|
Menkul kıymet alım-satım
kazancı,
vergileme ve beyan
Bilindiği gibi menkul kıymet deyimi,
eshamlı komandit ve anonim şirketlerce çıkarılan hisse
senetleri ile devlet ve diğer kamu tüzel kişileri ve
anonim şirketlerce çıkarılan tahvil ve bonoları ifade
eder. Finansman bonoları, varlığa dayalı menkul
kıymetler, gelir ortaklığı senetleri, eurobondlar vb.
gibi Gelir Vergisi Kanunu'nun 75. maddesine göre
değerlenen kıymetleri kapsar.
Bu kıymetlerin elde tutulması dolayısıyla faiz geliri
elde edilir. Bu tür gelirlerin vergilenmesi ve yıllık
beyanname ile beyanı ile ilgil hususlar 13 Mart 2008
tarihli DÜNYA Gazetesi'nde yayınlanan yazımızda
açıklanmıştı.
Menkul kıymetlerin elden çıkarılması dolayısıyla 2007
yılında, elde edilen kazançların vergilenmesi ve beyanı
bu yazımızın konusunu oluşturmaktadır.
Gerçek kişilerin iktisap ettikleri menkul kıymetlerin
elden çıkarılması dolayısıyla sağladıkları kazançlar,
Gelir Vergisi Kanunu'na göre, değer artış kazancı
sayılarak vergilendirilir. Yapılan düzenlemelerle bu tür
kazançların vergilendirilmesinde geniş ölçüde stopaj
usulü geniş ölçüde uygulanır hale gelmiştir. Bazı
durumlarda da kazancın yıllık beyanname ya da dar
mükellefler için münferit beyanname ile beyan edilerek
vergilenmesi öngörülmüştür.
01/01/2006 tarihinden itibaren menkul kıymet faiz
gelirleri ve alım-satım kazançlarının
vergilendirilmesinde GVK'nun geçici 67. maddesinde yer
alan hükümler esas olmaktadır. Bu madde menkul kıymet
faizi yada alım satım kazancı üzerinden tevkifat
yapılmasını öngörmekte olup, kaynakta tevkifat büyük
ölçüde, nihai vergileme niteliğindedir.
Menkul kıymetler ve alım satım kazançları
Hisse senetlerin alım satımı
Anonim şirketlerin çıkardığı hisse senetlerinin
alım-satımında elde edilen gelirler, Gelir Vergisi
Kanunu'nun mükerrer 80/1. maddesine göre değer artış
kazancı sayılır. Hisse senetlerinin iktisap edildikten
sonra veya iktisaptan önce elden çıkarılması kazancı
etkilemez.
01/01/2006'dan önce ihtisabedilenler
01/01/2006 tarihinden önce iktisab edilen hisse
senetlerinin elden çıkarılmasından sağlanan aşağıdaki
kazançlar gelir vergisine tabi değildir.
- İvazsız olarak elde edilen hisse senetleri satışı,
- İMKB'de işlem gören hisse senetlerinin 3 aydan fazla
elde tutulmasından sonra satışından doğan kazançlar,
- İMKB'de işlem görmeyen hisse sentlerinin bir yıldan
fazla süreyle elde tutulduktan sonra satışından sağlanan
kazançlar.
Yukarıda sayılanlar dışında kalan hisse senetleri
alım-satımından sağlanan kazançların
vergilendirilmesinde 31.12.2005 tarihinde yürürlükte
olan kanun hükümleri esas alınır. Bu çerçevede
alım-satım kazancının tespitinde iktisap bedeli
endekslemeye tabi tutulur. Satıldığı ay hariç alış
bedeli aylık TEFE ya da ÜFE endeksi oranında artırılır.
Bunun için yıllık endeks artışının yüzde l0'u geçmesi
şart değildir. Satış bedeli ile endekslenmiş alış
bedelli arasındaki fark kazançtan istisna tutarı olan
15000YTL düşülür. Kalan kısım beyan edilir.
01/01/2006 tarihinden sonra iktisap edilen ve İMKB'de
işlem görenler
Tam mükellef kurumlara ait olan ve İstanbul Menkul
Kıymetler Borsası'nda işlem gören ve bir yıldan daha
uzun süreyle elde tutulan hisse senetleri hariç
(bunların satışından doğan kazançlar vergiye tabi
değildir) hisse senetlerinin banka ve aracı kurumlar
aracılığı ile satılması dolayısıyla doğan kazançlar
üzerinden GVK Geçici 67/1. maddesine göre tevkifat
yapılır.
