Gelir Vergisi Kanununa 5281 sayılı Kanunun 30
uncu maddesiyle eklenen Geçici 67 nci maddede,
menkul kıymetler ve diğer sermaye piyasası
araçlarının elden çıkarılması ve elde
tutulması sürecinde elde edilen gelirler ile
mevduat faizleri, repo gelirleri ve katılım
bankalarından elde edilen gelirlerin
vergilendirilmesine yönelik düzenlemelere yer
verilmiş olup, söz konusu maddede yer alan
hükümlere ilişkin ayrıntılı açıklamalar, 257
seri numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliğinde(1)
yapılmıştır.
Öte yandan, tasarrufların vergilendirilmesi
konusunda ortaya çıkan gelişmeler ve genel
trendler dikkate alınarak hazırlanan 5527
sayılı Kanunla(2)
Gelir Vergisi Kanununun Geçici 67 nci
maddesinde yer alan vergileme esasları yeniden
düzenlenmiş, 22/07/2006 tarih ve 2006/10731
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile de anılan
maddede yer alan bazı kazanç ve iratlardan
yapılacak tevkifat oranları belirlenmiştir.
Bu Tebliğde, 5527 sayılı Kanunla Geçici 67 nci
maddede yapılan değişiklikler, Bakanlar Kurulu
Kararıyla belirlenen tevkifat oranları, Geçici
67 nci maddenin uygulanması ve Eurobondların
itfası ile alım-satımından elde edilen
getirilerin gerçek kişiler yönünden
vergilendirilmesine yönelik olarak
Bakanlığımıza iletilen sorunlara ilişkin
açıklamalara yer verilmektedir.
1- Yasal Düzenlemeler
Menkul kıymetler ve diğer sermaye piyasası
araçlarının elden çıkarılması ve elde
tutulması sürecinde elde edilen gelirler ile
ilgili olarak 5527 sayılı Kanunla yapılan
düzenlemeleri de içeren Geçici 67 nci madde
aşağıda yer almaktadır.
“Geçici Madde 67 -
1) Bankalar ve aracı kurumlar takvim yılının
üçer aylık dönemleri itibarıyla;
a) Alım satımına aracılık ettikleri menkul
kıymetler ile diğer sermaye piyasası
araçlarının alış ve satış bedelleri arasındaki
fark,
b) Alımına aracılık ettikleri menkul kıymet
veya diğer sermaye piyasası araçlarının itfası
halinde alış bedeli ile itfa bedeli arasındaki
fark,
c) Menkul kıymetlerin veya diğer sermaye
piyasası araçlarının tahsiline aracılık
ettikleri dönemsel getirileri (herhangi bir
menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası
aracına bağlı olmayan),
d) Aracılık ettikleri menkul kıymet veya diğer
sermaye piyasası araçlarının ödünç
işlemlerinden sağlanan gelirler
Üzerinden % 15 oranında vergi tevkifatı
yaparlar.
Dar mükellef gerçek kişi ve kurumlar için bu
oran % 0 olarak uygulanır.
Aynı menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası
aracından değişik tarihlerde alımlar
yapıldıktan sonra bunların bir kısmının elden
çıkarılması halinde, ilk giren ilk çıkar
yöntemi kullanılmak suretiyle, tevkifat
matrahının tespitinde dikkate alınacak alış
bedeli belirlenir. Bir menkul kıymet ve diğer
sermaye piyasası aracının alımından önce elden
çıkarılması halinde, elden çıkarılma
tarihinden sonra yapılan ilk alım işlemi esas
alınarak üzerinden tevkifat yapılacak tutar
tespit edilir. Aynı gün içerisindeki
işlemlerde ağırlıklı ortalama yöntemi
kullanılabilir. Alış ve satış işlemleri
dolayısıyla ödenen komisyonlar ile Banka ve
Sigorta Muameleleri Vergisi tevkifat
matrahının tespitinde dikkate alınır.
Üç aylık dönem içerisinde aynı türden menkul
kıymet veya diğer sermaye piyasası aracı ile
ilgili olarak birden fazla alım satım işlemi
yapılması halinde tevkifatın
gerçekleştirilmesinde bu işlemler tek bir
işlem olarak dikkate alınır. Aynı türden
menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası
aracı alım satımından doğan zararlar takvim
yılı aşılmamak kaydıyla izleyen dönemlerin
tevkifat matrahından mahsup edilir. Dövize,
altına veya başka bir değere endeksli menkul
kıymet veya diğer sermaye piyasası aracının
alış ve satış bedeli olarak işlem tarihindeki
Yeni Türk Lirası karşılıkları esas alınarak
tevkifat matrahı tespit edilir. Menkul kıymet
ve diğer sermaye piyasası aracının yabancı bir
para cinsinden ihraç edilmiş olması halinde
ise tevkifat matrahının tespitinde kur farkı
dikkate alınmaz.
Menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası aracı
sahibinin, bu kıymetleri başka bir banka veya
aracı kuruma aktarması halinde, söz konusu
menkul kıymetlerin alış bedeli ve alış tarihi
aktarma yapılan kuruma bildirilir. Aktarmanın
başka bir kişi veya kurum adına yapılması
halinde, alış bedeli ve alış tarihinin ilgili
banka veya aracı kuruma bildirilmesinin yanı
sıra işlem Maliye Bakanlığına da bildirilir.
Bu bildirimler, başka bir kişi veya kurum
adına naklin aynı banka veya aracı kurumun
bünyesinde gerçekleştirilmesi veya kıymetin
sahibi tarafından fiziken teslim alınması
halinde de yapılır.
Menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası
aracının fiziken bir banka veya aracı kuruma
teslim edilmesi halinde alış bedeli olarak,
tevsik edilmesi kaydıyla, kıymet sahibinin
beyanı esas alınır ve yapılan işlem Maliye
Bakanlığına bildirilir.
Hazine tarafından yurt dışında ihraç edilen
menkul kıymetlerin alım satımı, itfası
sırasında elde edilen getirileri ile bunların
dönemsel getirilerinin tahsilinde, tam
mükellef kurumlara ait olup, İstanbul Menkul
Kıymetler Borsasında işlem gören ve bir yıldan
fazla süreyle elde tutulan hisse senetleri ile
sürekli olarak portföyünün en az % 51’i
İstanbul Menkul Kıymetler Borsasında işlem
gören hisse senetlerinden oluşan yatırım
fonlarının bir yıldan fazla süreyle elde
tutulan katılma belgelerinin elden
çıkarılmasında ve hisse senetleri kâr
paylarının hisse sahipleri adına tahsilinde bu
fıkra hükümleri uygulanmaz. Tam mükellef
kurumlara ait olup, İstanbul Menkul Kıymetler
Borsasında işlem gören ve bir yıldan fazla
süreyle elde tutulan hisse senetlerinin elden
çıkarılmasından elde edilen gelirler için,
Gelir Vergisi Kanununun Mükerrer 80 inci madde
hükümleri uygulanmaz.
Bu fıkra kapsamında yapılan tevkifat
tutarları, verilecek muhtasar beyannameye
dahil edilmez. Banka ve aracı kurumlar, tevkif
ettikleri vergileri şekli ve muhteviyatı
Maliye Bakanlığınca belirlenecek bir beyanname
ile tevkifat dönemini izleyen ayın yirminci
günü akşamına kadar bağlı oldukları vergi
dairesine beyan eder ve yirmialtıncı günü
akşamına kadar öderler.
Bu maddenin uygulaması bakımından banka veya
aracı kurumlar (işleme taraf olanlar)
kendilerinde bulunan veya ulaştırılan bilgi ve
belgeler kapsamında tarhiyattan sorumlu
tutulurlar. Bilgilerin eksik veya yanlış
olması nedeniyle eksik beyan edilen kısım için
bildirimi yapan adına gerekli tarhiyat
yapılır.
2) Bu Kanunun 75 inci maddesinin ikinci
fıkrasının (5) numaralı bendinde yazılı menkul
sermaye iratlarından (Hazine tarafından yurt
dışında ihraç edilen menkul kıymetlerden elde
edilenler hariç), ödemeyi yapanlarca, banka
veya aracı kurumlara veya bunlar aracılığıyla
diğer gerçek ve tüzel kişilere ödenenler
hariç, % 15 oranında vergi tevkifatı yapılır.
Bankalara veya aracı kurumlara alış bedeli
tevsik edilmeksizin teslim edilmiş olan menkul
kıymetlerin gelirlerinin ödenmesinde ise ödeme
banka veya aracı kurumlar aracılığıyla yapılsa
dahi tevkifat yapılır. Menkul kıymetin bir
banka veya aracı kurum aracılığıyla alınmış
olması halinde tevkifatta, bu işlemdeki itfa
bedeli ile alış bedeli arasındaki fark esas
alınır. Bu iratlar üzerinden 94 üncü madde
veya Kurumlar Vergisi Kanununun 24 üncü
maddesi kapsamında ayrıca tevkifat yapılmaz.
