Ayrıca, kısa süreli hapis cezası, ''mağdurun veya
kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hale
getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesine'',
''en az iki yıl süreyle, bir meslek veya sanat edinmeyi
sağlamak amacıyla, gerektiğinde barınma imkanı da
bulunan bir eğitim kurumuna devam etmeye'', ''mahkum
olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle,
belirli yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri
yapmaktan yasaklanmaya'', ''sağladığı hak ve yetkiler
kötüye kullanılmak suretiyle veya gerektirdiği dikkat ve
özen yükümlülüğüne aykırı davranılarak suç işlenmiş
olması durumunda; mahkum olunan cezanın yarısından bir
katına kadar süreyle, ilgili ehliyet ve ruhsat
belgelerinin geri alınmasına, belli bir meslek ve sanatı
yapmaktan yasaklanmaya'' veya ''mahkum olunan cezanın
yarısından bir katına kadar süreyle ve gönüllü olmak
koşuluyla kamuya yararlı bir işte çalıştırılmaya''
çevrilebilecek.
Daha önce hapis cezasına mahkum edilmemiş olmak
koşuluyla, mahkum olunan 30 gün ve daha az süreli hapis
cezası ile fiili işlediği tarihte 18 yaşını doldurmamış
veya 65 yaşını bitirmiş bulunanların mahkum edildiği bir
yıl veya daha az süreli hapis cezası, bu yaptırımlardan
birine çevrilecek.
Hüküm kesinleştikten sonra tebligata rağmen 30 gün
içinde seçenek yaptırımın gereklerinin yerine
getirilmesine başlanmaması veya başlanıp da devam
edilmemesi halinde, hükmü veren mahkeme kısa süreli
hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına karar
verecek.
SUÇA TEŞEBBÜS VE İŞTİRAK
Kişi, işlemeyi kastettiği bir suçu elverişli
hareketlerle doğrudan doğruya işlemeye başlayıp da
elinde olmayan nedenlerle tamamlayamazsa teşebbüsten
sorumlu tutulacak.
Suçun kanuni tanımında yer alan fiili birlikte
gerçekleştiren kişilerden her biri, fail olarak sorumlu
olacak.
Suçun işlenmesinde bir başkasını araç olarak kullanan
kişi de fail olarak sorumlu tutulacak.
Yeni TCK'ya göre, iki yıl veya daha az süreyle hapis
cezasına mahkum edilen kişinin cezası ertelenebilecek.
Cezası ertelenen hükümlünün denetim süresinde, eğitim
programına devam etmesine veya ücret karşılığında
çalışmasına karar verilebilecek.
Yasaya göre, suçun işlenmesi ile elde edilen veya suçun
konusunu oluşturan ya da suçun işlenmesi için sağlanan
maddi menfaatler ile bunların değerlendirilmesi veya
dönüştürülmesi sonucu ortaya çıkan ekonomik kazançların
müsaderesine karar verilecek.
Bu düzenlemeyle, ''karapara aklama, uyuşturucu veya
uyarıcı madde ticareti, dolandırıcılık, kaçakçılık,
ihaleye fesat karıştırma gibi ekonomik çıkar elde etme''
amacıyla işlenen suçlarda kazanç elde edilmesinin önüne
geçilecek.
İşlediği suç nedeniyle iki yıl veya daha fazla süreyle
hapis cezasına mahkum edilen yabancı, cezasının
infazından sonra derhal sınır dışı edilecek.
İşlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha az süreyle
hapis cezasına mahkum edilen kişinin cezası
ertelenebilecek.
Cezası ertelenen hükümlü hakkında, bir yıldan az, üç
yıldan fazla olmamak üzere, bir denetim süresi
belirlenecek.
DENETİM SÜRESİNDE NE YAPILACAK?
Denetim süresi içinde; ''Bir meslek veya sanat sahibi
olmayan hükümlünün, bu amaçla bir eğitim programına
devam etmesine'', ''Bir meslek veya sanat sahibi
hükümlünün, bir kamu kurumunda veya özel olarak aynı
meslek veya sanatı icra eden bir başkasının gözetimi
altında ücret karşılığında çalıştırılmasına'', ''18
yaşından küçük olan hükümlülerin, bir meslek veya sanat
edinmelerini sağlamak amacıyla, gerektiğinde barınma
imkanı da bulunan bir eğitim kurumuna devam etmesine''
mahkemece karar verilebilecek. Denetim süresi
yükümlülüklere uygun veya iyi halli olarak geçirildiği
takdirde, ceza infaz edilmiş sayılacak.
Kişi, kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapis cezasına
mahkumiyetin kanuni sonucu olarak; bazı haklarından
yoksun bırakılabilecek.
Fail yararına cezayı hafifletecek takdiri nedenlerin
varlığı halinde, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası
yerine müebbet hapis; müebbet hapis cezası yerine 25 yıl
hapis cezası verilecek. Diğer cezaların beşte birine
kadarı indirilecek.
AF
Genel af halinde, kamu davası düşecek, hükmolunan
cezalar bütün sonuçları ile birlikte ortadan kalkacak.
Özel af ile hapis cezasının infaz kurumunda
çektirilmesine son verilebilecek veya infaz kurumunda
çektirilecek süresi kısaltılabilecek ya da adli para
cezasına çevrilebilecek. Cezaya bağlı olan veya hükümde
belirtilen hak yoksunlukları, özel affa rağmen etkisini
devam ettirecek.
DAVA ZAMANAŞIMI
Kanunda başka türlü yazılmış olan haller dışında kamu
davası; ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını
gerektiren suçlarda 30 yıl, müebbet hapis cezasını
gerektiren suçlarda 25 yıl, 20 yıldan aşağı olmamak
üzere hapis cezasını gerektiren suçlarda 20 yıl, 5
yıldan fazla ve 20 yıldan az hapis cezasını gerektiren
suçlarda 15 yıl, 5 yıldan fazla olmamak üzere hapis veya
adli para cezasını gerektiren suçlarda 8 yıl geçmesiyle
düşecek.
Soruşturma ve kovuşturma yapılmasının, izin veya karar
alınması veya diğer bir mercide çözülmesi gereken bir
meselenin sonucuna bağlı bulunduğu hallerde; izin veya
kararın alınmasına veya meselenin çözümüne veya kanun
gereğince hakkında kaçak olduğu hususunda karar verilmiş
olan suç faili hakkında bu karar kaldırılıncaya kadar
dava zamanaşımı duracak.
Kesilme halinde, zamanaşımı süresi ilgili suça ilişkin
olarak kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısına
kadar uzayacak.
CEZA ZAMANAŞIMI
Ceza zamanaşımı, ağırlaştırılmış müebbet hapis
cezalarında 40 yıl, müebbet hapis cezalarında 30 yıl, 20
yıl ve daha fazla süreli hapis cezalarında 24 yıl, beş
yıldan fazla hapis cezalarında 20 yıl ve beş yıla kadar
hapis ve adli para cezalarında 10 yıl olacak.
Soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı olan suç
hakkında yetkili kimse 6 ay içinde şikayette bulunmadığı
takdirde soruşturma ve kovuşturma yapılamayacak.
Genel af, özel af ve şikayetten vazgeçme, müsadere
olunan şeylerin veya ödenen adli para cezasının geri
alınmasını gerektirmeyecek.
Kamu davasının düşmesi, malların geri alınması ve
uğranılan zararın tazmini için açılan şahsi hak davasını
etkilemeyecek.
ÖN ÖDEME YAPILIRSA DAVA AÇILMAYACAK
Uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, yalnız
adli para cezasını gerektiren veya kanun maddesinde
öngörülen hapis cezasının yukarı sınırı 3 ayı aşmayan
suçların faili; ''adli para cezası maktu ise bu miktarı,
değilse aşağı sınırını'', ''hapis cezasının aşağı
sınırının karşılığı olarak her gün için 20 YTL üzerinden
bulunacak miktarı'', ''Hapis cezası ile birlikte adli
para cezası da öngörülmüş ise hapis cezası için
belirlenecek miktar ile adli para cezasının aşağı
sınırını'' soruşturma giderleri ile birlikte Cumhuriyet
savcılığınca yapılacak tebliğ üzerine 10 gün içinde
ödediği takdirde hakkında kamu davası açılmayacak.
Özel kanun hükümleri gereğince işin doğrudan mahkemeye
intikal etmesi halinde de fail parayı yargılama
giderleriyle birlikte ödediğinde kamu davası düşecek.
İNSANLIĞA KARŞI SUÇLAR
Irki veya dini saiklerle toplumun bir kesimine karşı bir
plan doğrultusunda sistemli olarak kasten öldürme,
kasten yaralama, işkence, eziyet veya köleleştirme, kişi
hürriyetlerinden yoksun kılma, bilimsel deneylere tabi
kılma, cinsel saldırıda bulunma, çocukların cinsel
istismarı, zorla hamile bırakma, ''insanlığa karşı suç''
sayılacak.
Bu kapsamda kasten öldürme suçunun işlenmesi halinde,
fail ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına, diğer
suçlarda ise 8 yıldan az olmamak üzere hapis cezasına
hükmolunacak.
Bu suçlardan dolayı tüzel kişiler hakkında güvenlik
tedbirine hükmolunacak ve zamanaşımı işlemeyecek.
Bu suçları işlemek için örgüt kuran veya yöneten kişi,
10 yıldan 15 yıla kadar hapis cezası ile
cezalandırılacak. Bu örgütlere üye olanlara 5 yıldan 10
yıla kadar hapis cezası verilecek.
KASTEN ADAM ÖLDÜRME MÜEBBET HAPİS
TCK'nın ikinci kısmı, ''kişilere karşı işlenen suçları''
düzenliyor. Bir insanı kasten öldüren kişi, müebbet
hapis cezasına mahkum olacak. 765 sayılı TCK'da bu suç,
24 yıldan 30 yıla kadar hapis cezası öngörüyor.
Kasten adam öldürme suçu, ''tasarlayarak, canavarca
hisle veya eziyet çektirerek, yangın, su baskını,
tahrip, batırma veya bombalama ya da nükleer, biyolojik
veya kimyasal silah kullanmak suretiyle, üstsoy veya
altsoydan birine ya da eş veya kardeşe karşı, çocuğa ya
da beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak
durumda bulunan kişiye karşı, gebe olduğu bilinen kadına
karşı, kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle,
bir suçu gizlemek, delillerini ortadan kaldırmak veya
işlenmesini kolaylaştırmak amacıyla, kan gütme veya töre
saikiyle'' işlenmesi halinde, kişi ağırlaştırılmış
müebbet hapis cezasıyla cezalandırılacak.
İhmal nedeniyle ölüme neden olan kişiye verilen cezada
indirim yapılabilecek. Bu durumda ağırlaştırılmış
müebbet hapis cezası yerine 20 yıldan 25 yıla kadar,
müebbet hapis cezası yerine 15 yıldan 20 yıla kadar,
diğer hallerde ise 10 yıldan 15 yıla kadar hapis
cezasına hükmolunabilecek.
