|
Mali tatil bitti, seçimler
yapıldı vergi denetimine hazır olun
İlk kez bu yıl uygulanan ve 3
Temmuz'da başlayan mali tatil, 20 Temmuz Cuma günü sona
erdi. Seçimler de yapıldı. Bundan sonra vergi incelemelerine
ağırlık verilecektir.
Çünkü mali tatil ile ilgili kanunda, tatil süresince
mükelleflerden defter-belge istenemeyeceği ifade ediliyordu.
Gerçi daha önce istenmiş belgeler üzerinden incelemelere
devam ediliyordu; ama özellikle denetim elemanlarının
turnelerde yapacakları incelemeler, özelde mali tatil
genelde seçim münasebetiyle askıya alınmıştı. Tatil sona
erip seçimler de yapıldığına göre, her yıl yaz aylarında
mutad olarak yürütülen incelemelerin artarak yapılacağını
tahmin etmek zor değil.
Vergi incelemeleri genel olarak hesap uzmanları, vergi
denetmenleri, maliye müfettişleri ve gelirler kontrolörleri
ile bunların yardımcıları tarafından yapılıyor. Vergi Usul
Kanunu'na istinaden yapılan incelemeler ödenmesi gereken
vergilerin doğruluğunu araştırmak, tespit etmek ve sağlamak
maksadıyla gerçekleştiriliyor. Kayıt dışılığın önüne geçmek
ve vergi iadelerinin doğruluğunu sağlamakta önemli bir
faktör olan incelemeler, mükellefler nezdinde aynı zamanda
eğitim fonksiyonu da görüyor. Basında ve mali çevrede sık
sık dile getirildiği üzere ülkemizde vergi denetimi oranı
yüzde 2 seviyelerinde. Diğer bir ifadeyle bir yıl içerisinde
mükelleflerin ancak yüzde 2'lik kısmı incelenebiliyor. O
şanslı (!) azınlığa seçilmek için birçok sebep mevcut.
Mükellefler; bir konunun genel olarak taranması, sektörel
incelemeler, incelenen başka bir şirketten mal alınması veya
satılması, ihbar, tek vergi numarası uygulaması çerçevesinde
toplanan bilgilerden hareketle yapılan kontroller (elde
edilen banka faizleri, gayrimenkul satışları, Borsa
satışları) beyanname ve ekleri arasındaki tutarsızlıklar,
mali idare tarafından fişlenme veya fişlenen firmalardan mal
alınması, iade talepleri, matrah azaltıcı düzeltme
beyannameleri verilmesi, sürekli ve yüksek oranlı devreden
KDV, sürekli zarar beyanı, sektörel ortalamaya göre kârlılık
oranının düşüklük göstermesi gibi sebeplerle veya tamamen
hasbelkader incelemeye alınabilir. İnceleme, içerisinde
bulunan neticesi alınmamış hesap dönemi de (cari dönem)
dahil olmak üzere, 5 yıllık tarh zamanaşımı süresi sonuna
kadar her zaman yapılabilir.
Vergi incelemesinin esas itibarıyla mükellefin işyerinde
yapılması gerekiyor. Ancak işyerinin müsait olmaması, ölüm,
işin terk edilmesi gibi zaruri sebeplerle incelemenin
işyerinde yapılması imkânsız olursa veya mükellefin talebi
doğrultusunda inceleme, denetim elemanının bulunduğu dairede
yapılır. İncelemeye başlamadan önce mükellefe veya vekiline
inceleme konusunun ayrıntılı ve anlaşılır şekilde izah
edilmesi gerekir. Öncelikle incelemeye geliş sebebi
araştırılır; fakat incelemeye yetkili olanlar tarafından
lüzum görüldüğü takdirde inceleme, işletmeye dahil iktisadi
kıymetlerin fiili envanterinin yapılmasına ve beyannamelerde
gösterilmesi gereken unsurların tetkikine de teşmil
edilebilir. İnceleme esnasında denetim elemanına yardımcı
olmak ve gerekli bilgi-belgeleri zamanında ibraz etmekte
fayda var. Vergi incelemelerinin geriye yönelik yapılması,
vergi kanunlarının anlaşılmazlığı, idarenin uygulama
birliğinin olmaması, vergi oranlarının yüksekliği, mali
işlemlerin fazlalığı ve en önemlisi insanların vergi ödeme
karşısındaki gönülsüzlüğü, incelemelerde önemli vergi
farkları ve bunlara ait cezaların ortaya çıkmasına sebep
oluyor. Hatta incelemeler sahte fatura düzenleme veya
kullanma, defter belgeleri gizleme (ibraz etmeme) gibi
durumlarda hapis cezası talebiyle bile neticelenebiliyor.