3) Bankalar ile aracı kurumlar, bir menkul
kıymet veya diğer sermaye piyasası aracını
(hisse senetleri ile (1) numaralı fıkranın
altıncı paragrafında belirtilen menkul
kıymetler ve diğer sermaye piyasası araçları
hariç) (1) numaralı fıkra kapsamında tevkifata
tâbi tutulmaksızın almaları halinde,
kendilerine satış yapanlar adına satış bedeli
ile alış bedeli arasındaki fark üzerinden % 15
oranında tevkifat yaparlar. Menkul kıymet veya
diğer sermaye piyasası aracının daha önce bir
banka veya aracı kurumdan alınmamış olması
halinde, tevkifatın yapılmasında alış bedeli
yerine ihraç bedeli esas alınır. Tevkif edilen
vergiler (1) numaralı fıkra kapsamında
verilecek beyannameye dahil edilmek suretiyle
beyan edilir ve ödenir.
4) Bankalar arası mevduat ile aracı kurumların
borsa para piyasasında değerlendirdikleri
kendilerine ait paralarına yürütülen faizler
hariç olmak üzere, 75 inci maddenin ikinci
fıkrasının (7), (12) ve (14) numaralı
bentlerinde yazılı menkul sermaye iratlarından
ödemeyi yapanlarca % 15 oranında vergi
tevkifatı yapılır. Bu fıkra kapsamında yapılan
tevkifat tutarları 98 inci ve 119 uncu
maddelerde belirtilen sürelerde beyan edilir
ve ödenir. Bu iratlar üzerinden 94 üncü madde
veya Kurumlar Vergisi Kanununun 24 üncü
maddesi kapsamında ayrıca tevkifat yapılmaz.
5) Gelir sahibinin gerçek veya tüzel kişi ya
da dar veya tam mükellef olması, vergi
mükellefiyeti bulunup bulunmaması, vergiden
muaf olup olmaması ve elde edilen kazancın
vergiden istisna olup olmaması (1), (2), (3)
ve (4) numaralı fıkra hükümleri uyarınca
yapılacak tevkifatı etkilemez. Şu kadar ki,
Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan borsa
yatırım fonları ve emeklilik yatırım
fonlarının elde ettikleri kazançlar üzerinden
(1) ve (4) numaralı fıkralar uyarınca tevkifat
yapılmaz.
6) Bu maddenin (1), (2), (3) ve (4) numaralı
fıkralarında belirtilen tevkifat oranlarını
yabancı para cinsinde ihraç edilen menkul
kıymetlerden sağlanan getiriler ile döviz
cinsinden açılmış hesaplardan elde edilen faiz
gelirleri için beş puana kadar artırmaya veya
kanunî oranına kadar indirmeye Bakanlar Kurulu
yetkilidir.
7) (1), (2), (3) ve (4) numaralı fıkra
hükümleri uyarınca tevkifata tâbi tutulan
kazançlar için gerçek kişilerce yıllık veya
münferit beyanname verilmez. Diğer gelirler
dolayısıyla verilecek yıllık beyannameye bu
gelirler dahil edilmez.
Söz konusu fıkra hükümleri uyarınca tevkifata
tabi tutulsun tutulmasın dar mükellef gerçek
kişi veya kurumlarca Hazine tarafından yurt
dışında ihraç edilen menkul kıymetlerden
sağlanan kazanç ve iratlar için münferit veya
özel beyanname verilmez.
Ticarî faaliyet kapsamında elde edilen
gelirler ticarî kazanç hükümleri çerçevesinde
kazancın tespitinde dikkate alınır ve tevkif
suretiyle ödenmiş olan vergiler, 94 üncü madde
kapsamında tevkif edilen vergilerin tâbi
olduğu hükümler çerçevesinde tevkifata tâbi
kazançların beyan edildiği beyannamelerde
hesaplanan vergiden mahsup edilir. Şu kadar
ki, (2) ve (3) numaralı fıkralar kapsamında
tevkif suretiyle ödenen verginin, işlemden
doğan kazancın tâbi olduğu tevkifat oranı ile
çarpımı sonucu bulunacak tutarı aşan kısmı
yıllık beyannamede hesaplanan vergiden mahsup
edilmez.
8) Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan
menkul kıymetler yatırım fonları
(borsa yatırım fonları ile konut finansman
fonları ve varlık finansman fonları dahil)
ile menkul kıymetler yatırım ortaklıklarının
Kurumlar Vergisinden istisna edilmiş olan
portföy kazançları, dağıtılsın veya
dağıtılmasın % 15 oranında vergi tevkifatına
tâbi tutulur. Bu kazançlar üzerinden 94 üncü
madde uyarınca ayrıca tevkifat yapılmaz. Bu
fon veya ortaklıklarının katılma belgelerinin
ilgili fona iadesinden elde edilen gelirler
ile hisse senetlerinin alım satımından elde
edilen kazançlar için yıllık beyanname
verilmez. Diğer gelirler nedeniyle beyanname
verilmesi halinde de bu gelirler beyannameye
dahil edilmez. Ticarî işletmeye dahil olan bu
nitelikteki gelirler, bu fıkra kapsamı
dışındadır.
9) Bu maddenin yürürlük tarihinden önce ihraç
edilmiş olan her nevi tahvil ve Hazine
bonoları ile Toplu Konut İdaresi ve
Özelleştirme İdaresince çıkarılan menkul
kıymetlerin elde tutulması veya elden
çıkarılması suretiyle sağlanan gelirlerin
vergilendirilmesinde bu madde hükümleri
uygulanmaz. Bu gelirlerin
vergilendirilmesinde, 31/12/2005 tarihi
itibarıyla geçerli olan hükümler uygulanır.
10) Bu maddenin yürürlüğe girmesinden önce
iktisap edilmiş olan menkul kıymet veya diğer
sermaye piyasası araçlarının elden
çıkarılmasından veya elde tutulma sürecinde
elde edilen gelirler için bu madde hükümleri
uygulanmaz. Bu gelirlerin vergilendirilmesinde
31/12/2005 tarihi itibarıyla geçerli olan
hükümler uygulanır.
11) Dar mükellefler de dahil olmak üzere, bu
madde kapsamında tevkifata tabi tutulan ve
yıllık veya münferit beyanname ile beyan
edilmeyeceği belirtilen menkul kıymet ve diğer
sermaye piyasası araçlarının elden
çıkarılmasından doğan kazançları için takvim
yılı itibarıyla yıllık beyanname verilebilir.
Beyan edilen gelirden, aynı türden menkul
kıymetler için yıl içinde oluşan zararların
tamamı mahsup edilebilir. Beyan edilen gelir
üzerinden % 15 oranında vergi hesaplanır.(2006/10731
sayılı Bakanlar Kurulu Kararına göre bu oran %
10 olarak uygulanır. Yürürlük; 23/07/2006)
Hesaplanan vergiden yıl içinde tevkif edilen
vergiler mahsup edilir, mahsup edilemeyen
tutar genel hükümler çerçevesinde red ve iade
edilir. Şu kadar ki, mahsup edilemeyen
zararlar izleyen takvim yıllarına
devredilemez.
12) Bu maddede geçen, “banka” kavramı
18/6/1999 tarihli ve 4389 sayılı Bankalar
Kanunu kapsamında Türkiye’de faaliyette
bulunan bankalar ile Türkiye Cumhuriyet Merkez
Bankasını “aracı kurum” kavramı ise 28/7/1981
tarihli ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu
kapsamında Türkiye’de faaliyette bulunan aracı
kurumları ifade eder.
13) Bu maddede geçen menkul kıymet ve diğer
sermaye piyasası aracı ifadesi, özel bir
belirleme yapılmadığı sürece Türkiye’de ihraç
edilmiş ve Sermaye Piyasası Kurulunca kayda
alınmış ve/veya Türkiye’de kurulu menkul
kıymet ve vadeli işlem ve opsiyon borsalarında
işlem gören menkul kıymetler veya diğer
sermaye piyasası araçları ile kayda alınmamış
olsa veya menkul kıymet ve vadeli işlem
borsalarında işlem görmese dahi Hazinece veya
diğer kamu tüzel kişilerince ihraç edilecek
her türlü menkul kıymet veya diğer sermaye
piyasası aracını ifade eder.
Bankaların ve aracı kurumların taraf olduğu
veya bunlar aracılığıyla yapılan; belirli bir
vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve
nitelikte, ekonomik veya finansal göstergeye
dayalı olarak düzenlenenler de dahil olmak
üzere, para veya sermaye piyasası aracını,
malı, kıymetli madeni ve dövizi alma, satma,
değiştirme hak ve/veya yükümlülüğünü veren
vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri bu madde
uygulamasında diğer sermaye piyasası aracı
addolunur.
14) Türkiye’de kurulu vadeli işlem ve opsiyon
borsalarında 2006 yılında yapılan işlemlerden
elde edilen kazançlar için (1) numaralı
fıkrada belirtilen tevkifat oranı sıfır olarak
uygulanır.
