|
Vergi denetmenleri terfi edebilmeli
Kayıt
dışı ekonominin kayıt altına alınması ve vergi
uygulamalarının herkes tarafından arzu edilen bir
noktaya getirilmesi, daha iyi çalışan güçlü bir vergi
idaresi ve etkin bir vergi denetimi yapısının
oluşturulmasına bağlı. Denetim kelimesinden ise sadece
vergi incelemesi anlaşılmamalı. Vergi denetimi, geniş
manada vergi idaresinin merkez ve taşra örgütünün iç
denetime tabi tutulmasını ve lüzumu halinde vergi
personelinin soruşturmalarının yapılmasını da kapsıyor.
Ülkemizde kayıt dışı ekonominin boyutları gittikçe
artıyor. Nitekim bu husus, 2007-2013 yıllarını kapsayan
1. Kalkınma Planı'nda açıkça ifade edildi. Bu artışı
engelleyecek temel unsur denetim gücüdür. Kayıt dışı ile
mücadelede takip edilmesi gereken politika cari dönem
için etkin ve yaygın denetimdir. İnceleme ve denetim
gücünün koordineli ve etkili bir şekilde çalışması
mükelleflerin incelenmekten çekinerek beyanlarını doğru
şekilde vermelerini sağlar. Bu yüzden önemli olan,
sınırlı sayıdaki mükellefi inceleyerek yorum farkından
kaynaklanan matrah farkı bulmak değil, büyüklü küçüklü
tüm mükellefler nezdinde inceleme oranını yüzde 2'lerden
10'lara çıkarmaktır. Bu da mevcut inceleme elemanı
sayısını artırmak ve denetim elemanlarını düzenli bir
şekilde koordine etmekle mümkün olur. Bu koordinasyon
ihtiyacı sebebiyle Başbakan Tayyip Erdoğan'ın bizzat
takip ettiği vergi inceleme birimlerinin
birleştirilmesini de sağlayacak kanun tasarısı bir ay
önce hükümet sözcüsü Cemil Çiçek tarafından kamuoyunun
bilgisine sunulmuştu. Tasarı kamuoyu ile paylaşılmazdan
önce birçok söylenti çıktı. Ancak geçen hafta basına
yansıyan tasarı, bu söylentilerin neredeyse tamamını
asılsız çıkardı. Öyle ki; gelir idaresinin müsteşarlık
şeklinde örgütleneceği, bu müsteşarlık bünyesinde 5
genel müdürlüğün kurulacağı, şimdiki 29 vergi dairesi
başkanlığı yerine 21 bölge başkanlığının olduğu bölge
sistemine geçileceği ifade ediliyordu. Ancak bu tür
düzenlemeler tasarıda yok. Başlangıçta olup sonra
vazgeçilmiş de olabilir.
Tasarı ile halen merkez denetim elemanlarının görev
yaptığı birimler olan Maliye Bakanlığı bünyesindeki
Maliye Teftiş Kurulu ve Hesap Uzmanları Kurulu ile Gelir
İdaresi Başkanlığı'ndaki Gelirler Kontrolörleri Daire
Başkanlığı kaldırılarak bunların yerine Maliye Bakanlığı
teşkilat yapısında doğrudan bakana bağlı 'Vergi Denetim
Kurulu Başkanlığı' birimi oluşturulacak. Söz konusu
vergi denetim elemanları, bu birime bağlanmak suretiyle
'Maliye Denetçisi' unvanı altında birleştirilecek.
Maliye Bakanlığı'nın, Maliye müfettişi ve hesap
uzmanlarına ait bin 618, gelirler kontrolörlerine ait
900 olmak üzere toplam 2 bin 518 kadro iptal edilirken,
çeşitli derecelerde bin 251 maliye denetçisi kadrosu
ihdas ediliyor.
Vergi daireleri
ihmal edilmesin
Vergi denetim elemanları sayısının yetersiz olduğu ve
kadroların doldurulması gerektiği her kesim tarafından
paylaşılan bir gerçek iken, tasarıda vergi denetim
kurulu başkanlığı bünyesindeki denetim elemanı
kadrosunun azaltılmasını anlamak zor. Ayrıca, 'denetimde
çok başlılık var, koordinasyonda zorlanıyor' deniliyor
ve 3 ayrı denetim birimi tek çatı altında
birleştiriliyor. Üç ayrı denetim birimi birleştikten
sonra ne koordine edilecek ki? Bir de denetim
koordinasyon kurulu kuruluyor. Kontrolörlere sözlü
mülakat sınavı yapılacak deniyordu. Bu da tasarının ilk
halinden çıkarıldı. Bence de anlamsızdı ve güzel bir
başlangıç için hiç de hoş değildi. Çıkarıldığı iyi oldu.
Tasarı vergi denetmenleri ile ilgili herhangi bir
düzenleme içermiyor. Böyle köklü bir değişikliğe
gidilirken vergi denetmenlerine de dikey yükselme imkânı
verilebilir. Böylece taşrada görev yapan vergi
denetmenleri de motive edilmiş olur. Dikey yükselme
sicil ve sınavla olabileceği gibi vergi denetmenlerinin
yeterlilik sınavında ilk 5'e veya 10'a girenlerin
otomatikman Kurul'a alınması şeklinde de olabilir.
Diğer yandan, özenle seçilen ve meslekî konularda
yetiştirilen vergi denetim elemanlarına özel sektörden
çok talep geliyor. Bu elemanlardan kamunun yeterince
yararlanabilmesi için ciddi ölçülerde reel kayba uğramış
özlük haklarının düzeltilmesi gerekiyor. Denetim
elemanları, daha önce yeminli mali müşavirlik sınavından
muafiyet avantajı sayesinde tahammül ettikleri şartların
sınav mecburiyetinin de getirilmesiyle katlanılmaz bir
hal aldığını söylüyor.
Son olarak, bu tartışmalar hep çatıyla ilgili. Vergi
daireleri bu işin aslı ve esası. Eğer bir şeyler
yapılacaksa asıl buralar ihmal edilmemeli. Vergi
dairelerinin otomasyonu tamamlanmalı. İnsan unsuru gelir
uzmanları ile daha donanımlı, cevval ve güvenilir hale
getirilmeli. Vergi dairelerinin yönetim kadroları çok
önemli. İstanbul'da milyar YTL'lik iadelere imza atan
müdürler var. Buralarda yönetici olacak kişilerin dürüst
ve cesur olması şart.
Ahmet YAVUZ
Zaman / 19.05.2008
|