İŞKENCE VE EZİYET
''Bir kişiye karşı insan onuruyla bağdaşmayan ve
bedensel veya ruhsal yönden acı çekmesine, algılama veya
irade yeteneğinin etkilenmesine, aşağılanmasına yol
açacak davranışlar'' işkence olarak tanımlandı. Bu suçu
işleyen kamu görevlisi 3 yıldan 12 yıla kadar hapis
cezasına mahkum olacak.
Suçun; çocuğa, beden veya ruh bakımından kendisini
savunamayacak durumda bulunan kişiye ya da gebe kadına
karşı, avukata veya diğer kamu görevlisine karşı görevi
dolayısıyla işlenmesi halinde 8 yıldan 15 yıla kadar
hapis cezası verilecek.
Fiilin cinsel yönden taciz şeklinde gerçekleşmesi
halinde ceza 10 yıldan 15 yıla kadar hapis olacak.
Bu suçun işlenişine iştirak eden diğer kişiler de kamu
görevlisi gibi cezalandırılacak.
Bu suçun ihmali davranışla işlenmesi halinde cezada bu
nedenle indirim yapılmayacak.
CİNSEL SALDIRI
Cinsel davranışlarla bir kimsenin vücut dokunulmazlığını
ihlal eden kişi, mağdurun şikayeti üzerine, 2 yıldan 7
yıla kadar hapis cezasına mahkum olacak. Fiilin vücuda
organ veya sair bir cisim sokulması suretiyle işlenmesi
halinde 7 yıldan 12 yıla hapis cezası verilecek. Fiilin,
eşe karşı işlenmesi halinde soruşturma ve kovuşturmanın
yapılması mağdurun şikayetine bağlı olacak.
Suçun; beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak
durumda bulunan kişiye karşı, kamu görevinin veya hizmet
ilişkisinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılmak
suretiyle, üçüncü derece dahil kan veya kayın hısımlığı
ilişkisi içinde bulunan bir kişiye karşı, silahla veya
birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi halinde
cezalar yarı oranında artırılacak.
Suçun sonucunda mağdurun beden veya ruh sağlığının
bozulması halinde, 10 yıldan az olmamak üzere hapis
cezasına hükmolunacak.
Suç sonucu mağdurun bitkisel hayata girmesi veya ölümü
halinde, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına
hükmolunacak.
REŞİT OLMAYANLA CİNSEL İLİŞKİ
Cebir, tehdit ve hile olmaksızın, 15 yaşını bitirmiş
olan çocukla cinsel ilişkide bulunan kişi, şikayet
üzerine, 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezasıyla
cezalandırılacak. Fail mağdurdan 5 yaştan daha büyükse
şikayet koşulu aranmaksızın cezası iki kat artırılacak.
Bir kimseyi cinsel amaçlı olarak taciz eden kişi
hakkında, mağdurun şikayeti üzerine, 3 aydan 2 yıla
kadar hapis cezasına veya adli para cezasına
hükmolunacak.
Fiilin, hiyerarşi veya hizmet ilişkisinden kaynaklanan
nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle ya da aynı işyerinde
çalışmanın sağladığı kolaylıktan yararlanılarak
işlendiği takdirde ceza yarı oranında artırılacak.
TEHDİT VE CEBİR
Bir başkasını, kendisinin veya yakınının hayatına, vücut
veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı
gerçekleştireceğinden bahisle tehdit eden kişi, 6 aydan
2 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılacak.
Bir şeyi yapması veya yapmaması ya da kendisinin
yapmasına müsaade etmesi için bir kişiye karşı cebir
kullanılması halinde, kasten yaralama suçundan verilecek
ceza üçte birinden yarısına kadar artırılarak
hükmolunacak.
HÜRRİYETTEN YOKSUN BIRAKMA
Bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya
bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakan kişiye, 1
yıldan 5 yıla kadar hapis cezası verilecek.
Cebir veya tehdit kullanılarak ya da hukuka aykırı başka
bir davranışla, devletçe kurulan veya kamu makamlarının
verdiği izne dayalı olarak yürütülen her türlü eğitim ve
öğretim faaliyetlerine, öğrencilerin toplu olarak
oturdukları binalara veya bunların eklentilerine
girilmesine veya orada kalınmasına, engel olunması
halinde, 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası, kamu kurumu
faaliyetinin yürütülmesine engel olunması halinde, 1
yıldan 3 yıla kadar hapis cezası verilecek.
Bir kimseye karşı; bir siyasi partiye üye olmaya veya
olmamaya, siyasi partinin faaliyetlerine katılmaya veya
katılmamaya, siyasi partiden veya siyasi parti
yönetimindeki görevinden ayrılmaya, seçim yoluyla
gelinen bir kamu görevine aday olmamaya veya seçildiği
görevden ayrılmaya zorlamak amacıyla cebir veya tehdit
kullanan kişi, 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasıyla
cezalandırılacak. Cebir veya tehdit kullanılarak ya da
hukuka aykırı başka bir davranışla bir siyasi partinin
faaliyetlerinin engellenmesi durumunda 2 yıldan 5 yıla
kadar hapis cezası verilecek.
Cebir veya tehdit kullanarak, bir kimseyi dini, siyasi,
sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini
açıklamaya veya değiştirmeye zorlayan ya da bunları
açıklamaktan, yaymaktan men eden kişi de 1 yıldan 3 yıla
kadar hapis cezasına mahkum olacak.
Dini ibadet ve ayinlerin toplu olarak yapılmasının,
cebir veya tehdit kullanılarak ya da hukuka aykırı başka
bir davranışla engellenmesi halinde de aynı ceza
verilecek.
KONUT DOKUNULMAZLIĞI
Bir kimsenin konutuna, konutunun eklentilerine rızasına
aykırı olarak giren veya rıza ile girdikten sonra
buradan çıkmayan kişi, mağdurun şikayeti üzerine, 6
aydan 2 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılacak.
Cebir veya tehdit kullanarak ya da hukuka aykırı başka
bir davranışla, iş ve çalışma hürriyetini ihlal eden
kişiye, mağdurun şikayeti halinde, 6 aydan 2 yıla kadar
hapis veya adli para cezası verilecek.
Çaresizliğini, kimsesizliğini ve bağlılığını sömürmek
suretiyle kişi veya kişileri ücretsiz olarak veya
sağladığı hizmet ile açık bir şekilde orantısız düşük
bir ücretle çalıştıran veya bu durumda bulunan kişiyi,
insan onuru ile bağdaşmayacak çalışma ve konaklama
koşullarına tabi kılan kimseye 6 aydan 3 yıla kadar
hapis veya yüz günden az olmamak üzere adli para cezası
verilecek.
Cebir veya tehdit kullanarak, işçiyi veya işverenlerini
ücretleri azaltıp çoğaltmaya veya evvelce kabul
edilenlerden başka koşullar altında anlaşmalar kabulüne
zorlayan ya da bir işin durmasına, sona ermesine veya
durmanın devamına neden olan kişiye 6 aydan 3 yıla kadar
hapis cezası verilecek.
SENDİKAL HAKLAR
Bir kimseye karşı bir sendikaya üye olmaya veya
olmamaya, sendikanın faaliyetlerine katılmaya veya
katılmamaya, sendikadan veya sendika yönetimindeki
görevinden ayrılmaya zorlamak amacıyla, cebir veya
tehdit kullanan kişi, 6 aydan 2 yıla kadar hapis
cezasıyla cezalandırılacak.
Cebir veya tehdit kullanılarak ya da hukuka aykırı başka
bir davranışla bir sendikanın faaliyetlerinin
engellenmesi halinde, 1 yıldan 3 yıla kadar hapis
cezasına hükmolunacak.
Hukuka aykırı olarak bir kimsenin üstünü veya eşyasını
arayan kamu görevlisine 3 aydan 1 yıla kadar hapis
cezası verilecek.
Kişinin belli bir hakkı kullanmak için yetkili kamu
makamlarına verdiği dilekçenin hukuki bir neden
olmaksızın kabul edilmemesi halinde, fail hakkında 6 aya
kadar hapis cezasına hükmolunacak.
HAKARET
Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide
edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden
ya da yakıştırmalarda bulunmak veya sövmek suretiyle bir
kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi 3
aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla
cezalandırılacak.
Hakaret suçunun; kamu görevlisine karşı görevinden
dolayı, dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve
kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya
çalışmasından, mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına
uygun davranmasından dolayı, kişinin mensup bulunduğu
dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle işlenmesi
halinde cezanın alt sınırı bir yıldan az olamayacak.
Ceza, hakaretin alenen işlenmesi halinde, altıda biri;
basın ve yayın yoluyla işlenmesi halinde, üçte biri
oranında artırılacak.
Bir kimsenin öldükten sonra hatırasına en az üç kişiyle
ihtilat ederek hakaret eden kişi, 3 aydan 2 yıla kadar
hapis veya adli para cezası ile cezalandırılacak.
HABERLEŞMENİN GİZLİLİĞİ
Kişiler arasındaki haberleşmenin gizliliğini ihlal eden
kimse, 6 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para
cezasıyla cezalandırılacak. Bu ihlal haberleşme
içeriklerinin kaydı suretiyle gerçekleşirse, 1 yıldan 3
yıla kadar hapis cezasına hükmolunacak.
Kişiler arasındaki haberleşme içeriklerini hukuka aykırı
yayınlayan kimse 1 yıldan 3 yıla, kendisiyle yapılan
haberleşmelerin içeriğini diğer tarafın rızası
olmaksızın alenen yayınlayan kişi 6 aydan 2 yıla kadar
hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılacak. Kişiler
arasındaki haberleşmelerin içeriğinin basın ve yayın
yolu ile yayınlanması halinde, ceza yarı oranında
artırılacak.
SES KAYDI
Kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaları,
taraflardan herhangi birinin rızası olmaksızın bir
aletle dinleyen veya bunları bir ses alma cihazı ile
kaydeden kişi, 2 aydan 6 aya kadar hapis cezasıyla
cezalandırılacak.
Katıldığı aleni olmayan bir söyleşiyi, diğer
konuşanların rızası olmadan ses alma cihazı ile kayda
alan kişi, 6 aya kadar hapis veya adli para cezasına
mahkum olacak.
Bu bilgilerden yarar sağlayan veya bunları başkalarına
veren veya diğer kişilerin bilgi edinmelerini temin eden
kişi 6 aydan 2 yıla kadar hapis ve bin güne kadar adli
para cezasıyla cezalandırılacak. Bu konuşmaların basın
ve yayın yoluyla yayınlanması halinde de aynı cezaya
hükmolunacak.
ÖZEL HAYATIN GİZLİLİĞİ
Kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlal eden kimse, 6
aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla
cezalandırılacak. Gizliliğin görüntü veya seslerin kayda
alınması suretiyle ihlal edilmesi halinde, cezanın alt
sınırı bir yıldan az olamayacak.
Kişilerin özel hayatına ilişkin görüntü veya sesleri
yayınlayan kimse 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası
verilecek, fiilin basın ve yayın yoluyla işlenmesi
halinde ceza yarı oranında artırılacak.
Hukuka aykırı olarak kişisel verileri kaydeden kimseye 6
aydan 3 yıla kadar hapis cezası verilecek.
KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI
Hukuka aykırı kişisel verileri kaydeden kimseye 6 aydan
3 yıla kadar hapis; kişilerin siyasi, felsefi veya dini
görüşlerine, ırki kökenlerine, hukuka aykırı olarak
ahlaki eğilimlerine, cinsel yaşamlarına, sağlık
durumlarına veya sendikal bağlantılarına ilişkin
bilgileri kişisel veri olarak kaydeden kimse hakkında da
aynı ceza ile; kişisel verileri hukuka aykırı olarak
başkasına veren, yayan veya ele geçiren kişi ise bir
yıldan 4 yıla kadar hapisle cezalandırılacak.
Kişisel verilerin kaydedilmesi, verilerin hukuka aykırı
olarak ele geçirilmesi veya verileri yok etme hariç bu
suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı
olacak.
Yeni TCK, ''kapkaç'' suçunu ''nitelikli hırsızlık''
kapsamına aldı. ''Hırsızlık'' suçuna 1 yıldan 3 yıla
kadar hapis cezası istenirken, ''kapkaç'' yapan kişiye,
7 yıla kadar hapis cezası verilecek.
Yasaya göre, zilyetinin rızası olmadan başkasına ait
taşınır bir malı, kendisine veya başkasına bir yarar
sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden alan kimseye 1
yıldan 3 yıla kadar hapis cezası uygulanacak.
Ekonomik bir değer taşıyan her türlü enerji de taşınır
mal sayılacak.
Nitelikli hırsızlık suçunun elektrik enerjisi hakkında
işlenmesi halinde ise cezası, 2 yıldan 5 yıla kadar
hapis olacak.
''Nitelikli hırsızlık'' kapsamına alınan kapkaç suçunun
cezası 3 yıldan 7 yıla kadar hapis olacak. Beden ve ruh
sağlığını korumayacak durumda olanlardan kapkaç
yapanlara ceza üçte bir oranında artırılarak
uygulanacak.
Hırsızlık suçu gece işlenirse ceza üçte bir oranında
artırılacak.
Hırsızlık suçunun konusunu oluşturan malın değerinin
azlığı nedeniyle verilecek cezada indirim yapılabileceği
gibi ceza verilmekten de vazgeçilecek.
Hırsızlık suçunun, bir malın geçici bir süre
kullanılmasından sonra iade edilmek üzere işlenmesi
halinde, ceza yarı oranına kadar indirilecek.
Hırsızlık suçunun ağır ve acil bir ihtiyacı karşılamak
amacıyla işlenmesi durumunda olayın özelliğine göre
verilecek cezada indirim yapılabileceği gibi, ceza da
verilmeyebilecek.
DOLANDIRICILIĞIN CEZASI ARTTI
Dolandırıcılığın cezası da artırıldı. Buna göre, 765
sayılı TCK'da 1 yıldan 3 yıla hapis cezası öngörülen
dolandırıcılık suçuna, 1 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 5
bin güne kadar adli para cezası verilecek.
Bu suçun dini inanç ve duyguların istismarı, kamu kurum
ve kuruluşlarının zarara uğraması, bilişim sisteminin
kullanılması, sigorta bedelinin almak amacıyla işlenmesi
halinde cezanın artırılmasını gerektiren ''nitelikli
dolandırıcılık'' olacak ve 2 yıldan 7 yıla kadar hapis
ve 5 bin güne kadar adli para cezası verilecek.
HİLELİ İFLAS
Malvarlığını eksiltmeye yönelik hileli tasarruflarda
bulunan kişi, bu hileli tasarruflardan önce veya sonra
iflasa karar verilmiş olması halinde, 3 yıldan 8 yıla
kadar hapis cezası ile cezalandırılacak.
Tacir olmanın gerekli kıldığı dikkat ve özenin
gösterilmemesi dolayısıyla iflasa sebebiyet veren kişi,
iflasa karar vermiş olması halinde 2 aydan bir yıla
kadar hapisle yargılanacak.
Otomatik aletler aracılığıyla sunulan ve bedeli ödendiği
takdirde yararlanılabilen bir hizmetten ödeme yapmadan
yararlanan kişiye, 2 aydan 6 aya kadar hapis veya adli
para cezası verilecek.
Telefon hatları ile frekanslarından veya elektromanyetik
dalgalarla yapılan şifreli veya şifresiz yayınlardan
sahibinin veya zilyedinin rızası olmadan yararlanan
kişi, 6 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para
cezasıyla cezalandırılacak.
Şirket veya kooperatifler hakkında yanlış bilgi
verenlere, 6 aydan 3 yıla kadar hapis veya bin güne
kadar para cezası uygulanacak.
Bir suçun işlenmesiyle elde edilen eşyayı satan alan
veya kabul eden kişi hakkında 6 aydan 3 yıla kadar ve
bin güne kadar adli para cezası istenecek.
Bir hukuki ilişkiye dayalı olarak elde ettiği eşyanın,
esasında suç işlemek suretiyle veya suç işlemek
dolayısıyla elde edildiğini öğrenmesine rağmen, suçu
takibe yetkili makamlara vakit geçirmeden bildirimde
bulunmayan kişiye 6 aya kadar hapis veya adli para
cezası verilecek.
ETKİN PİŞMANLIK
Hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma,
dolandırıcılık ve karşılıksız yararlanma suçları
tamamlandıktan sonra ve fakat bu nedenle hakkında
kovuşturma başlamadan önce failin, azmettirenin veya
yardım edenin bizzat pişmanlık göstererek mağdurun
uğradığı zararı aynen geri verme veya tazmin suretiyle
gidermesi halinde; cezası üçte birden üçte ikiye kadar
indirilecek. Yağma suçunda ise cezada altıda birden üçte
bire kadar indirim yapılacak.
Kısmen geri verme veya tazmin halinde etkin pişmanlık
hükümlerinin uygulanabilmesi için mağdurun rızası
aranacak.
TOPLUMA KARŞI SUÇLAR
Kişilerin hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından
tehlikeli olacak biçimde ya da kişilerde korku, kaygı
veya panik yaratabilecek tarzda, yangın çıkaran, bina
çökmesine, toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya
taşkına neden olan, silahla ateş eden veya patlayıcı
madde kullananlar 6 aydan 3 yıla kadar hapis cezasıyla
cezalandırılacak.
Yangın, bina çökmesi, toprak kayması, çığ düşmesi, sel
veya taşkın tehlikesine neden olan kişi de 3 aydan 1
yıla kadar hapis veya adli para cezasına mahkum olacak.
TRAFİK GÜVENLİĞİ
Kara, deniz, hava veya demiryolu ulaşımının güven içinde
akışını sağlamak için konulmuş her türlü işareti
değiştiren, kullanılamaz hale getiren veya yanlış
işaretler veren kişiye 1 yıldan 6 yıla kadar hapis
cezası verilecek.
Kara, deniz, hava veya demiryolu ulaşım araçlarını
kişilerin hayat, sağlık veya malvarlığı açısından
tehlikeli olabilecek şekilde sevk ve idare eden kişi, 2
yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılacak.
Alkol veya uyuşturucu madde etkisiyle ya da başka bir
nedenle emniyetli bir şekilde araç idare edemeyecek
durumda olmasına rağmen araç kullanan kişi de 2 yıla
kadar hapis cezasına mahkum olacak.
ÇEVRENİN KİRLETİLMESİ
Yeni TCK'da ''çevreye karşı suçlar'' bir bölüm altında
ele alındı. Çevrenin kasten kirletilmesi fiilleri suç
olarak tanımlandı.
İlgili kanunlarla belirlenen teknik usullere aykırı
olarak ve çevreye zarar verecek şekilde, atık veya
artıkları toprağa, suya veya havaya kasten veren kişi, 6
aydan 2 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılacak.
Atık veya artıkları izinsiz olarak ülkeye sokan kişi, 1
yıldan 3 yıla kadar hapis cezasına mahkum olacak.
Bu fiillerin insan veya hayvanlar açısından tedavisi zor
hastalıkların ortaya çıkmasına, üreme yeteneğinin
körelmesine, hayvanların veya bitkilerin doğal
özelliklerini değiştirmeye neden olabilecek niteliklere
sahip olan atık veya artıklarla ilgili olarak işlenmesi
halinde ceza 5 yıldan az olamayacak.
Çevreye zarar verecek şekilde, atık veya artıkların
toprağa, suya veya havaya verilmesine taksirle neden
olan kişi, adli para cezasıyla cezalandırılacak.
Yasanın ''Çevrenin kasten kirletilmesi'' ve ''Çevrenin
taksirle kirletilmesi'' hükümlerini düzenleyen
maddeleri, 12 Ekim 2006 tarihinde yürürlüğe girecek.
Bir kimsenin sağlığının zarar görmesine elverişli bir
şekilde gürültüye neden olan kişi, 2 aydan 2 yıla kadar
hapis veya adli para cezasına mahkum olacak.
ZEHİRLİ MADDE TİCARETİ
İçeriğinde zehir bulunan ve üretilmesi, bulundurulması
veya satılması izne bağlı olan maddeyi izinsiz olarak
üreten, bulunduran, satan veya nakleden kişi, 2 aydan 1
yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılacak.
Sağlık için tehlike oluşturabilecek maddeleri çocuklara,
akıl hastalarına veya uçucu madde kullananlara veren
veya tüketimine sunan kişiye, 6 aydan bir yıla kadar
hapis cezası verilecek.
Ölü gömülmesine ayrılan yerlerden başka yerlere ölü
gömen veya gömdüren kişi, 6 aya kadar hapis cezasıyla
cezalandırılacak.
SAHTECİLİK
Parada sahtecilik yapanlara 2 yıldan 12 yıla kadar
hapis, kıymetli damgada sahtecilik yapanlara da bir
yıldan 5 yıla kadar hapis cezası verilecek.
Sahte parayı bilerek kabul eden kişi, 1 yıldan 3 yıla
kadar hapis ve adli para cezasıyla cezalandırılacak.
Cumhurbaşkanlığı, TBMM Başkanlığı ve Başbakanlık
tarafından kullanılan mührü sahte olarak üreten veya
kullanan kişi, 2 yıldan 8 yıla kadar hapis cezasına
mahkum olacak.
Resmi belgede sahtecilik yapmanın cezası 2 yıldan 5 yıla
kadar hapis, özel belgede sahteciliğin cezası ise bir
yıldan 3 yıla kadar hapis olarak uygulanacak.
Suçların kamu görevlisi tarafından işlenmesi halinde,
verilecek ceza yarı oranında artırılacak.
ENDİŞE, KORKU...
Halk arasında endişe, korku ve panik yaratmak amacıyla
hayat, sağlık, vücut veya cinsel dokunulmazlık ya da
malvarlığı bakımından alenen tehditte bulunan kişi
hakkında 2 yıldan 4 yıla kadar hapis cezası talep
edilecek.
Suçun silahla işlenmesi halinde, verilecek ceza,
kullanılan silahın niteliğine göre yarı oranına kadar
artırılabilecek.