Tam ve dar mükellef kurumların (Türkiye’de
işyeri veya daimi temsilci aracılığıyla
faaliyette bulunmayanlar hariç) aralarında
yaptıkları vadeli işlem ve opsiyon
sözleşmelerinden doğan kazançları bakımından
bu madde hükümleri uygulanmaz.
Şu kadar ki banka ve benzeri finans kurumları
için Türkiye’de işyeri veya daimi temsilci
aracılığıyla faaliyette bulunma şartı aranmaz.
15) Kurumlar Vergisi Kanununun 2 nci
maddesinin 5281 sayılı Kanunla yürürlükten
kaldırılmadan önceki 2 numaralı fıkrasında,
“Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan
yatırım fonu” olarak addolunmuş dar
mükellefiyete tabi yatırım fonlarının
vergilendirilmeye ilişkin 31/12/2005
tarihindeki bu statüleri;
a) 31/12/2005 tarihinden önce ihraç edilen
menkul kıymetlerle (hisse senetleri hariç)
sınırlı olmak üzere bu menkul kıymetlerin
tamamı itfa edilinceye kadar,
b) 31/12/2005 tarihinde portföylerinde bulunan
hisse senetleri için ise bu menkul kıymetlerin
bu tarihten sonra portföyden ilk çıkış
tarihine kadar,
devam eder.
16) Bu madde kapsamına girmeyen ve 01/1/2006
tarihinden önce iktisap edilmiş olan menkul
kıymetlerin elden çıkarılmasından sağlanan
gelirlerin vergilendirilmesinde 31/12/2005
tarihi itibarıyla geçerli olan hükümler
uygulanır.
17) Bakanlar Kurulu bu maddede yer alan
oranları her bir kazanç ve irat türü ile
bunları elde edenler itibarıyla, yatırım
fonlarının katılma belgelerinin fona iade
edilmesinden elde edilen kazançlar için fonun
portföy yapısına göre, ayrı ayrı sıfıra kadar
indirmeye veya % 15’e kadar artırmaya
yetkilidir.
18) Bu madde hükümlerinin uygulanmasına
ilişkin esas ve usulleri belirlemeye, vergiye
tabi işlemlere taraf veya aracı olanları
verginin ödenmesinden sorumlu tutmaya Maliye
Bakanlığı yetkilidir.
19) Bu madde hükümleri 31/12/2015 tarihine
kadar uygulanır.”
1.1- 5527 Sayılı Kanunla Yapılan
Değişikliklere İlişkin Açıklamalar
5527 sayılı Kanunla Gelir Vergisi Kanununun
Geçici 67 nci maddesinde yapılan
değişikliklere ilişkin açıklamalar aşağıda
gösterilmiştir.
1.1.1- Dar Mükellef Gerçek Kişi ve Kurumlardan
Yapılacak Vergi Tevkifatı
Gelir Vergisi Kanununun Geçici 67 nci
maddesinin (1) numaralı fıkrasında, banka ve
aracı kurumların menkul kıymetler ve diğer
sermaye piyasası araçlarından elde edilen
gelirler üzerinden yapmakla yükümlü oldukları
% 15 oranındaki tevkifat, dar mükellef gerçek
kişi ve kurumlar tarafından elde edilen
gelirlere uygulanmak üzere % 0 olarak
belirlenmiştir.
Dolayısıyla, Geçici 67 nci maddenin (1)
numaralı fıkrası gereğince, dar mükellef
gerçek kişi ve kurumların menkul kıymetler ile
diğer sermaye piyasası araçlarından 07/07/2006
tarihinden itibaren Türkiye’de elde ettikleri
kazanç ve iratlarına sıfır oranında tevkifat
uygulanacaktır.
1.1.2- Geçici 67 nci Maddenin (1) Numaralı
Fıkra Hükümlerinin Uygulanmayacağı
Gelirler
Gelir Vergisi Kanununun Geçici 67 nci
maddesinin (1) numaralı fıkrası kapsamında
bankalar ve aracı kurumlarca tevkifata tabi
tutulacak menkul kıymet ve diğer sermaye
piyasası araçlarından elde edilen gelirlere
yer verilmiş, anılan fıkranın altıncı
paragrafında ise bu fıkra hükümlerinin
uygulanmayacağı gelirler belirlenmiştir.
5527 sayılı Kanunla yapılan düzenlemeyle,
Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan menkul
kıymetler yatırım fonlarının katılma
belgelerinin ilgili olduğu fona iadesi ile
menkul kıymetler yatırım ortaklıklarının hisse
senetlerinin alım satımından elde edilen
gelirler Geçici 67 nci maddenin (1) numaralı
fıkrası kapsamında tevkifat uygulamasına dahil
edilmiş, sürekli olarak portföyünün en az %
51'i İstanbul Menkul Kıymetler Borsasında
işlem gören hisse senetlerinden oluşan yatırım
fonlarının bir yıldan fazla süreyle elde
tutulan katılma belgelerinin elden
çıkarılmasından elde edilen gelirler ise
tevkifat kapsamı dışına çıkarılmıştır.
