|
Erken emeklilik hakkı için son tarih 29 Nisan
Bir televizyon programında
konuşan yorumcu, 'SSK'da sigortalı olmak için, yaş
sınırı yok, istediğiniz zaman çocuğunuzu sigortalı
yaptırabilirsiniz.' demişti. Fakat, SSK'nın sitesinde,
"01/04/1981 tarihinden sonra, 18 yaşından önce çalışmaya
başlayanların sigortalılık sürelerinin başlangıcı 18
yaşını doldurdukları tarihtir." şeklinde bir ifade var.
Yani 18 yaşından önce yapılan sigorta girişinin
emekliliğe bir etkisi yok mu? Esma Bayram
Sosyal Güvenlik Reformu kanunlarının yürürlüğe girdiği
tarihten bir gün önce sigortalı olanların, bir gün sonra
sigortalı olanlardan hem emekli maaşı hem de emekli yaşı
konusunda daha avantajlı olacaklarına ilişkin haberlere
açıklık getirmenizi istiyorum. Benim 2,5 yaşında bir
oğlum, ağabeyimin ise biri 10 yaşında diğeri 6 yaşında
ve sonuncusu da 2,5 yaşında üç çocuğu bulunmakta. Bu
çocukları ne şekilde sigortalı yapabiliriz? Reklam
ajansları ve sinema şirketlerinde bebeklerin sigortalı
yapılabileceği belirtilmekte. Ağabeyimin sahibi olduğu
bakkalda bu çocukları bir gün sigorta yaptırıp tekrar
çıkartmak yeni çıkacak kanundan önce mümkün mü? Yoksa bu
ajanslarla anlaşma yoluna gidip, sigorta primlerini
yatırıp mı sigorta yaptırmamız gerekiyor? İ.Bektaş
5510 sayılı SS ve GSS Kanunu'nun yürürlüğe gireceği 30
Nisan 2008 tarihinden önce (yani en son 29 Nisan günü
işe girenlerin) sosyal güvenlik sistemine dahil
olmalarının 4 çeşit avantajı vardır. Bunlar şöyle: Şu an
işe giren kadınlar 58 ve erkekler 60 yaşında emekli
olacak. Reformdan sonra işe girerlerse 65 yaşında emekli
olma riskiyle karşılaşacaklar. Reformdan önce sosyal
güvenlik sistemi kapsamına girenlerin emekli aylıkları
10 puan daha yüksek olacak. Yeni yasadan önce sisteme
girenler, emekli olduktan sonra Sosyal Güvenlik Destek
Primi (SGDP) ödeyerek hem emekli aylıklarını alıp hem de
çalışabilecek, ama yeni yasadan sonra sisteme girenlerin
65 yaşında emekli olduktan sonra SGDP ödeyerek çalışma
hakları olmayacak. SSK'lılar için şu an 7.000 olan prim
ödeme günü reform sonrası 7.200'e çıkacak.
Ancak, unutulmaması gereken nokta, bir işyerinde
çalışmayan-üretmeyen birisinin sigortalı olma hakkı
yoktur. Yani çalışmayan birisini çalışıyor gibi
göstermek doğru değildir. Çocuklarınız gerçekten en
azından bir ya da birkaç saat bu işyerlerinde çalışmışsa
veya görüntülerinden, konuşmalarından yararlanılarak
film, fotoğrafları çekilmişse sigortalı olabilir.
18 yaşını doldurma
meselesi
1.4.1981 gününden sonra 18 yaşını tamamlamadan işe
girenlerin sigortalılık başlangıç tarihleri 18 yaşı
ikmal ettikleri tarihten başlar ama, bunun emeklilikle
alakası yoktur. Şöyle ki, bir kişi kaç yaşında olursa
olsun (ister 1 yaşında ister 90 yaşında) bir iş yapıyor
ve karşılığında para alıyorsa sigortalı olmak
zorundadır. 18 yaşından küçükler sigortalı olmaz diye
bir şey yok. Sigortalı yapılan kişi 18 yaşından küçük
ise adına prim ödeme gün sayıları geçerlidir ve işlemeye
başlar ama, sigortalılık süresi 18 yaşından başlar bunun
emeklilikle alakası yoktur dedik. Zira 8.9.1999 gününden
sonra işe girenler için emeklilikte 2 şart var:
Birincisi kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaşını
tamamlamak. İkincisi ise SSK'lı işçiyse 7 bin günü,
memur veya esnaf ise 9 bin günü tamamlamaktır. Görüldüğü
gibi normal emeklilik şartları arasında sigortalılık
süresi diye bir şey yok. Bu nedenle de 18 yaşından küçük
de olsa 29 Nisan günü ve öncesinde sosyal güvenlik
sistemine girmenin epey yararı var.