Suç işlemek için alenen tahrikte bulunan kişi, 6 aydan 5
yıla kadar hapis cezasına çarptırılacak. Halkın bir
kısmını diğer bir kısmına karşı silahlandırarak,
birbirini öldürmeye tahrik eden kişi, 15 yıldan 24 yıla
kadar hapis cezasına mahkum olacak. Tahrik konusu
suçların işlenmesi halinde, tahrik eden kişi, bu suçlara
azmettiren sıfatıyla cezalandırılacak.
İşlenmiş olan bir suçu veya işlemiş olduğu suçtan dolayı
bir kişiyi alenen öven kimse hakkında 2 yıla kadar hapis
cezası istenecek.
312. MADDENİN YERİNE 216
TCK'nın 312. maddesinin karşılığı olan 216. madde,
''halkın sosyal sınıf, ırk, din, mezhep veya bölge
bakımından farklı özelliklere sahip bir kesimini, diğer
bir kesimi aleyhine kin ve düşmanlığa alenen tahrik eden
kimse, bu nedenle kamu güvenliği açısından açık ve yakın
bir tehlikenin ortaya çıkması halinde, 1 yıldan 3 yıla
kadar hapis cezası ile cezalandırılır'' şeklinde
düzenlendi.
Halkın bir kesimini, sosyal sınıf, ırk, din, mezhep,
cinsiyet veya bölge farklılığına dayanarak alenen
aşağılayan kişi, 6 aydan 1 yıla kadar hapis cezasına
çarptırılacak.
Halkın bir kesiminin benimsediği dini değerleri alenen
aşağılayan kişiye, fiilin kamu barışını bozmaya
elverişli olması halinde, 6 aydan 1 yıla kadar hapis
cezası verilecek.
Halkı kanunlara uymamaya alenen tahrik eden kişi,
tahrikin kamu barışını bozmaya elverişli olması halinde,
6 aydan 2 yıla kadar hapse mahkum edilecek.
Bu suçların basın ve yayın yoluyla işlenmesi halinde
verilecek ceza yarı oranında artırılacak.
İmam, hatip, vaiz, rahip, haham gibi dini reislerden
biri vazifesi sırasında alenen hükümet idaresini, devlet
kanunlarını ve hükümet icraatını takbih ve tezyif ederse
1 aydan 1 yıla kadar hapis ve adli para cezasıyla
cezalandırılacak veya bunlardan birine hükmolunabilecek.
ÖRGÜT KURMA
TCK'nın 313. maddesine denk gelen 220. maddeye göre,
kanunun suç saydığı fiilleri işlemek amacıyla örgüt
kuranlar veya yönetenler, örgütün yapısı, sahip
bulunduğu üye sayısı ile araç ve gereç bakımından amaç
suçları işlemeye elverişli olması halinde, 2 yıldan 6
yıla kadar hapis cezasına mahkum edilecek. Örgütün
varlığı için üye sayısının en az üç kişi olması
gerekecek.
Suç işlemek amacıyla kurulmuş olan örgüte üye olanlar 1
yıldan 3 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılacak.
Örgütün silahlı olması halinde ceza dörtte birden yarıya
kadar artırılacak.
Örgüt yöneticileri, örgütün faaliyeti çerçevesinde
işlenen bütün suçlardan dolayı ayrıca fail olarak
cezalandırılacak.
Örgütün veya amacının propagandasını yapan kişiye, 1
yıldan 3 yıla kadar hapis cezası verilecek. Bu suçun
basın ve yayın yolu ile işlenmesi halinde, verilecek
ceza yarı oranında artırılacak.
Suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçu nedeniyle
soruşturmaya başlanmadan ve örgütün amacı doğrultusunda
suç işlenmeden önce örgütü dağıtan veya verdiği
bilgilerle örgütün dağılmasını sağlayan kurucu veya
yöneticiler hakkında ceza verilmeyecek.
Örgüt üyesinin, örgütün faaliyeti çerçevesinde herhangi
bir suçun işlenişine iştirak etmeksizin, gönüllü olarak
örgütten ayrıldığını bildirmesi halinde ceza
verilmeyecek.
MÜSTEHCENLİK
Alenen cinsel ilişkide bulunan veya teşhircilik yapan
kişi hakkında, 6 aydan 1 yıla kadar hapis cezası
istenecek.
Bir çocuğa müstehcen görüntü, yazı veya sözleri içeren
ürünleri veren, bunların içeriğini gösteren, okuyan,
okutan veya dinleten; bunların içeriklerini çocukların
girebileceği veya görebileceği yerlerde ya da alenen
gösteren, görülebilecek şekilde sergileyen, okuyan,
okutan, söyleyen, söyleten; bu ürünleri içeriğine vakıf
olunabilecek şekilde satışa veya kiraya arzeden; bu
ürünleri satışına mahsus alışveriş yerleri dışında satan
veya kiraya veren; bu ürünleri sair mal veya hizmet
satışları yanında veya dolayısıyla bedelsiz olarak veren
veya dağıtan, reklamını yapan kişi hakkında 6 aydan 2
yıla kadar hapis ve adli para cezası istenecek.
Müstehcen görüntü, yazı veya sözleri basın ve yayın yolu
ile yayınlayan veya yayınlanmasına aracılık eden kişi 6
aydan 3 yıla kadar hapisle cezalandırılacak.
Müstehcen görüntü, yazı veya sözleri içeren ürünlerin
üretiminde çocukları kullanan kişi hakkında 5 yıldan 10
yıla kadar hapis cezası talep edilecek.
Şiddet kullanılarak, hayvanlarla, ölmüş insan bedeni
üzerinde veya doğal olmayan yoldan yapılan cinsel
davranışlara ilişkin yazı, ses veya görüntüleri içeren
ürünleri üreten, ülkeye sokan, satışa arz eden, satan,
nakleden, depolayan, başkalarının kullanımına sunan veya
bulunduran kişi, 1 yıldan 4 yıla kadar hapis cezasına
mahkum edilecek.
Bu ürünlerin içeriğini basın ve yayın yoluyla yayınlayan
veya yayınlanmasına aracılık eden ya da çocukların
görmesini, dinlemesini veya okumasını sağlayan kişi
hakkında, 6 yıldan 10 yıla kadar hapis cezası istenecek.
Bu düzenlemeler, bilimsel eserler ile çocukların
pornografide kullanılması hariç olmak üzere sanatsal ve
edebi eserler için uygulanmayacak.
FUHUŞ
Çocukların fuhşa teşvik edilmesine de ağır yaptırımlar
getirildi. Çocuğu fuhşa teşvik eden, bunun yolunu
kolaylaştıran kişiye 4 yıldan 10 yıla kadar hapis cezası
verilecek. Bu suçun işlenişine yönelik hazırlık
hareketleri de ''tamamlanmış suç'' gibi
cezalandırılacak.
Bir kimseyi fuhşa teşvik eden ve bunun yolunu
kolaylaştıran kişi hakkında 2 yıldan 4 yıla kadar hapis
cezası istenecek. Fuhşa sürüklenen kişinin kazancından
yararlanılarak kısmen veya tamamen geçimin sağlanması,
fuhşa teşvik sayılacak.
Fuhuş amacıyla ülkeye insan sokan veya insanların ülke
dışına çıkmasını sağlayan kişi de aynı cezayı alacak.
Bu suçların, eş, üstsoy, kayın üstsoy, kardeş, evlat
edinen, vasi, eğitici, öğretici, bakıcı, koruma ve
gözetim yükümlülüğü bulunan diğer kişiler tarafından ya
da kamu görevi veya hizmet ilişkisinin sağladığı nüfuz
kötüye kullanılmak suretiyle işlenmesi halinde ceza yarı
oranında artırılacak.
Fuhşa sürüklenen kişi, tedavi veya terapiye tabi
tutulacak.
ÇOCUĞUNU DÖVEN ANNE VE BABAYA DA CEZA
Bir çocuğun soybağını değiştiren veya gizleyen kişi, bir
yıldan 3 yıla kadar hapis cezasına mahkum olacak.
Aynı konutta birlikte yaşadığı kişilerden birine karşı
kötü muamelede bulunan kimse hakkında, 2 aydan bir yıla
kadar hapis cezası istenecek.
İdaresi altında bulunan veya büyütmek, okutmak, bakmak,
korumak veya bir meslek veya sanat öğretmekle yükümlü
olduğu kişi üzerinde disiplin yetkisini kötüye kullanan
kimseye, bir yıla kadar hapis cezası verilecek.
Aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma
yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi, şikayet üzerine,
bir yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılacak.
Hamile olduğunu bildiği eşini veya sürekli birlikte
yaşadığı ve kendisinden gebe kalmış bulunduğunu bildiği
evli olmayan bir kadını çaresiz durumda terk eden
kimseye, 3 aydan bir yıla kadar hapis cezası verilecek.
Velayet hakları kaldırılmış olsa da itiyadı sarhoşluk,
uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin kullanılması ya da
onur kırıcı tavır ve hareketler sonucu maddi ve manevi
özen noksanlığı nedeniyle çocukların ahlaki, güvenlik ve
sağlığını ağır şekilde tehlikeye sokan anne veya baba, 3
aydan bir yıla kadar hapis cezasına çarptırılacak.
İHALEYE FESAT KARIŞTIRMA
Kamu kurum veya kuruluşları adına yapılan mal veya
hizmet alım veya satımlarına ya da kiralamalarına
ilişkin ihalelere fesat karıştıran kişi hakkında 5
yıldan 12 yıla kadar hapis cezası istenecek.
İhaleye fesat karıştırma sonucunda ilgili kamu kurumu
veya kuruluşu açısından bir zarar meydana gelmiş olması
halinde ceza yarı oranında artırılacak.
Belli bir mal veya hizmeti satmaktan kaçınarak kamu için
acil bir ihtiyacın ortaya çıkmasına neden olan kişi, 6
aydan 2 yıla kadar hapis cezasına çarptırılacak.
Kamu kurum veya kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki
meslek kuruluşları, bunların iştirakiyle kurulmuş
şirketler, bunların bünyesinde faaliyet icra eden
vakıflar, kamu yararına çalışan dernekler ya da
kooperatiflere karşı taahhüt altına girilen edimin
ifasına fesat karıştıran kişi hakkında 3 yıldan 7 yıla
kadar hapis cezası talep edilecek.
İşçi ücretlerinin veya besin veya malların değerlerinin
artıp eksilmesi sonucunu doğurabilecek bir şekilde ve bu
maksatla yalan haber veya havadis yayan veya sair hileli
yollara başvuran kimseye 3 aydan 2 yıla kadar hapis
cezası verilecek.
Yasada, ''tefecilik'' fiili ilk kez suç olarak
tanımlandı. Kazanç elde etmek amacıyla başkasına ödünç
para veren kişi, 2 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 5 bin
güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılacak.
BİLİŞİM SUÇLARI
Bilişim sisteminin bütününe veya bir kısmına, hukuka
aykırı olarak giren ve orada kalmaya devam eden kimseye
bir yıla kadar hapis veya adli para cezası verilecek.
Bir bilişim sisteminin işleyişini engelleyen veya bozan
kişi, bir yıldan 5 yıla kadar hapis cezasıyla
cezalandırılacak.