5527 sayılı Kanunla yapılan düzenlemeler
çerçevesinde, Geçici 67 nci maddenin (1)
numaralı fıkra hükümlerinin uygulanmayacağı
gelirler aşağıda gösterilmiştir:
-Hazine tarafından yurt dışında ihraç edilen
menkul kıymetlerin (Eurobond) alım-satımı,
itfası sırasında elde edilen getirileri ve
bunların dönemsel getirilerinin tahsili,
-Hisse senetleri kar payları,
-Tam mükellef kurumlara ait olup, İstanbul
Menkul Kıymetler Borsasında işlem gören ve bir
yıldan fazla süreyle elde tutulan hisse
senetlerinin elden çıkarılmasından elde edilen
gelirler,
-Sürekli olarak portföyünün en az % 51’i
İstanbul Menkul Kıymetler Borsasında işlem
gören hisse senetlerinden oluşan yatırım
fonlarının bir yıldan fazla süreyle elde
tutulan katılma belgelerinin elden
çıkarılmasından elde edilen gelirler
tevkifat kapsamında olmayacaktır.
Ancak, yatırım fonu katılma belgelerinin elden
çıkarılmasından elde edilen gelirlerin
tevkifat kapsamı dışında tutulabilmesi için,
satışı yapılan yatırım fonu katılma belgesinin
satış tarihi ile alım tarihi arasında geçen 1
yıllık sürede, söz konusu fon katılma
belgesinin fon iç tüzüğüne göre sürekli olarak
portföyünün en az % 51’inin İstanbul Menkul
Kıymetler Borsasında işlem gören hisse
senetlerinden oluşması gerekmektedir.
Değişken fonlarla ilgili olarak ise, Takasbank
tarafından günlük olarak açıklanan bilgiler
çerçevesinde, fon portföyünün % 51’inin
İstanbul Menkul Kıymetler Borsasında işlem
gören hisse senetlerinden oluşması şartının
ihlal edilmesi durumunda, ertesi günden
itibaren söz konusu katılma belgelerinin elden
çıkarılmasından elde edilen gelirler üzerinden
tevkifat yapılacaktır. Bu uygulamada,
açıklanan bilgilerle ilgili olarak
Takasbank’ın sorumluluğu kendisine gelen
bilgi-belge ile sınırlıdır.
Ayrıca, Geçici 67 nci maddeye 5527 sayılı
Kanunla getirilen hüküm gereğince, tevkifata
tabi tutulsun tutulmasın dar mükellef gerçek
kişi ve kurumlarca Hazine tarafından yurt
dışında ihraç edilen menkul kıymetlerden
sağlanan kazanç ve iratlar için münferit veya
özel beyanname verilmeyecektir.
1.1.3- Portföy Kazançları Üzerinden Yapılacak
Vergi Tevkifatı
Gelir Vergisi Kanununun Geçici 67 nci
maddesinin (8) numaralı fıkrasında yapılan
değişiklikle, Sermaye Piyasası Kanununa göre
kurulan menkul kıymetler yatırım fonları ile
menkul kıymetler yatırım ortaklıklarının
kurumlar vergisinden istisna edilmiş olan
portföy kazançları üzerinden yapılacak
tevkifat uygulamasına borsa yatırım fonları,
konut finansman fonları ve varlık finansman
fonları da dahil edilmiştir.
1.1.4- Vadeli İşlem ve Opsiyon Sözleşmeleri
Gelir Vergisi Kanununun Geçici 67 nci
maddesinin (14) numaralı fıkrasında yapılan
değişiklikle, tam mükellef kurumlar ile
Türkiye’de işyeri veya daimi temsilcisi
aracılığıyla faaliyette bulunan dar mükellef
kurumların (Banka ve benzeri finans kurumları
için Türkiye’de işyeri veya daimi temsilci
aracılığıyla faaliyette bulunma şartı aranmaz)
aralarında yaptıkları vadeli işlem ve opsiyon
sözleşmelerinden doğan kazançlar için tevkifat
yapılmamasına ilişkin uygulama sürekli hale
getirilmiştir.
Öte yandan, Türkiye’de kurulu vadeli işlem ve
opsiyon borsalarında tam ve dar mükellef
gerçek/tüzel kişiler tarafından 2006 yılında
yapılan işlemlerden elde edilen kazançlar için
tevkifat oranı sıfır olarak uygulanacaktır.