Mükellef gıyaben de incelenebiliyor
Bu yüzden inceleme geçirmek mükellefler için yıkıcı sonuçlar
doğurabiliyor. Bunu bilen mükelleflerin bu sebeple denetim
elemanından kaçtığını, defter belgelerini ibraz
etmediklerini görebiliyoruz. Halbuki mükellef bulunamazsa
bile eldeki verilerle gıyaben incelenebiliyor. Çoğu zaman
gıyaben yapılan incelemeler, izahı mümkün ve vergi zıyaı
olmayan bazı durumları da cezalandırmakla neticeleniyor.
Bundan dolayı böyle bir durumla karşılaşılması halinde
denetim elemanı ile hemen irtibata geçilmesinde, talep
edilen defter belgelerin ibraz edilmesinde ve denetim
elemanına teslim edilen defter ve belgelerin bir tutanakla
tespitinde fayda var. Unutulmamalı ki incelemede en önemli
aşama tutanak aşamasıdır. Ve hassaten inceleme sürecinin bir
meslek mensubunun kontrolünde ve desteğiyle götürülmesi
gerekiyor. İnceleme konusu ile ilgili açıklamaların
yapılması ve bu açıklamaların tutanakta yer almasını
sağlamak gerekiyor. Tutanak tanzim edileceği zaman tekrar
belirtelim muhakkak bir mali müşavire, yani meslek mensubuna
danışmak gerek. Rapor tanzim edildikten sonra da uzlaşmaya
girilecekse bir mali müşavirle uzlaşmaya girmek gerekir.
Çünkü mükellefler makul bir vergi üzerinde uzlaştıktan sonra
vergi dairesinde karşılaştıkları gecikme faizi ve gecikme
zammı karşısında tutanağa imza koymaktan kaçmamak gerek.
Tutanaklara şirketlerin de istedikleri ifade ve bilgileri
ekleme yetkilerinin olduğunu ekleyelim. Ancak ilgililer
imzalamaktan çekindikleri takdirde tutanakta bahis konusu
edilen olaylar ve hesap durumlarını ihtiva eden defter veya
vesikalar, nezdinde inceleme yapılandan alınır ve inceleme
neticesinde tarh edilen vergiler ve kesilen cezalar
kesinleşinceye kadar geri verilmez. İlgililer her zaman bu
tutanakları imzalayarak defter ve vesikaları geri
alabilirler. Ancak bu defterlerin suç delili olmaması
şarttır.
Seçimle gelen yeni fırsat
Demokrasi işleyişinin temel taşı olan ve mali, idari, hukuki
ve iktisadi birçok alanın önümüzdeki birkaç yıl kimler
tarafından yönetileceğini belirleyen seçimlere değinmeden
olmaz. Bu satırlar yazıldığı esnada oy kullanma işlemleri
devam ediyordu, sonuçların ne olacağı hakkında basından
yayınlanan tahminler dışında herhangi bir fikrim yok. Fakat
seçim sonuçlarının tahminleri boşa çıkardığına çok şahit
oldum. Derbi maçlarda sonucun önceden tahmin edilememesinin
derbi maçlarını ilgi çekici kılması gibi seçimleri de cazip
kılan, bu öngörülemezlik. Sonucu ne olursa olsun seçim,
gelişme ve büyüme alanında büyük adımlar atan ülkemize yeni
bir açılım fırsatı sunacaktır. Güçlü bir tek parti iktidarı
da, denetim altındaki nispeten zayıf tek partili iktidar da
ülkemize yeni açılımlar kazandıracaktır. Siyasi gerginliğin
ve mevcut tıkanıklığın seçimlerle normale dönecektir.
Sonuçların ülkemiz için hayırlara vesile olmasını diliyorum.
Ahmet YAVUZ
Zaman / 23.07.2007 |