Bir bilişim sistemindeki verileri bozan, yok eden,
değiştiren veya erişilmez kılan, sisteme veri
yerleştiren, var olan verileri başka bir yere gönderen
kişi hakkında, 6 aydan 3 yıla kadar hapis cezası
istenecek. Bu fiillerin bir banka veya kredi kurumuna ya
da bir kamu kurum veya kuruluşuna ait bilişim sistemi
üzerinde işlenmesi halinde ceza yarı oranında
artırılacak.
KREDİ KARTI HIRSIZLIĞI
Başkasına ait bir banka veya kredi kartını, her ne
suretle olursa olsun ele geçiren veya elinde bulunduran
kimse, kart sahibinin veya kartın kendisine verilmesi
gereken kişinin rızası olmaksızın bunu kullanarak veya
kullandırtarak kendisine veya başkasına yarar sağlarsa,
3 yıldan 6 yıla kadar hapis cezasına mahkum olacak.
Sahte oluşturulan veya üzerinde sahtecilik yapılan bir
banka veya kredi kartını kullanmak suretiyle kendisine
veya başkasına yarar sağlayan kişi hakkında, 4 yıldan 7
yıla kadar hapis cezası talep edilecek.
ZİMMET
765 sayılı TCK'da 202. maddede düzenlenen ''zimmet''
suçu, yeni kanunda 247. maddeye denk geliyor. Görevi
nedeniyle zilyetliği kendisine devredilmiş olan veya
koruma ve gözetimiyle yükümlü olduğu malı kendisinin
veya başkasının zimmetine geçiren kamu görevlisi, 5
yıldan 12 yıla kadar hapis cezasına çarptırılacak.
Zimmet suçunun, malın geçici bir süre kullanıldıktan
sonra iade edilmek üzere işlenmesi halinde, ceza yarı
oranına kadar indirilebilecek.
Zimmet suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı
nedeniyle, verilecek ceza üçte birden yarıya kadar
indirilebilecek.
İRTİKAP
Görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanmak suretiyle
kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına veya bu
yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi icbar eden kamu
görevlisi hakkında, 5 yıldan 10 yıla kadar hapis cezası
istenecek.
Zimmet veya irtikap suçunun işlenmesine kasten göz yuman
denetimle yükümlü kamu görevlisi, işlenen suçun müşterek
faili olarak sorumlu tutulacak.
Denetim görevini ihmal ederek, zimmet veya irtikap
suçunun işlenmesine imkan sağlayan kamu görevlisi
hakkında, 3 aydan 3 yıla kadar hapis cezası istenecek.
RÜŞVET
Rüşvet alan kamu görevlisi, 4 yıldan 12 yıla kadar hapis
cezasına çarptırılacak. Rüşvet veren kişi de kamu
görevlisi gibi cezalandırılacak. Rüşvet konusunda
anlaşmaya varılması halinde, suç tamamlanmış gibi cezaya
hükmolunacak.
Rüşvet alan veya bu konuda anlaşmaya varan kişinin,
yargı görevi yapan, hakem, bilirkişi, noter veya yeminli
mali müşavir olması halinde, verilecek ceza üçte birden
yarısına kadar artırılacak.
YARAR SAĞLAMA
Görevine girmeyen ve yetkili olmadığı bir işi
yapabileceği veya yaptırabileceği kanaatini uyandırarak
yarar sağlayan kamu görevlisi hakkında, bir yıldan 5
yıla kadar hapis cezası talep edilecek.
Zor kullanma yetkisine sahip kamu görevlisinin, görevini
yaptığı sırada, kişilere karşı görevinin gerektirdiği
ölçünün dışında kuvvet kullanması halinde, kasten
yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanacak.
GÖREVİ KÖTÜYE KULLANMA
TCK'daki 240. maddenin yerini alan ve ''görevi kötüye
kullanma'' fiilini düzenleyen 257. maddeye göre,
görevinin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle,
kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olan
ya da kişilere haksız bir kazanç sağlayan kamu görevlisi
hakkında, bir yıldan 3 yıla kadar hapis cezası
istenecek.
Görevinin gereklerini yapmakta ihmal veya gecikme
göstererek, kişilerin mağduriyetine veya kamunun
zararına neden olan ya da kişilere haksız bir kazanç
sağlayan kamu görevlisi hakkında da 6 aydan 2 yıla kadar
hapis cezası talep edilecek.
Görevi nedeniyle kendisine verilen veya aynı nedenle
bilgi edindiği ve gizli kalması gereken belgeleri,
kararları ve emirleri ve diğer tebligatı açıklayan veya
yayınlayan veya ne suretle olursa olsun başkalarının
bilgi edinmesini kolaylaştıran kamu görevlisine, bir
yıldan 4 yıla kadar hapis cezası verilecek.
Yürüttüğü görevin sağladığı nüfuzdan yararlanarak, bir
başkasına mal veya hizmet satmaya çalışan kamu
görevlisi, 6 aya kadar hapis cezasına mahkum olacak.
ADLİYEYE KARŞI SUÇLAR
Yetkili makamlara ihbar veya şikayette bulunarak ya da
basın ve yayın yoluyla, işlemediğini bildiği halde,
hakkında soruşturma ve kovuşturma başlatılmasını ya da
idari bir yaptırım uygulanmasını sağlamak için bir
kimseye hukuka aykırı bir fiil isnat eden kişi hakkında,
bir yıldan 4 yıla kadar hapis cezası istenecek.
Fiilin maddi eser ve delillerini uydurarak iftirada
bulunulması halinde, ceza yarı oranında artırılacak.
İftira sonucunda mağdur hakkında hapis cezası dışında
adli veya idari bir yaptırım uygulanmışsa; iftira eden
kişi, 3 yıldan 7 yıla kadar hapis cezasına
çarptırılacak.
İftira suçundan dolayı dava zamanaşımı, mağdurun fiili
işlemediğinin sabit olduğu tarihten başlayacak.
Basın ve yayın yoluyla işlenen iftira suçundan dolayı
verilen mahkumiyet kararı, aynı veya eşdeğerde basın ve
yayın organıyla ilan olunacak. İlan masrafı, hükümlüden
tahsil edilecek.
SUÇ UYDURMA
İşlenmediğini bildiği bir suçu, yetkili makamlara
işlenmiş gibi ihbar eden ya da işlenmeyen bir suçun
delil veya emarelerini soruşturma yapılmasını sağlayacak
biçimde uyduran kimseye 3 yıla kadar hapis cezası
verilecek.
Hukuka aykırı bir fiil nedeniyle başlatılan bir
soruşturma kapsamında tanık dinlemeye yetkili kişi veya
kurul önünde gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapan
kimseye, 4 aydan bir yıla kadar hapis cezası verilecek.
Hukuk davalarında yalan yere yemin eden davacı veya
davalıya bir yıldan 5 yıla kadar hapis cezası verilecek.
Dava hakkında hüküm verilmeden önce gerçeğin söylenmesi
halinde ceza verilmeyecek.
Gerçeğe aykırı mütalaada bulunan bilirkişi hakkında, bir
yıldan 3 yıla kadar hapis cezası istenecek.
SUÇTAN KAYNAKLANAN MALVARLIĞI
Alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını
gerektiren bir suçtan kaynaklanan malvarlığı
değerlerini, yurtdışına çıkaran veya bunların gayrimeşru
kaynağını gizlemek ve meşru bir yolla elde edildiği
konusunda kanaat uyandırmak maksadıyla, çeşitli
işlemlere tabi tutan kişi, 2 yıldan 5 yıla kadar hapis
cezasıyla cezalandırılacak.
Suç işleyen bir kişiye araştırma, yakalanma, tutuklanma
veya hükmün infazından kurtulması için imkan sağlayan
kimse, 6 aydan 5 yıla kadar hapis cezasıyla
cezalandırılacak.
GİZLİLİĞİN İHLALİ
Soruşturmanın gizliliğini alenen ihlal eden kişi, bir
yıldan 3 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılacak.
Ancak, soruşturma aşamasında alınan ve kanun hükmü
gereğince gizli tutulması gereken kararların ve bunların
gereği olarak yapılan işlemlerin gizliliğinin ihlali
açısından aleniyetin gerçekleşmesi aranmayacak.
Kanuna göre kapalı yapılması gereken veya kapalı
yapılmasına karar verilen duruşmadaki açıklama veya
görüntülerin gizliliğini alenen ihlal eden kişi hakkında
3 yıla kadar hapis cezası istenecek.
Bu suçların basın ve yayın yoluyla işlenmesi halinde,
ceza yarı oranında artırılacak.
Soruşturma ve kovuşturma evresinde kişilerin suçlu
olarak damgalanmalarını sağlayacak şekilde
görüntülerinin yayınlanması halinde, 6 aydan 2 yıla
kadar hapis cezasına hükmolunacak.
Soruşturma ve kovuşturma işlemleri sırasındaki ses veya
görüntüleri yetkisiz olarak kayda alan veya nakleden
kişi, 6 aya kadar hapis cezasıyla cezalandırılacak.
DEVLETİN GÜVENLİĞİNE KARŞI SUÇLAR
Mevcut TCK'daki 125. maddeyi düzenleyen yeni 302.
maddeye göre, devletin topraklarının tamamını veya bir
kısmını yabancı bir devletin egemenliği altına koymak,
devletin birliğini bozmak, devletin egemenliği altında
bulunan topraklardan bir kısmını devlet idaresinden
ayırmak, devletin bağımsızlığını zayıflatmak amacına
yönelik elverişli bir fiil işleyen kimseye
ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilecek. Bu suçun
işlenmesi sırasında başka suçların işlenmesi halinde,
ayrıca bu suçlardan dolayı ilgili hükümlere göre cezaya
hükmolunacak.
Türkiye Cumhuriyeti Devleti ile savaş halinde olan
devletin ordusunda hizmet kabul eden, düşman devletin
yanında Türkiye Cumhuriyeti Devleti'ne karşı silahlı
mücadeleye giren vatandaşa, müebbet hapis cezası
verilecek.
ANAYASAL DÜZENE KARŞI SUÇLAR
TCK'nın 146. maddesine karşılık gelen 309. madde, cebir
ve şiddet kullanarak, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın
öngördüğü düzeni ortadan kaldırmaya veya bu düzen yerine
başka bir düzen getirmeye veya bu düzenin fiilen
uygulanmasını önlemeye teşebbüs edenlere ağırlaştırılmış
müebbet hapis cezası öngörüyor. Bu suçun işlenmesi
sırasında başka suçların işlenmesi halinde ayrıca bu
suçlardan dolayı ilgili hükümlere göre ceza verilecek.
Örneğin, bu kapsamda adam öldürme veya gasp da varsa
ayrıca bunlardan da hüküm kurulacak.
Cumhurbaşkanına suikastte bulunan kişi, ağırlaştırılmış
müebbet hapis cezasıyla cezalandırılacak. Bu fiile
teşebbüs edilmesi halinde de suç tamamlanmış gibi cezaya
hükmolunacak.
Cebir ve şiddet kullanarak TBMM'yi ortadan kaldırmaya
veya TBMM'nin görevlerini kısmen veya tamamen yapmasını
engellemeye teşebbüs edenler ağırlaştırılmış müebbet
hapis cezasıyla mahkum olacak.