2007 ve izleyen yıllarda ise 5527 sayılı Kanun
ve 2006/10731 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı
gereğince tevkifat yapılacağı tabiidir.
1.1.5- Yetki
Bakanlar Kurulu, Geçici 67 nci maddede yer
alan tevkifat oranlarını her bir kazanç ve
irat türü ile bunları elde edenler itibarıyla,
yatırım fonlarının katılma belgelerinin fona
iade edilmesinden elde edilen kazançlar için
fonun portföy yapısına göre ayrı ayrı sıfıra
kadar indirmeye veya % 15’e kadar artırmaya
yetkili kılınmıştır.
Söz konusu yetkiye dayanılarak hazırlanan
Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen tevkifat
oranlarına ilişkin açıklamalara aşağıda yer
verilmiştir.
2- 2006/10731 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı
ile Belirlenen Tevkifat Oranlarına
İlişkin Açıklamalar
2.1- Tam Mükellef Gerçek Kişi ve Kurumlar
Tarafından Elde Edilen Gelirlerin
Vergilendirilmesi
Tam mükellef gerçek kişi ve kurumlarca elde
edilen Geçici 67 nci maddenin (1), (2) ve (3)
numaralı fıkralarında yer alan gelirlere
yönelik olarak uygulanmakta olan % 15
oranındaki tevkifat, 23/07/2006 tarihinden
itibaren % 10’a indirilmiştir.
Üç Aylık Dönem İçinde Farklı Tevkifat Oranı
Uygulanması Durumunda Zarar Mahsubu
257 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin
“2.4.1.11. Alım-Satım İşlemlerinin Bir
Kısmının Zararla Sonuçlanması” başlıklı
bölümünde, alım-satıma konu menkul kıymet veya
diğer sermaye piyasası aracının aynı türden
olması kaydıyla, üç aylık dönem içerisinde
yapılan işlemlerin konsolide edilmesiyle beyan
edilip ödenmesi gereken verginin hesaplanacağı
belirtilmiştir.
2006/10731 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı
gereğince, 23/07/2006 tarihinden önce
gerçekleşen işlemler % 15, bu tarihten
itibaren gerçekleşen işlemler ise % 10
oranında tevkifata tabi tutulacaktır.
Dolayısıyla, alım-satıma konu menkul kıymet
veya diğer sermaye piyasası aracının aynı
türden olması şartıyla, üç aylık dönem
içerisinde yapılan işlemler 2006/10731 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararının Resmi Gazete’de
yayımlandığı tarih olan 23/07/2006 öncesi ve
sonrası ayrı ayrı konsolide edilmek suretiyle,
zarar mahsubu yapılacaktır. Mahsup sonrası
kalan tutara, ilgili olduğu dönem kazancına
ilişkin tevkifat oranı uygulanarak vergi
hesaplanacaktır.
Örnek 1:
Bay (A)’nın, (X) Bankası aracılığıyla yaptığı
alım-satım işleminden elde ettiği kar ve zarar
aşağıda gösterilmiştir.
 |
|
|
|
(YTL)
|
|
Tarih
|
Açıklama
|
Tevkifat Matrahı
|
Tevkifat Oranı (%)
|
Vergi
|
|
10/07/2006
|
Kar
|
100
|
15
|
15
|
|
25/07/2006
|
Zarar
|
-70
|
10
|
-
|
|
28/07/2006
|
Kar
|
70
|
10
|
7
|
|
B.K.K. öncesi dönem kümülatif karı : |
100 YTL |
|
Tevkifat oranı : |
%15 |
|
B.K.K.sonrası dönem kümülatif karı : |
0 |
|
Tevkifat oranı : |
%10 |
|
Kümülatif kar : |
100 YTL |
|
Hesaplanan Vergi (100 YTL x % 15=) : |
15 YTL |
Örneğimizde, Bay (A)’nın alım-satıma konu
menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası
aracının aynı türden olması nedeniyle, üç
aylık dönem içerisinde yapılan işlemlerin
konsolide edilmesi sonucu, 2006/10731 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararının Resmi Gazete’de
yayımlandığı tarih olan 23/07/2006 tarihi
öncesindeki karlı durumu dikkate alınarak 100
YTL üzerinden % 15 oranında tevkifat
yapılacaktır.
