|
Vergi Usul Kanunu uygulaması
Genel anlamda usul hukuku;
bir hakkın yargı organı önünde nasıl ve ne şekilde
istenip, savunulup elde edileceğine ilişkin yöntem ve
kuralları belirlemektedir. Bu bağlamda Vergi Usul Hukuku
ilkeleriyle ayrı bir usul yasası ile çerçevelenmiş olup,
genel anlamda vergi ilişkilerinden doğan hak, yetki ve
görevlerin gerçekleştirilmesi, kullanılmasına ilişkin
hükümleri içermektedir.
Vergi usul hukukunun günümüzde bağımsız bir hukuk dalı
konumuna geldiği gözlenmektedir. Yasal düzenleme gereği
olarak "Gümrük ve tekel idareleri tarafından alınan
vergi ve resimler hariç olmak üzere, genel bütçeye giren
vergi, resim ve harçlar ile il özel idarelerine ve
belediyelere ait vergi, resim ve harçlar hakkında Vergi
Usul Yasası'nda yer alan hükümler geçerlidir." Buna göre
söz konusu vergi, resim ve harçlara bağlı olan vergi,
resim ve zamlar da Vergi Usul Yasası hükümlerine
tabidir.
Vergi Usul Yasası'nın 3'üncü maddesi uyarınca, yasa
içersinde yer alan "Vergi Kanunu" tabirinden anlaşılması
gereken, bu yasa hükümlerine tabi vergi, resim ve
harçlar ile ilgili yasalardır.
İlk olarak vergi yasaları lafzı ve ruhu ile hüküm ifade
eder. Vergi Usul Yasası'na vergi yasalarının nasıl
yorumlanacağı konusunda hüküm konulurken hukuk biliminde
uygulanan yorum metotları ve Batı ülkeleri vergi
hukukunda yer alan yorumlarla ilgili hükümler incelenmiş
ve "bilimsel yorumlama metodu"nun vergi yasalarının
bünye ve mahiyetine en uygun bir metot olduğu sonucunda
varılmıştır.
Öngörülen yorum metoduna göre olayda bir lafzın yasada
mevcut olmaması veya bulunmaması halinde olay için
uygulanacak hüküm belirlenirken veya olaya özgü çözüm
yolu aranırken önce vergi yasalarının bu konudaki amacı,
hükümlerin yasa çatısı içersindeki yeri ve diğer
maddelerle bağlantısı dikkate alınmak suretiyle bir
sonuca varılması ve bu sonuca göre yasa hükümlerinin
uygulanması gerekmektedir.
Mevcut usul hükmü ve/veya hükümleri çerçevesinde
vergisel bir olayda yasa metninde olaya ilişkin açık bir
ifade bulunup bulunmadığına bakılacaktır. Eğer yasa
metninde açık bir ifade bulunamıyorsa, bu takdirde;
* Yasaların bu konuda takip ettiği maksat,
* Hükümlerin yasa içersindeki yeri,
* Diğer maddelerle olan bağlantısı,
dikkate alınacaktır.
Vergilendirmede vergiyi doğuran olay ve bu olaya ilişkin
işlemlerin gerçek mahiyeti esastır.
Bu bağlamda vergiyi doğuran olay ve bu olaya ilişkin
işlemlerin gerçek mahiyeti yemin hariç her türlü delille
ispatlanabilir.
İspat hukukunda "delil" vuku bulan olayı aydınlatan,
gerçeklerin ortaya çıkmasına neden olan araçlar, daha
doğrusu kanıtlayıcı bilgi ve belgeler ile olayla ilgili
özellikle yazılı metinlerdir.
Yasa maddelerinin; vergi uygulamaları açısından açık,
kolay anlaşılabilir ve uygulanabilir olması
gerekmektedir. Bir başka anlatımla yasa metinleri
itibariyle her şeyin kolaylıkla anlaşılmasına veya bir
yasa metninin bütün olarak kapsadığı olayla
örtüşebilecek şekilde hazırlanması gerekir.
Vergi yasalarında açıkça gösterilmedikçe kıyas
yapılamaz. Ancak bazı durumlarda yasanın atıfta
bulunduğu hükme dayanarak kıyas yapmak da mümkün
olabilir.
Ülkemizde uygulanmakta olan Vergi Usul Yasası'nın birçok
maddesi yürürlükten kalkmış, bunun yerine zaman
içersinde bazı mükerrer maddeler eklenmiş, geçici 27, ek
geçici 13 madde ile 414 maddeden oluşmaktadır. Yasa
içersinde, vergilerdirme, mükellefin ödevleri,
değerleme, ceza hükümleri ve vergi davaları başlıklarını
taşıyan beş ayrı kitap vardır. Bu bağlamda her kitap
kendi içersinde kısımlara ayrılmak suretiyle
hükümlendirilmiştir.
Usul hukukunun özellikleri ve kapsamına aldığı vergi
yasalarına yönelik müeyyideleri dikkate alındığında, bu
alanda uygulamada bazı duraksamaların ortaya çıkması
kaçınılmaz olmaktadır. Bu bağlamda da usul hukuku teknik
olarak bazı zorlukları bünyesinde taşımaktadır.
Halen Maliye Bakanlığı Müşaviri olan ve daha önce
Gelirler Genel Müdürlüğü'nde genel müdür yardımcısı
olarak görev yapan eski Hesap Uzmanı Sayın Mehmet Ali
Özyer'in "Açıklama ve Örneklerle Vergi Usul Kanunu
Uygulaması" isimli çalışmasının 4'üncü baskısı Mart
2008'de Maliye Hesap Uzmanları Derneği (HUD) tarafından
yapılmıştır. Toplam 1052 sayfadan oluşan çalışmada Vergi
Usul Yasası'nda yapılan son değişiklikler dahil olmak
üzere, konular mevcut tebliğler, sirkülerler ve yargı
kararları çerçevesinde incelenmiştir.
Söz konusu çalışma içeriği itibariyle özellikle ticari
ve mesleki kazanç sahiplerini, kurum yöneticilerini,
muhasebecileri, mali müşavirleri, yeminli mali
müşavirleri, hukukçuları, akademisyenleri, mesleki
sınavlara hazırlananları, profesyonel eğiticileri
yakından ilgilendirmektedir.
Bu çalışmayı edinmek isteyenler Maliye Hesap Uzmanları
Derneği'nin Kemankeş Mah. Rıhtım Cad. No: 245
Karaköy/İstanbul adresine bizzat başvurabilecekleri gibi
söz konusu derneğin (0212) 252 34 12-244 00 45 -293 33
32 telefonları veya (0212) 252 34 71 numaralı faks
aracılığı ile de istemde bulunabilirler.
Veysi Seviğ
26.04.2008 |