Halkı, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti'ne karşı silahlı bir
isyana tahrik eden kimseye 15 yıldan 20 yıla kadar hapis
cezası verilecek. İsyan gerçekleştiğinde, tahrik eden
kişi hakkında 20 yıldan 25 yıla kadar hapis cezasına
hükmolunacak. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti'ne karşı
silahlı isyanı idare eden kişi, ağırlaştırılmış müebbet
hapis cezasıyla cezalandırılacak. İsyana katılan diğer
kişilere 6 yıldan 10 yıla kadar hapis cezası verilecek.
SİLAHLI ÖRGÜT
TCK'nın 168, 169 ve 170. maddelerine karşılık gelen 314.
maddeye göre, silahlı örgüt kuran veya yöneten kişiye,
10 yıldan 15 yıla kadar hapis cezası verilecek. Örgüte
üye olanlara, 5 yıldan 10 yıla kadar hapis cezası
verilecek. Suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçuna
ilişkin diğer hükümler, bu suç açısından aynen
uygulanacak.
Örgütün faaliyeti çerçevesinde suç işlenmesi halinde
ayrıca bu suçlardan dolayı da ceza verilecek.
DEVLETİN GÜVENLİĞİ
Devletin güvenliği veya iç veya dış siyasal yararları
bakımından niteliği itibariyle gizli kalması gereken
belgeleri temin eden kimseye 3 yıldan 8 yıla kadar hapis
cezası verilecek. Bu bilgileri siyasal veya askeri
casusluk maksadıyla temin eden kimse 15 yıldan 20 yıla
kadar hapis, açıklayan kimse müebbet hapis cezasıyla
cezalandırılacak.
Devletin askeri yararı gereği girilmesi yasaklanmış olan
yerlere, gizlice veya hile ile girenlere 2 yıldan 5 yıla
kadar hapis cezası verilecek.
Görevi dolayısıyla öğrendiği ve devletin güvenliğinin
gizli kalmasını gerektirdiği bilgileri kendisi veya
başkası yararına kullanan kişi, 5 yıldan 10 yıla kadar
hapis ve 3 bin güne kadar adli para cezasıyla
cezalandırılacak.
Yetkili makamların kanun ve düzenleyici işlemlere göre
açıklanmasını yasakladığı ve niteliği bakımından gizli
kalması gereken bilgileri siyasal veya askeri casusluk
maksadıyla temin eden kimseye 8 yıldan 12 yıla kadar
hapis cezası verilecek.
Resmen çekilmiş olan yabancı devlet bayrağını veya diğer
egemenlik alametlerini alenen tahkir eden kimseye 3
aydan bir yıla kadar hapis cezası verilecek. Bu suçtan
dolayı soruşturma ve kovuşturma yapılması, ilgili
devletin şikayetine bağlı olacak.
BİLİRKİŞİ DURUŞMAYA ÇAĞRILABİLECEK
Kamu görevlileri, bağlı bulundukları kurumla ilgili
davalarda bilirkişi olarak atanamayacak.
Gerekli olması halinde bilirkişi, şüpheli veya sanığa
mahkeme başkanı, hakim veya Cumhuriyet savcısı
aracılığıyla soru sorabilecek. Ancak mahkeme başkanı,
hakim veya Cumhuriyet savcısı, bilirkişinin doğrudan
soru sormasına da izin verebilecek.
Bilirkişi raporunda, bir suçun unsurlarının oluşup
oluşmadığı veya suç nedeniyle failin kusurluluğu
hakkında değerlendirme yapılmayacak. Bilirkişi,
raporunda hakim tarafından yapılması gereken hukuki
değerlendirmelerde bulunamayacak.
Mahkeme, her zaman bilirkişinin duruşmada dinlenilmesine
karar verebileceği gibi ilgililerden birinin istemesi
üzerine açıklamalarda bulunmak üzere bilirkişiyi
duruşmaya çağırabilecek.
PARMAK İZİ ALMA
Üst sınırı 2 yıl veya daha fazla hapis cezasını
gerektiren bir suçtan dolayı şüpheli veya sanığın,
kimliğinin teşhisi için gerekli olması halinde
Cumhuriyet savcısı veya hakim kararıyla fotoğrafı, beden
ölçüleri, parmak veya ayak izi, bedeninde yer almış olup
teşhisini kolaylaştıracak diğer özellikleri ile sesi ve
görüntüleri kayda alınarak, soruşturma ve kovuşturma
işlemlerine ilişkin dosyaya konulacak. Kovuşturmaya yer
olmadığı veya beraat kararı verilmesi hallerinde söz
konusu kayıtlar Cumhuriyet savcısının huzurunda derhal
yok edilecek ve bu husus tutanağa geçirilecek.
Keşif ve yer gösterme, hakim, gecikmesinde sakınca
bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı tarafından
yapılacak.
Keşif ve yer göstermede, şüpheli, sanık, mağdur ve
bunların müdafii ve vekili hazır bulunabilecekler.
HAKLARI BİLDİRİLECEK
Kolluk görevlileri, tutuklama kararı veya yakalama emri
düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca
bulunan hallerde; Cumhuriyet savcısına veya amirlerine
derhal başvurma olanağı bulunmadığı takdirde, yakalama
yetkisine sahip olacak. Kolluk güçleri, yakalanan kişiye
haklarını derhal bildirecek.
Gözaltı süresi, yakalama anından itibaren 24 saati
geçmeyecek.
Toplu olarak işlenen suçlarda delilerin toplanmasındaki
güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle
Cumhuriyet savcısı, gözaltı süresinin her defasında 1
günü geçmemek üzere 3 gün süreyle uzatılmasına yazılı
olarak emir verebilecek.
Şüpheli veya sanık gözaltına alındığında veya gözaltı
süresi uzatıldığında Cumhuriyet savcısının emriyle bir
yakınına veya belirlediği kişiye gecikmeksizin haber
verilecek.
TUTUKLAMA
Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların ve
bir tutuklama nedeninin bulunması halinde, şüpheli veya
sanık hakkında tutuklama kararı verilebilecek. İşin
önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile
ölçülü olmaması halinde, tutuklama kararı verilemeyecek.
Sadece adli para cezasını gerektiren veya hapis
cezasının üst sınırı 2 yıldan fazla olmayan suçlarda
tutuklama kararı verilemeyecek.
Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde
tutukluluk süresi en çok 6 ay olacak. Ancak, bu süre,
zorunlu hallerde gerekçesi gösterilerek 4 ay daha
uzatılabilecek.
Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde,
tutukluluk süresi en çok 2 yıl olacak. Bu süre, zorunlu
hallerde, gerekçesi gösterilerek uzatılabilecek, uzatma
süresi toplam 3 yılı geçemeyecek.
Bu maddede öngörülen uzatma kararları, Cumhuriyet
savcısının, şüpheli veya sanık ile müdafiinin görüşleri
alındıktan sonra verilir.
Yakalanan veya tutuklanarak bir yerden diğer bir yere
nakledilen kişilere, kaçacaklarına ya da kendisi veya
başkalarının hayat ve beden bütünlükleri bakımından
tehlike arz ettiğine ilişkin belirtilerin varlığı
hallerinde kelepçe takılabilecek.
Tutuklamadan ve tutuklamanın uzatılmasına ilişkin her
karardan tutuklunun bir yakınına veya belirlediği bir
kişiye haber verilecek.
ADLİ KONTROL
Üst sınırı 3 yıla kadar (3 yıl dahil) hapis cezasını
gerektiren bir suç sebebiyle yürütülen soruşturmada
şüphelinin tutuklanması yerine, adli kontrol altına
alınması mümkün olacak. Tutuklama yasağı öngörülen
hallerde de adli kontrol kararı verilebilecek.
Adli kontrol kararı verilmesi halinde hükümlüye şu
tedbirler uygulanabilecek:
''Yurtdışına çıkamamak; hakim tarafından belirlenen
yerlere, belirtilen süreler içinde düzenli olarak
başvurmak; hakimin belirttiği mercii veya kişilerin
çağrılarına ve gerektiğinde mesleki uğraşlarına ilişkin
veya eğitime devam konularındaki kontrol tedbirlerine
uymak; her türlü taşıtları veya bunlardan bazılarını
kullanamamak ve gerektiğinde kaleme makbuz karşılığında
sürücü belgesini teslim etmek; özellikle uyuşturucu,
uyarıcı veya uçucu maddeler ile alkol bağımlılığından
arınmak amacıyla hastaneye yatmak dahil tedavi veya
muayene tedbirlerine tabi olmak ve belirlenecek bir
güvence miktarını yatırmak; silah bulundurmamak veya
taşıyamamak, gerektiğinde sahip olunan silahları makbuz
karşılığında adli emanete teslim etmek; Cumhuriyet
savcısının istemi üzerine hakim tarafından miktarı ve
ödeme süresi belirlenecek parayı suç mağdurunun
haklarını güvence altına almak üzere ayni veya kişisel
güvenceye bağlamak; aile yükümlülüklerini yerine
getireceğine ve adli kararlar gereğince ödemeye mahkum
edildiği nafakayı düzenli olarak ödeyeceğine dair
güvence vermek.
Adli kontrol altında geçen süre, kişisel hürriyeti
sınırlama sebebi sayılarak cezadan mahsup edilemeyecek.
Salıverilme işlemleri üzerinde merciince Cumhuriyet
savcısı, şüpheli, sanık veya müdafii dinlendikten sonra
istemin kabulüne, reddine veya adli kontrol
uygulanmasına karar verilebilecek. Bu kararlara itiraz
edilebilecek.
GECE ARAMA YAPILAMAYACAK-
Yakalanabileceği veya suç delillerinin elde
edilebileceğinin umulması halinde, şüphelinin veya
sanığın üstü, eşyası, konutu, işyeri veya ona ait diğer
yerler aranabilecek.
Konutta, işyerinde veya diğer kapalı yerlerde gece
vaktinde arama yapılamayacak. Bu hüküm, suçüstü veya
gecikmesinde sakınca bulunan haller ile yakalanmış veya
gözaltına alınmış olup da firar eden kişi, tutuklu veya
hükümlünün tekrar yakalanması amacıyla yapılan
aramalarda ise uygulanmayacak.
Kişinin avukatının aramada hazır bulunmasına engel
olunamayacak.
Hakim kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan
hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle kolluk
görevlileri tarafından arama yapılabilecek.
Askeri mahallerde yapılacak arama, hakim ve Cumhuriyet
savcısının istem ve katılımıyla askeri makamlar
tarafından yerine getirilecek.
Arama işlemi uygulanan kimsenin belge ve kağıtlarını
inceleme yetkisi hakim ve Cumhuriyet savcısına ait
olacak. Hakim kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca
bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle
kolluk görevlileri el koyma işlemini gerçekleştirecek.
Soruşturma işlemleri, Cumhuriyet savcısının emir ve
talimatları doğrultusunda öncelikle ''adli kolluğa''
yaptırılacak.
Soruşturmada, başka surette failin belirlenememesi veya
delil elde etme imkanı bulunmaması halinde Cumhuriyet
savcısının istemi üzerine, kamu kurum ve kuruluşları
veya özel hukuk gerçek ve tüzel kişilerine ait
bilgisayar sistemlerinde kayıtlı veriler taranabilecek
ve çözülebilecek.