Tevkifata tabi tutulmuş olan hisse senedi alım-satım
gelirleri için yıllık beyanname verilebilir. Ancak
beyanname verilmesi ihtiyaridir.
İMKB'de işlem görmeyen senetler
Tam mükellef kurumlara ait olan ve İMKB'de işlem
görmeyen 1.1.2006 dan sonra ihracedilmiş hisse senetleri
ise iki yıldan daha uzun süre elde tutulduktan sonra
satılırsa alım-satım kazancı gelir vergisine tabi olmaz.
İki yıl dolmadan elden çıkarılan hisse senetleri satış
kazançları ise vergiye tabidir. Kazancın tespitinde
hisse senetleri alış bedelleri ÜFE artış oranında
endekslenerek yükseltilir. Satış bedeli ile artırılmış
bedel arasındaki fark yıllık beyanname ile beyan edilir.
Ancak endeksteki artışın yıllık yüzde l0 oranını aşması
gerekir. Bu kazançlara herhangi bir istisna uygulanması
söz konusu değildir.
Geçici ilmühaberlerin elden çıkarılmasından doğan
kazançlar
Geçici ilmühaberler anonim şirketler tarafından hisse
senetlerini temsil etmek amacıyla çıkartılan menkul
kıymetlerdir. Geçici ilmühaberler sahiplerine,
- Genel kurul toplantılarına katılmak,
- Oy kullanmak,
- K‰r payı almak,
- Pay sahipliği hakları, sağlar.
Geçici ilmühaberler ilgili anonim şirket tarafından
hisse senetleri bastırılıp ortaklara teslim edildiği
anda geçerliliğini kaybeder. Bu nedenlerle geçici
ilmühaberlerin elden çıkarılmasından doğan kazançlarda
da, yukarıda açıklandığı üzere Gelir Vergisi Kanunu'nun
hisse senetlerinin elden çıkarılmasından doğan
kazançların vergilendirilmesine ilişkin esaslar
uygulanır.
Merkezi Kayıt Kuruluşu nezdinde kayıtlı hesse senetleri
alım-satım kazancı
Merkezi Kayıt Kuruluşu'nun faaliyete başlamasından sonra
Sermaye Piyasası Kurulu'nca kayden izlenilmesine karar
verilen sermaye piyasası araçlarının fiziki kağıt olarak
bastırılması uygulamasına son verilmiştir.
Bu çerçevede, Merkezi Kayıt Kuruluşu tarafından kayden
izleme uygulaması ile sermaye piyasası araçları için
fiziki kağıt bastırılması gereği ortadan kalkmış ve
menkul kıymetin bir senede bağlanmasının ihraç edenler,
yatırımcılar ve ilgili diğer kurumlara sağladığı tüm
haklar korunmuştur. Bu nedenle, sermaye piyasası
araçlarının fiziki olarak bastırılması veya bunların
kayden izlenmesi vergi uygulamaları açısından bir
farklılık yaratmamaktadır.
Bir sermaye piyasası aracı olan hisse senetlerinin
Merkezi Kayıt Kuruluşu tarafından kayden izlenmesi
halinde, bu menkul kıymetlerin elden çıkarılmasından
doğan kazançların vergilendirilmesinde fiziki olarak
bastırılan hisse senetlerinin elden çıkarılmasından
doğan kazançların vergilendirilmesinde esaslar
geçerlidir.
Tahvil ve bono alım-satım kazançları, devlet tahvili ve
Hazine bonoları ve gelir ortaklığı senetleri
Gelir Vergisi Kanunu'nun geçici 59. maddesine göre
31/12/2007 tarihine kadar, 26/07/2001-31/12/2005
döneminde ihraç edilen devlet tahvilleri ve Hazine
bonolarının faiz gelirleri ve elden çıkarılmasından
sağlanan diğer kazançlar toplamının 2007 yılında,
205.994,16 YTL'si vergiden istisnadır.
İstisna, faiz gelirleri ile elden çıkarma dolayısıyla
elde edilen diğer kazançlar toplamına uygulanacaktır.
Bir gerçek kişinin, hem faiz hem de elden çıkarma
dolayısıyla elde ettiği kazancının bulunması ve gelir
toplamının istisna sınırını aşması halinde, istisnanın
hangi kazanca uygulanacağı mükellflerce, serbestçe
belirlenebilecektir. İstisna kapsamına giren söz konusu
kazançlar için yıllık beyanname verilmeyeceği gibi,
diğer gelirler dolayısıyla verilecek yıllık beyannameye
de bu kazançlar dahil edilmesi gerekmez.
