|
Karşılıksız çeklerde ödenecek asgari miktar
Türk Ticaret Yasası'nın 707'nci maddesi
uyarınca "Çek görüldüğünde ödenir. Buna aykırı herhangi
bir kayıt yazılmamış hükmündedir." Yasal düzenleme
gereği olarak "Keşide günü olarak gösterilen günden önce
ödemek için ibraz olunan çek ibraz günü ödenir."
Çek bir ödeme aracı olmasına rağmen son yıllarda,
uygulamada ileri bir keşide tarihi atılmak suretiyle çek
düzenlendiği, bu bağlamda da çeklerin bono gibi ödeme
taahhüdü biçiminde kullanıldığı gözlenmektedir. Ancak
keşidecinin vadeli çek düzenlemesi yasaya aykırıdır. Örf
ve âdet bu ilkeyi değiştirmez. Vadeli çeki vadeden önce
ibraz eden hamilin hukuki sorumluluğu söz konusu
değildir.
Çeklerde vade olamayacağından, düzenlenen çekte iki
tarih bulunması halinde, önceki tarihin keşide tarihi
olarak kabulü gerekmektedir. (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi
26.4.2001 E. No: 6458, K. No: 7034)
Bir çek, keşide edildiği yerde ödenecekse on gün; keşide
edildiği yerden başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde
muhataba ibraz edilmelidir. (Türk Ticaret Yasası Madde:
708)
Ödeneceği ülkeden başka bir ülkede keşide edilen çek,
keşide yeri ile ödeme aynı kıtada ise bir ay ve ayrı
ayrı kıtalarda ise üç ay içinde muhataba ibraz
edilmelidir.
Bu bağlamda da bir Avrupa ülkesinde çekilip Akdeniz'de
sahili bulunan bir ülkede ödenecek olan ve bilmukabele
Akdeniz'de sahili olan bir ülkede çekilip bir Avrupa
ülkesinde ödenmesi lazım gelen çekler aynı kıtada keşide
edilmiş ve ödenmesi şart kılınmış sayılır.
Yukarıda belirtilen müddetler, çekte keşide günü olarak
gösterilen tarihten itibaren işler.
Süreler hesap edilirken başladığı gün sayılmaz. (Türk
Ticaret Yasası Madde: 729)
Çeklerin süresinde muhatap bankaya ibraz edilmemesi
halinde hamil kambiyo hukukundan kaynaklanan haklarını
kullanma olanağını kaybeder. Bir başka anlatımla çek
süresinde bankaya ibraz edilmemişse, bu çek artık adi
havale hükmündedir.
Oluşan bir yargı kararına göre "çekte ibraz süresinin
geçip geçmediği hususu, re'sen göz önüne alınmalıdır."
(Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 17.5.1999 E.No: 6089, K.No:
6474)
Çekle ödemelerin düzenlenmesi ve çek hamillerinin
korunması hakkındaki yasanın 10'uncu maddesi gereği
olarak "Muhatap banka, süresinde ibraz edilen çekin
karşılığının bulunmaması halinde her çek yaprağı için 28
Ocak 2008 tarihinden geçerli olmak üzere 435 YTL'ye
kadar ve kısmen karşılığının bulunması halinde ise bu
miktarı her çek yaprağı için 425 YTL'ye tamamlayacak
biçimde ödeme yapmakla yükümlüdür. Bu husus, hesap
sahibi ile muhatap banka arasında çek defterinin teslimi
sırasında yapılmış olan dönülemeyecek bir gayri nakdi
kredi sözleşmesi hükmündedir.
Yasal düzenleme gereği "koşullarına uygun ve karşılığı
var olan çek, muhatap bankanın herhangi bir şubesine
ibraz edildiğinde hamilin vergi kimlik numarası
saptandıktan sonra ödenir. Ancak, çek hesabı açılmış
olan şubesi dışında herhangi bir şubeye ibraz edilen
çek, o şubece karşılığı sorulmak suretiyle ödenir."
(Çekle ödemelerin düzenlenmesi ve çek hamillerinin
korunması hakkındaki yasa Madde: 4)
Çekin karşılığının tamamen veya kısmen bulunmaması
halinde bankanın ödeme yükümlülüğü sorumluluk miktarı
saklı kalmak üzere, çek hesabında bulunan miktarla
sınırlıdır. Sorumluluk kapsamında olan miktar dahil
olmak üzere kısmi ödeme halinde, çekin ön ve arka
yüzünün onaylı fotokopisi ücretsiz olarak hamiline
verilir. Çek hamili, bu fotokopiyle müracaat
borçlularına veya kambiyo senetleri hakkında takip
usullerine başvurabileceği gibi; cumhuriyet savcılığına
şikâyette bulunurken dilekçesine bu fotokopiyi
ekleyebilir ve bunu icra daireleri ile mahkemelerde
ispat aracı olarak kullanabilir.
Mevcut düzenlemeler çerçevesinde çek hamilinin çeki
ibraz süresi içerisinde muhatap bankaya ibraz etmesi
halinde, banka sorumluluk kapsamında olan ödemeyi
yapmakla mükelleftir. Bu bağlamda ibraz süresinden sonra
muhatap bankaya ibraz edilen çeklerin karşılığı olmaması
halinde dahi muhatap banka sorumluluk kapsamında yapması
gereken ödemeden imtina edebilir. Ayrıca ibraz süresi
geçen çek için karşılıksız çek suçu oluşmaz.
Gerçekte çek üzerinde yazılı keşide gününe göre daha
önce de tahsil için muhatap bankaya ibraz edilebilir.
Ayrıca bu çek takas odasına ibraz edilmiş ise yine aynı
kural geçerlidir. Eğer çekin ibraz süresi geçmiş ise bu
çek için muhatap banka çekle ödemelerin düzenlenmesi ve
çek hamillerinin korunması hakkındaki yasanın 10'uncu
maddesi uyarınca yapmak zorunda olduğu miktarı ödemekten
imtina edebilmektedir. Bir başka anlatımla usulüne uygun
çekin muhatap bankaya ibrazı halinde, söz konusu çekin
karşılıksız kalması söz konusu ise bu takdirde muhatap
banka sorumluluk konusu olan miktarı çek hamiline
ödemekle yükümlüdür.
Veysi Seviğ
Referans gazetesi
25.01.2008 |