Bilgisayar veya bilgisayar kütüklerine el koyma
sırasında sistemdeki bütün bilgilerin yedeklemesi
yapılabilecek, isterse bir kopya şüpheliye veya vekiline
verilecek. Bilgisayar veya bilgisayar kütüklerine el
konulmaksızın da sistemdeki verilerin tamamının veya bir
kısmının kopyası alınabilecek.
TELEFON DİNLEME
Soruşturmada, suç işlendiğine ilişkin kuvvetli şüphe
sebeplerinin varlığı ve başka surette delil elde etme
imkanının bulunmaması durumunda hakim veya gecikmesinde
sakınca bulunan hallerde ise savcının kararıyla şüpheli
ya da sanığın telefonları tespit edilip
dinlenilebilecek, kayda alınabilecek.
Telefon dinleme; kasten öldürme, işkence, cinsel
saldırı, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu veya
uyarıcı madde imal ve ticareti, parada sahtecilik, suç
işlemek amacıyla örgüt kurma, ihaleye fesat karıştırma,
rüşvet, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini
aklama, silahlı örgüt veya bu örgütlere silah sağlama,
devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, silah
kaçakçılığı, Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nda tanımlanan
ve hapis cezasını gerektiren suçlar, Kültür ve Tabiat
Varlıklarını Koruma Kanunu'nun 68. ve 74. maddelerinde
tanımlanan suçlarda yapılabilecek. Bu suçlar dışında hiç
kimse, bir başkasının telekomünikasyon yoluyla
iletişimini dinleyemeyecek ve kayda alamayacak.
Kayda almanın gerçekleştirildiğinin anlaşılmasından
sonra alınan kayıtlar derhal yok edilecek.
TEKNİK ARAÇLARLA İZLEME
Bazı suçların işlendiği konusunda kuvvetli şüphe
sebepleri bulunması ve başka suretle delil elde
edilememesi halinde şüpheli veya sanığın kamuya açık
yerlerdeki faaliyetleri ile işyeri teknik araçlarla
izlenebilecek, ses ve görüntü kaydı yapılabilecek.
Teknik araçlarla izleme, kasten öldürme, parada
sahtecilik, suç işlemek amacıyla örgüt kurma, ihaleye
fesat karıştırma, rüşvet, suçtan kaynaklanan malvarlığı
değerlerini aklama, kaçakçılık, silahlı örgüt, devlet
sırlarına karşı suçlar ve casusluk suçlarında
yapılabilecek. Teknik araçlarla izleme, kişinin
konutunda yapılamayacak.
Arama veya el koyma tedbirinin uygulanması veya
telefonla dinleme sırasında yapılmakta olan soruşturma
veya kovuşturmayla ilgisi olmayan ve ancak, diğer bir
suçun işlendiği şüphesini uyandırabilecek bir delil elde
edilirse, bu delil koruma altına alınacak ve durum
Cumhuriyet savcılığına bildirilecek.
GİZLİ SORUŞTURMACI
Uyuşturucu imal ve ticareti, suç işlemek amacıyla örgüt
kurma, silahlı örgüt ve bu örgütlere silah sağlama,
silah kaçakçılığı ile tarihi eser kaçakçılığına ilişkin
suçlarda, ''gizli soruşturmacı'' görevlendirilebilecek.
Soruşturma konusu suçun işlendiği hususunda kuvvetli
şüphe sebeplerinin bulunması ve başka surette delil elde
edilmemesi halinde hakim veya gecikmesinde sakınca
bulunan hallerde savcı kararıyla gizli soruşturmacı
görevlendirilecek. Bir kamu görevlisi olan gizli
soruşturmacının kimliği değiştirilebilecek. Bu kimlikle
hukuki işlemler yapılabilecek. Kimliğin oluşturulması ve
devam ettirilmesi için zorunlu olması halinde gerekli
belgeler hazırlanıp, değiştirilip kullanılabilecek.
Gizli soruşturmacı görevlendirilmesine ilişkin karar ve
diğer belgeler, ilgili Cumhuriyet başsavcılığında
korunacak. Bu görevlinin kimliği, görevinin sona
ermesinden sonra da gizli tutulacak. Gizli soruşturmacı,
görevini yerine getirirken suç işleyemeyecek ve
görevlendirildiği örgütün işlemekte olduğu suçlardan
sorumlu tutulamayacak.
İFADE ALMA KOŞULLARI
Hakkında tutuklama kararı verilmesi veya yakalama emri
düzenlenmesi için yeterli nedenler bulunan şüpheli veya
sanığın zorla getirilmesine karar verilebilecek.
Şüphelinin ve sanığın beyanı özgür iradesine dayanacak.
Bunu engelleyici nitelikte kötü davranma, işkence, ilaç
verme, yorma, aldatma, cebir veya tehditte bulunma, bazı
araçları kullanma gibi bedensel veya ruhsal müdahaleler
yapılamayacak. Kanuna aykırı bir yarar vaat
edilemeyecek. Yasak usullerle elde edilen ifadeler rıza
ile verilmiş olsa da delil olarak değerlendirilemeyecek.
Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hakim
veya mahkeme huzurunda şüpheli veya sanık tarafından
doğrulanmadıkça hükme esas alınamayacak.
İHBAR VE ŞİKAYET
Şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her
aşamasında bir veya birden fazla müdafiin yardımından
yararlanabilecek. Soruşturma ve kovuşturmanın her
aşamasında avukatın, şüpheli veya sanıkla görüşme, ifade
alma veya sorgu süresince yanında olma ve hukuki
yardımda bulunma hakkı engellenmeyecek,
kısıtlanamayacak.
Şüpheli veya sanık, vekaletname aranmaksızın müdafii ile
her zaman ve konuşulanları başkalarının duyamayacağı bir
ortamda görüşebilecek. Bu kişilerin müdafii ile
yazışmaları denetime tabi tutulamayacak.
Suça ilişkin ihbar veya şikayet, Cumhuriyet
başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilecek.
Valilik, kaymakamlık ya da mahkemeye yapılanlar, ilgili
Cumhuriyet başsavcılığına gönderilecek. İhbar veya
şikayet, yazılı veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü
olarak yapılabilecek.
ADLİ KOLLUK
Soruşturma işlemleri, Cumhuriyet savcısının emir ve
talimatları doğrultusunda öncelikle adli kolluğa
yaptırılacak. Adli kolluk görevlileri, Cumhuriyet
savcısının adli görevlerine ilişkin emirlerini yerine
getirecek. Adli kolluk, adli görevler haricindeki
hizmetlerde üstlerinin emrinde olacak.
Cumhuriyet başsavcıları, her yılın sonunda o yerdeki
adli kolluğun sorumluları hakkında değerlendirme
raporları düzenleyerek mülki idare amirlerine
gönderecek.
Adli kolluk görevlilerinin nitelikleri ve bunların
hizmet öncesi ve hizmet içi eğitimi, diğer hizmet
birimleri ile ilişkileri, değerlendirme raporlarının
düzenlenmesi, uzmanlık dallarına göre hangi bölümlerde
çalıştırılacakları ve diğer hususlar, kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren 6 ay içinde Adalet ve İçişleri
bakanlıklarınca ortaklaşa çıkarılacak yönetmelikte
belirlenecek.
Olay yerinde görevine ait işlemlere başlayan adli kolluk
görevlisi, bunların yapılmasına engel olan veya yetkisi
içinde aldığı tedbirlere aykırı davranan kişileri,
işlemleri sonuçlanıncaya kadar ve gerektiğinde zor
kullanarak bundan men edecek.
SORUŞTURMANIN GİZLİLİĞİ
Kanunun başka hüküm koyduğu haller saklı kalmak ve
savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla soruşturma
evresindeki usul işlemleri gizli kalacak.
Cumhuriyet savcısı, doğrudan doğruya veya emrindeki adli
kolluk görevlileri aracılığıyla her türlü araştırmayı
yapabilecek. Cumhuriyet savcısı bütün kamu
görevlilerinden her türlü bilgiyi isteyebilecek.
Cumhuriyet savcısı, adli görevi gereğince nezdinde görev
yaptığı mahkemenin yargı çevresi dışında bir işlem
yapmak ihtiyacı ortaya çıkınca, bu hususta o yer
cumhuriyet savcısından söz konusu işlemi yapmasını
isteyecek.
Adli kolluk görevlileri, el koydukları olayları,
yakalanan kişiler ile uygulanan önlemleri emrinde
çalıştıkları Cumhuriyet savcısına derhal bildirmek ve bu
Cumhuriyet savcısının adliyeye ilişkin bütün emirlerini
gecikmeksizin yerine getirmekle yükümlü olacak.
Cumhuriyet savcısı, adli kolluk görevlilerine emirleri
yazılı, acele hallerde sözlü olarak verecek.
KAMU DAVASI AÇMA YETKİSİ
Kamu davasını açma görevi, Cumhuriyet savcısı tarafından
yerine getirilecek.
Mahkeme dosyayı inceledikten sonra eksik veya hatalı
noktalarını belirterek, iddianamenin Cumhuriyet
başsavcılığına iadesine karar verecek. Cumhuriyet
savcısı, iddianamenin iadesi üzerine kararda gösterilen
eksiklikleri tamamladıktan ve hatalı noktaları
düzelttikten sonra yeniden iddianame düzenleyerek,
dosyayı mahkemeye verecek. İade kararına karşı
Cumhuriyet savcısı itiraz edebilecek.
Sanık 18 yaşını doldurmamış ise duruşma kapalı
yapılacak, hüküm de kapalı duruşmada açıklanacak. Sanık
duruşmaya bağsız olarak alınacak.
Kanunun ayrık tuttuğu haller saklı kalmak üzere hazır
bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmayacak.
Gelmemesinin geçerli nedeni olmayan sanığın zorla
getirilmesine karar verilecek. Mahkemeye gelen sanığın
duruşmanın devamı süresince hazır bulunması sağlanacak
ve savuşmasının önüne geçmek için mahkeme gereken
önemleri alacak.
Sanığın sorgusunun yapılmasında görüntülü ve sesli
iletişim teknikleri kullanılabilecek.
DURUŞMADA FOTOĞRAF ÇEKİLEBİLECEK
Adliye binası içerisinde ve duruşma başladıktan sonra
duruşma salonunda her türlü sesli veya görüntülü kayıt
veya nakil olanağı sağlayan aletler kullanılamayacak. Bu
hüküm, adliye binası içerisinde ve dışındaki diğer adli
işlemlerin icrasında da uygulanacak. Madde gerekçesinde,
keşif ve yer gösterme işlemlerinde de ses ve görüntü
alıcı aletlerin kullanılmasının yasaklandığı belirtildi.
Gerekçede, her türlü sesli ve görüntülü kayıt ve nakil
olanağı sağlayan aletlerin yasaklandığı, ancak fotoğraf
çekilmesine engel bulunmadığı belirtildi. Gerekçede,
mahkeme başkanı veya hakimin, duruşmanın amacını ihlal
edecek surette abartılı biçimde fotoğraf cihazlarının
kullanılmasını, yargılamanın düzenini sağlamak
konusundaki yetkisine dayanarak men edebileceği
kaydedildi. Gerekçede, ''Adliye binası içerisindeki söz
konusu aletler mutlak olarak kullanılamayacak, duruşma
salonunda ise duruşma başladıktan sonra söz konusu
aletlerle görüntü alınması yasaklanmaktadır'' denildi.