Görüldüğü gibi devlet tahvilleri ve Hazine bonolarının
alım-satımından elde edilen değer artış kazançlarının
vergilendirilmesinde bu kağıtların ihraç tarihi önem arz
ettiğinden, ihraç tarihleri itibariyle bu kazançların
beyan esasları farklıdır.
26/07/2001 öncesinde ihraç edilen devlet tahvilleri ve
Hazine bonolarından elde edilen değer artış
kazançlarına,
- Gelir Vergisi Kanunu'nun Geçici 59. maddesinde yer
alan 205.994,16 YTL istisna uygulanmayacak,
- Kazancın tespitinde maliyet bedeli endekslemesi
yapıldıktan sonra bulunacak tutardan 2007 yılı için
geçerli istisna tutarı olan 15.000 YTL indirilerek kalan
tutar beyan edilecektir.
- Kazancın tespitinde maliyet bedeli, menkul kıymetin
elden çıkarıldığı ay hariç olmak üzere toptan eşya fiyat
endeksindeki artış oranında artırılacak bu tutar satış
bedelinden düşülerek kazanç bulunabilecektir.
31/12/2007 tarihine kadar uygulanmak üzere,
26/07/2001-31/12/2005 döneminde ihraç edilen devlet
tahvilleri ve Hazine bonolarının için,
- Öncelikle maliyet bedeli endekslemesi yapılacak,
- Maliyet bedeli endekslemesi sonrasında bulunacak
kazanç tutarından geçici 59. maddesinde yer alan
205.994,16 YTL istisna tutarı indirilerek, kalan tutar
ne olursa olsun yıllık beyanname ile beyan edilecek.
Eurobondların vergilenmesi
Eurobondların elden çıkarılmasından doğan kazançlar:
Tam mükelleflerde 01/01/2006 tarihinden önce ihraç
edilen eurobondların alış bedelinin alış tarihindeki
döviz alış kuru esas alınarak YTL karşılığı bulunacak,
daha sonra bu bedel TEFE endeksindeki artış oranında
endekslenerek iktisap değeri bulunacak ve buna göre
kazanç hesaplanacaktır. Satış bedeli, satış tarihindeki
döviz alış kuru ile YTL'ye çevrilecek bundan
endekslenmiş ihtisap bedeli düşürülerek YTL cinsinden
satış kazancı tespit edilecektir. 26/07/2001 tarihinden
önce ihraç edilmiş eurobondlar için GVK'nın mükerrer 80.
maddesinde yer alan 15.000 YTL istisna uygulanacaktır.
İstisna ve indirimi yapıldıktan sonraki tutar ne olursa
olsun yıllık beyanname ile beyan edilecektir.
26/07/2001-31/12/2005 tarihleri arasında ihraç edilmiş
eurobondlar için 205.994,16 YTL'lık istisna
uygulanacaktır. İstisna ve indirim yapıldıktan sonra ne
olursa olsun yıllık beyanname ile beyan edilecektir.
01/01/2006 tarihinden sonra ihraç edilen eurobondlardan
alım-satım kazancı elde edilmesi durumunda geçici 59. ve
mükerrer 80. maddelerdeki istisna uygulanmayacak,
iktisap bedeline endeksleme yapıldıktan sonra bulunacak
kazanç, tutarı ne olursa olsun beyan edilecek
Özel sektör tahvilleri
01/01/2006 tarihinden önce ihraç edilen özel sektör
tahvillerinin elden çıkarılmasından sağlanan kazançlar,
satış bedelinden TEFE / ÜFE endeksi ile endekslenerek
yükseltilmiş alış bedelinin düşülmesi suretiyle
hesaplanır. (Endekslemede yıllık yüzde l0 artış şartı
yoktur.) GVK mük. 80. maddedeki 2007 yılı gelirleri için
15.000 YTL tutarındaki istisna uygulandıktan sonra kalan
kısım beyan edilecektir.
01/01/2006 tarihinden sonra ihraç edilen tahvillerin
satışından sağlanan kazançlar, bu satışlar için işleme
aracılık eden aracı kurumlar tarafından GVK geçi 67.
maddeye göre sorumlu sıfatıyla tevkifata tabi tutulur.
Yıllık beyanname verilmesi ihtiyaridir.
Akif AKARCA
VERGİNİN GÜNDEMİ
akif.akarca@alfaymm.com
20.03.2008 |