Örnek 2:
Bay (A)’nın, (X) Bankası aracılığıyla yaptığı
alım-satım işleminden elde ettiği kar ve zarar
aşağıda gösterilmiştir.
|
|
|
|
|
(YTL)
|
|
Tarih
|
Açıklama
|
Tevkifat Matrahı
|
Tevkifat Oranı (%)
|
Vergi
|
|
10/07/2006
|
Kar
|
100
|
15
|
15
|
|
15/07/2006
|
Zarar
|
-100
|
15
|
-
|
|
25/07/2006
|
Kar
|
70
|
10
|
7
|
|
28/07/2006
|
Kar
|
60
|
10
|
6
|
|
B.K.K. öncesi dönem kümülatif karı : |
0 YTL |
|
Tevkifat oranı : |
%15 |
|
B.K.K. sonrası dönem kümülatif karı : |
130 YTL |
|
Tevkifat oranı : |
%10 |
|
Kümülatif kar : |
130 YTL |
|
Hesaplanan Vergi (130 YTL x % 10=) : |
13 YTL |
Örneğimizde, Bay (A)’nın alım-satıma konu
menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası
aracının aynı türden olması nedeniyle, üç
aylık dönem içerisinde yapılan işlemlerin
konsolide edilmesi sonucu, 2006/10731 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararının Resmi Gazete’de
yayımlandığı tarih olan 23/07/2006 tarihi
sonrası karlı durumu dikkate alınarak dönem
kümülatif karı olan 130 YTL üzerinden % 10
oranında tevkifat yapılacaktır.
Örnek 3:
Bay (A)’nın, (X) Bankası aracılığıyla yaptığı
alım-satım işleminden elde ettiği kar ve zarar
aşağıda gösterilmiştir.
|
|
|
|
|
(YTL)
|
|
Tarih
|
Açıklama
|
Tevkifat Matrahı
|
Tevkifat Oranı (%)
|
Vergi
|
|
10/07/2006
|
Kar
|
100
|
15
|
15
|
|
15/07/2006
|
Zarar
|
-70
|
15
|
-
|
|
25/07/2006
|
Zarar
|
-20
|
10
|
-
|
|
28/07/2006
|
Kar
|
60
|
10
|
6
|
|
B.K.K. öncesi dönem kümülatif karı : |
30 YTL |
|
Tevkifat oranı : |
%15 |
|
B.K.K. sonrası dönem kümülatif karı : |
40 YTL |
|
Tevkifat oranı : |
%10 |
|
Hesaplanan Vergi (30 YTL x %15)+(40 YTL x
%10)= : |
8,5 YTL |
Örneğimizde, Bay (A)’nın alım-satıma konu
menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası
aracının aynı türden olması nedeniyle, üç
aylık dönem içerisinde yapılan işlemlerin
2006/10731 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının
Resmi Gazete’de yayımlandığı tarih olan
23/07/2006 öncesi ve sonrası ayrı ayrı
konsolide edilmesi sonucu, yukarıda
açıklandığı şekilde vergi hesaplanacaktır.
Örnek 4:
Bay (A)’nın (X) Bankası aracılığıyla yaptığı
alım-satım işleminden elde ettiği kar ve zarar
aşağıda gösterilmiştir.
|
|
|
|
|
(YTL)
|
|
Tarih
|
Açıklama
|
Tevkifat Matrahı
|
Tevkifat Oranı (%)
|
Vergi
|
|
10/07/2006
|
Kar
|
200
|
15
|
30
|
|
15/07/2006
|
Zarar
|
-70
|
15
|
-
|
|
25/07/2006
|
Kar
|
20
|
10
|
2
|
|
28/07/2006
|
Zarar
|
-60
|
10
|
-
|
|
B.K.K. öncesi dönem kümülatif karı : |
130 YTL |
|
Tevkifat oranı : |
%15 |
|
B.K.K. sonrası dönem kümülatif zararı : |
-40 YTL |
|
Tevkifat oranı : |
%10 |
|
Kümülatif kar : |
90 YTL |
|
Hesaplanan Vergi (90 YTL x %15=) : |
13,5 YTL |
Örnek 5:
Bay (A)’nın (X) Bankası aracılığıyla yaptığı
alım-satım işleminden elde ettiği kar ve zarar
aşağıda gösterilmiştir.
|
|
|
|
|
(YTL)
|
|
Tarih
|
Açıklama
|
Tevkifat Matrahı
|
Tevkifat Oranı (%)
|
Vergi
|
|
10/07/2006
|
Zarar
|
-20
|
15
|
-
|
|
15/07/2006
|
Zarar
|
-70
|
15
|
-
|
|
25/07/2006
|
Kar
|
120
|
10
|
12
|
|
28/07/2006 |