CEZA İNFAZ KURUMLARININ TÜRLERİ
Yasa ile ceza infaz kurumları, ''Kapalı ceza infaz
kurumları'', ''Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz
kurumları'', ''Kadın kapalı ceza infaz kurumları,
''Çocuk kapalı ceza infaz kurumları'', ''Gençlik kapalı
ceza infaz kurumları'', ''Gözlem ve sınıflandırma
merkezleri'', ''Açık ceza infaz kurumları'' ve ''Çocuk
eğitim evleri'' olarak sınıflandırıldı.
''Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında,
''Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkum olanlar
ile süresine bakılmaksızın, suç işlemek amacıyla örgüt
kurmak, yönetmek veya bu örgütün faaliyeti çerçevesinde,
Türk Ceza Kanunu'nda yer alan, insanlığa karşı
suçlardan, kasten öldürme suçundan, uyuşturucu veya
uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan, devletin
güvenliğine karşı suçlardan, anayasal düzene ve bu
düzenin işleyişine karşı suçlardan mahkum olanlar''
kalacak.
Eylem ve tutumları nedeniyle tehlikeli durumda bulunan
ve özel gözetim ve denetim altında bulundurulmaları
gerekli olduğu saptananlar ile bulundukları kurumlarda
düzen ve disiplini bozanlar veya iyileştirme tedbir,
araç ve usullerine ısrarla karşı koyanlar da bu
kurumlara gönderilecek.
Toplam cezasının üçte birini bu kurumlarda geçirerek iyi
hal gösteren hükümlüler, diğer ceza infaz kurumlarına
gönderilebilecek.
HABERSİZ ARAMA
Hükümlülerin çalıştırılma koşullarını da düzenleyen
yasaya göre, infaz kurumlarında habersiz arama
gerçekleştirilebilecek. Arama ayda bir kez mutlaka
yapılacak. Disiplin cezalarının, ''Kınama, bazı
etkinliklerden alıkoyma, ücret karşılığı çalışılan işten
yoksun bırakma, haberleşme veya iletişim araçlarından
yoksun bırakma veya kısıtlama, ziyaretçi kabulünden
yoksun bırakma, hücreye koyma'' olarak sıralandığı
yasaya göre, toplu, bedensel, zalimane, insanlık dışı
veya küçültücü disiplin cezası verilemeyecek.
Hücreye koyma cezası, eylemin niteliği ve ağırlığına
göre bir günden yirmi güne kadar açık havaya çıkma hakkı
saklı kalmak üzere uygulanabilecek.
ÇOCUĞA KELEPÇE YOK
Yasaya göre, hükümlülere hiçbir durumda zincire ve
demire vurmak gibi tedbir uygulanamayacak, kelepçe ve
bedensel hareketleri kısıtlayıcı araçlar ise belirli
koşullarda kullanılabilecek. Ancak, çocuk hükümlülere
kelepçe ya da bedensel hareketleri kısıtlayıcı araçlar
takılmayacak.
Tehlikeli hali bulunan hükümlü ancak 1 veya 3 kişilik
odalarda, diğer hükümlüler ise cezaevi yönetimi
tarafından belirlenecek sayıda mahkumun kalabileceği
odalarda barındırılacak.
Muhtaç hükümlülere talepleri halinde idare tarafından
iklime ve sağlığa uygun giysiler verilecek. Ancak
giysiler, iç ve dış güvenlik personelinin giysi ve
üniformalarına benzer şekil ve renkte olmayacak.
ÇOCUKLARIN DURUMU
Anneleri hükümlü olup da dışarıda korumasına bırakılacak
kimsesi bulunmayan 0-6 yaş grubundaki çocuklar,
annelerinin yanında kalabilecek. Bu çocuklar gündüzleri
ceza infaz kurumu bünyesindeki veya Sosyal Hizmetler ve
Çocuk Esirgeme Kurumu veya diğer kurum ve kuruluşlara
ait kreş ve gündüz bakımevlerinde barındırılacak.
Annelerinin yanında kalan çocuklara, yaş ve durumlarına
ve ihtiyaçlarına göre yiyecek ve içecek verilecek. 3
yaşını dolduran çocuklar, hakim kararıyla çocuk
yuvalarına veya yetiştirme yurtlarına
yerleştirilebilecek. Bu çocukların, belirlenecek bir
program ve usule göre zaman zaman anneleriyle temasları
sağlanacak.
İNTERNET KULLANIMI
Kapalı ceza infaz kurumlarındaki hükümlüler, belirli
esas ve usullere göre idarenin kontrolündeki ücretli
telefonlarla görüşme yapabilecek. Telefon görüşmesi
idarece dinlenilecek ve kayıt altına alınacak. Bu hak,
hükümlülere tanınan diğer haklarda olduğu gibi tehlikeli
halde bulunan ve örgüt mensubu hükümlüler bakımından
kısıtlanabilecek.
Açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitim evlerindeki
hükümlüler, ücretli telefonlarla serbestçe görüşme
yapabilecek.
Hükümlüler açık ve kapalı ceza infaz kurumlarında, çocuk
eğitim evlerinde araç telefonu, telsiz telefon veya cep
telefonu ve benzeri iletişim araçlarını bulunduramayacak
ve kullanamayacak.
Kapalı ve açık ceza infaz kurumları ile çocuk ve küçük
eğitim evlerinde, eğitim amacıyla radyo, televizyon ve
internet kullanımına izin verilebilecek. Adalet
Bakanlığı'nın uygun görmesi durumunda eğitim ve kültürel
amaçlı olarak cezaevlerine bilgisayar alınmasına izin
verilecek.
Hükümlülere dini bayram, yılbaşı veya kendi doğum
günlerinde hediye gönderilebilecek.
Yasa, hükümlülerin topluma kazandırılması amacıyla
iyileştirme programları uygulanmasını, ceza infaz
kurumlarında bu amaçla eğitim ve psiko-sosyal hizmet
servisleri kurulmasını öngörüyor. Ayrıca, açık infaz
kurumları ile çocuk eğitim evlerinde bulunan
hükümlülerin örgün ve yaygın, kapalı infaz kurumlarında
bulunan hükümlülerin yaygın öğretimden yararlanmaları
sağlanacak.
KISA SÜRELİ HAPİS CEZALARI
Yasa, kısa süreli hapis cezasının infazında seçenekli
yaptırımlar da öngörüyor.
İnfaz hakimi, 6 ay ve daha az süreli hapis cezasının
sadece hafta sonlarında, geceleri çektirilmesine karar
verebilecek. Kadın veya 65 yaşını bitirmiş hükümlüler, 6
ay veya daha az süreli hapis cezasını hakim kararı ile
konutlarında çekebilecek. 75 yaşını bitiren, 3 yıl ve
daha az süreli hapis cezasına mahkum olanlar, ceza infaz
kurumlarında kalmalarına sağlık durumlarının elverişli
olmadığı yönünde tam teşekküllü devlet veya üniversite
hastanelerinden rapor almaları durumunda cezalarını
konutlarında çekebilecekler. Ancak, mahkumiyete neden
olan suç nedeniyle herhangi bir zarar doğması durumunda
bu zararı, aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya
tazmin yoluyla tamamen giderecekler.
Kısa süreli hapis cezasına çarptırılan yükümlünün kamu
kurumu veya kamu yararına hizmet veren özel bir
kuruluşun belirli hizmetlerinde çalıştırılmasına karar
verilebilecek. Hükümlü, bunu reddedebilecek. Ayrıca,
kısa süreli hapse mahkum olanlar ile 2 yıl cezaya hüküm
giyenlerden mahkumiyetlerinin yarısını iyi halle
geçirenlerin istemeleri durumunda, hükümlülüklerinin
geriye kalan kısmında kamuya yararlı bir işte
çalışmalarına karar verilebilecek.
Yüksek güvenlikli ceza infaz kurumlarında bulunanlar
dışındaki hükümlülere mazeret izni, özel izin veya iş
arama izni verilebilecek ve izinde geçen süreler
hükümlülükte geçmiş sayılacak.
Bir kişi hakkında hükmolunan her bir ceza diğerinden
bağımsız sayılacak ve varlıklarını ayrı koruyacak. Ancak
bir kişi hakkında başka kesinleşmiş hükümler bulunması
durumunda mahkemeden toplama kararı istenebilecek.
Hükümlüye, salıverilme öncesi ve sonrasında kişisel
zorluklarını aşmalarını, iyileştirilmelerini ve
dışarıdaki yaşama uyumlarını sağlamak üzere kamu
tarafından destek ve hizmet verilmesini hüküm altına
alan yasa uyarınca, meslek ve sanatlarında becerili olan
hükümlüler diğer hükümlülerle yardımlaşabilecek.
ADLİ PARA CEZASI
Adli para cezasını bir ay içinde ödemeyenler Cumhuriyet
savcısının kararı ile hapsedilecek. Adli para cezası
yerine çektirilen hapis süresi 3 yılı, birden fazla adli
para cezasına mahkumiyet halinde ise 5 yılı geçemeyecek.
Çocuklar hakkında verilen adli para cezaları ile kısa
süreli hapisten çevrilen para cezalarının ödenmemesi
durumunda, bu cezalar hapse dönüştürülmeyecek.
KISITLAYICI TEDBİRLER
Belirli durumlarda Cumhuriyet savcısı, hakim veya
mahkeme, tutuklunun sıkı güvenlik altında tutulması,
tutulduğu odanın kamerayla izlenmesi, ziyaretçi ve
telefon görüşmelerinin kısıtlanması, kendisine ya da
başka birine zarar vermesini önleyecek şekilde
düzenlenmiş özel odada barındırılması, belirli süreyle
kelepçelenmesi veya hareketlerinin engellenmesi ve
yüksek güvenlikli bir kuruma nakledilmesi gibi tedbirler
uygulayabilecek.
Cezanın kesinleşmesinden sonra askere alınan kişiler
hakkında hapis cezasının infazı ve geri bırakılması
konusunda Askerlik Yasası hükümleri uygulanacak.
Askeri suçlar ve askeri disiplin suçları dışında, askere
alınmadan önce ve askerlikleri sırasında işledikleri
suçlardan dolayı er ve erbaşlar ile yedek subaylar
hakkında, kısa süreli hapis cezası yerine hükmedilen
tedbirler askerlik hizmetinin sonuna bırakılacak.
Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarda yer alan para
cezalarının ödenmemesi halinde 1 gün, 100 Türk Lirası
hesabı ile hapis cezasına çevrilecek.
Ölüm cezaları, müebbet ağır hapis cezasına dönüştürülen
veya ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezasına mahkum
olan terör suçluları, koşullu salıverme hükümlerinden
yararlanamayacak. Bunlar hakkında ağırlaştırılmış
müebbet ağır hapis cezası ''hayatı boyunca'' devam
edecektir.