Öte yandan sigortalılık süresinin işe yaradığı iki yer
var. Bunlar ölüm (dul-yetim) aylıkları ile malullük
aylığı konusu. Mesela, 5 yaşında işe giren ve 15 yaşına
kadar 10 yıl aralıksız çalışıp 3 bin 600 gün prim ödeyen
birisi hastalanır veya yolda işiyle alakasız bir şekilde
trafik kazası geçirip vefat ederse geride kalanlarına
dul-yetim aylığı bağlanmaz. Çünkü, ölüm aylığı için 506
sayılı kanuna göre 5 yıllık sigortalılık süresi ve 900
gün şartı vardır. Yeni gelen 5510 sayılı kanun ile
getirilen düzenlemeye göre de malullük aylığı için 10
yıllık sigortalılık süresi ve 1.800 gün şartı bulunuyor.
Örneğimizdeki çocuğun aslında hem 900'den hem de 1.800
günden fazlası yani 3.600 günü var ama, daha 18 yaşını
tamamlamadığı ve sigortalılık süresi başlamamış durumda
olduğu için hiç sigortalılık süresi yoktur.
--------------------------------------------------------------------------------
Çocuklar, hangi
şartlarda sigortalı çalışabilir?
Çeşitli kanunlara göre, çocukların çalışabilme yaşları
farklıdır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 71'inci maddesi
gereğince, işyerlerinde 15 yaşını doldurmamış çocukların
çalıştırılması yasak. Ancak, on dört yaşını doldurmuş ve
ilköğretimi tamamlamış olan çocuklar, bedensel, zihinsel
ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin
okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde
çalıştırılabilir. İş Kanunu'na tabi bir işyerinde 14
yaşından küçük çocuk çalıştırılırsa bu çocuk yine SSK'lı
olur ama, işverene çocuk işçi çalıştırdığı için ceza
uygulanma ihtimali vardır.
Mahallemizde, köyümüzde, sokağımızda her gün
karşılaştığımız bakkal-manav-market-kasap-berber-kuaför
gibi dükkânlarda ise İş Kanunu'nun 4'üncü maddesine
göre; çalışanlar için yaş sınırlaması geçerli değil.
Esnafın yanında meslek öğrenmek için işe giren çocuğun
ailesi ile esnaf arasında Borçlar Kanunu gereğince
çıraklık sözleşmesi yapılmalıdır. Bu sözleşme gereğince
de çırak kaç yaşında olursa olsun SSK'ya normal
sigortalı olarak bildirilmelidir. Bu SSK sigortalılığı
da emeklilik için başlangıç sayılır. Bu sözleşmede,
tarafların adı ve adresleri ile çocuğun esnafın yanında
günün hangi saatlerinde çıraklık yapacağını, ne kadar
ücret ödeneceğini ifade eden ibarelerin bulunması
yeterlidir.
Çocukların reklam filmlerinde, dizilerde, dergilerde,
reklam panolarında görüntülerinin kullanılmasıyla ilgili
husus ise Borçlar Kanunu'nun 353. maddesiyle
düzenleniyor. Buna göre, bu tip işlerde çalışan kişiler
için sigortalılıkta belli bir alt yaş şartı yok. Bu
nedenle güzel sanatlar konularında faaliyet gösteren,
mesela reklam filminde rol alan, katalog çekimlerinde
görev verilen ve hizmet akdi yapılan çocuklarımız kaç
yaşında olursa olsun sigortalı yapılmak zorundadır. SSK
sigortalısı olabilmek için bir işte çalışma zorunluluğu
bulunmakla birlikte 18 yaşını tamamlamış bayanların
herhangi bir iş yapmalarına gerek kalmadan sosyal
güvenlik kapsamına girme hakları bulunuyor. 1479 sayılı
kanunun 79'uncu maddesine göre; ev kadınları talepleri
halinde isteğe bağlı sigortalı olabilir. Görüldüğü üzere
ev kadını olup da 18 yaşını tamamlamış kim varsa
Bağ-Kur'a isteğe bağlı sigortalı olmak için yeni yasa
çıkmadan evvel müracaat ederse yeni yasanın getirdiği
olumsuzluklardan kurtulabilir.
Ziya Perver
Zaman / 26.04.2008 |
