|
Türkiye
Serbest Muhasebeci Malî Müşavirler ve Yeminli Malî
Müşavirler Odaları Birliğinden:
SERBEST MUHASEBECİLER, SERBEST
MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLER
VE YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLERİN MESLEKİ FAALİYETLERİNDE
UYACAKLARI ETİK İLKELER HAKKINDA YÖNETMELİK
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve
Tanımlar
Amaç
MADDE 1 –
(1) Bu Yönetmeliğin amacı; tüm üyeleri en üst
derecede meslekî bilgiye sahip, sosyal sorumluluk
bilinci olan, etik değerlere bağlı, rekabet anlayışı
daha kaliteli hizmet sunumu biçiminde oluşmuş,
güvenilir ve saygın bir meslek mensupları kitlesi
oluşturmak hedefine ulaşmak için muhasebe meslek
mensuplarının meslekî ilişkilerinde uymaları gereken
asgari etik ilkeleri belirlemektir.
Kapsam
MADDE 2 –
(1) 1/6/1989 tarihli ve
3568 sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest
Muhasebeci Malî Müşavirlik ve Yeminli Malî
Müşavirlik Kanununa göre bir meslek unvanına sahip
olan, bağımsız veya bağımlı olarak çalışan tüm
meslek mensupları ile bunların oluşturduğu
şirketlerin faaliyetleri bu Yönetmelik
kapsamındadır. Kapsama dâhil meslek mensupları ile
bunların oluşturduğu şirketlerin faaliyetlerinde
uyacakları etik ilkeler bu Yönetmeliğin "Serbest
Muhasebeciler, Serbest Muhasebeci Malî Müşavirler ve
Yeminli Malî Müşavirlerin Meslekî Faaliyetlerinde
Uyacakları Etik İlkeler" başlıklı ekinde yer
almaktadır.
Dayanak
MADDE 3 –
(1) Bu Yönetmelik,
1/6/1989 tarihli ve 3568
sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci
Malî Müşavirlik ve Yeminli Malî Müşavirlik Kanununun
50 nci maddesi hükmüne
dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4 –
(1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Bağımlı Çalışan Meslek Mensubu: Bir
iş sahibine ücret karşılığı hizmet veren meslek
mensubunu,
b) Bağımsız Çalışan Meslek Mensubu:
Çalışanlar listesine kayıtlı meslek mensubu ile
bunların kurdukları ortaklık bürolarını ve
şirketleri,
c) Denetim Müşterisi: Finansal
tabloları denetlenen müşteriyi,
ç) Denetim Sözleşmesi: Bağımsız çalışan
meslek mensubunun finansal tabloların, finansal
raporlama standartlarına uygun olarak hazırlanıp
hazırlanmadığı ile ilgili görüş bildirdiği güvence
sağlama amaçlı sözleşmeyi,
d) Finansal Çıkar: Bir işletmenin
alacaklılık veya ortaklık hakkı temsil eden menkul
kıymetleri ile ilgili bir çıkar ve böyle bir çıkarı
elde etme hak ve yükümlülüğünü,
e) Firma: Meslek mensupları veya
bunların kurduğu şirketleri,
f) Güvence Sağlama Sözleşmesi: Bağımsız
çalışan meslek mensubunun, denetim ve diğer
konularda güvence sağlamak isteyen müşterisinin
sorumluluğunda olan bir konu hakkında, belirlenmiş
uygun bir kritere göre
değerlendirme yapması ve hedef kullanıcılara güvence
sunması amacıyla düzenlenen sözleşmeyi,
g) Güvence Sağlama Sözleşmesi Ekibi:
1) Denetim ve diğer konularda güvence
sağlama amaçlı sözleşmelerde, sözleşme ekibinin tüm
üyelerini,
2) Güvence sağlama sözleşmesinin
sonucunu doğrudan etkileyebilecek firma içindeki
diğer kişileri,
h) Güvence Sağlama Sözleşmesi Müşterisi
(Sorumlu taraf): Sözleşmeye konu olan olaydan
sorumlu olan kişi ya da kişiler veya temsilcileri,
ı) Kanun: 1/6/1989
tarihli ve 3568 sayılı Serbest Muhasebecilik,
Serbest Muhasebeci Malî Müşavirlik ve Yeminli Malî
Müşavirlik Kanununu,
i) Meslek Mensubu: Bağımlı veya
bağımsız olarak çalışan Serbest Muhasebeci, Serbest
Muhasebeci Malî Müşavir ve Yeminli Malî Müşaviri,
j) Meslekî Hizmet: Muhasebe, denetim,
vergi, yönetim danışmanlığı, finansal yönetim
hizmetleri gibi muhasebe mesleği ile ilgili yetenek
gerektiren hizmetleri,
k) Mevcut Meslek Mensubu: Bir
müşterinin denetim işini veya muhasebe, vergi,
danışmanlık ya da benzeri meslekî hizmetlerini
yürütmekte olan bağımsız meslek mensubunu,
l) Sözleşme Ekibi: Bir sözleşme ile
ilgili görev alan tüm firma personelini (sözleşme
ile ilgili olarak bağlantı kurulan tüm uzmanlar da
bu ekibe dâhildir),
m) Sözleşme Ortağı: Firma içinde belli
bir sözleşme ve hazırlanan rapor ile ilgili olarak
sorumlu olan ortak ya da kişileri,
n) Şarta Bağlı Ücret: Sunulan bir
hizmetin veya bir işlemin sonucuna göre sonradan
hesaplanan ücreti,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Etik Komitesi ve Son Hükümler
Etik Komitesinin
teşekkülü
MADDE 5 –
(1) Etik Komitesi,
meslek mensupları arasından Türkiye Serbest
Muhasebeci Malî Müşavirler ve Yeminli Malî
Müşavirler Odaları Birliği Yönetim Kurulu tarafından
atanacak biri Başkan, biri Başkan Yardımcısı olmak
üzere en az yedi en fazla 11 üyeden oluşur. Üyelerin
görev süresi iki yıldır. Herhangi bir nedenle
üyeliğin boşalması halinde aynı usulle yeni üye
ataması yapılır. Yeni atanan üye kalan süreyi
tamamlamak üzere göreve başlar.
Etik Komitesinin
toplantısı
MADDE 6 – (1)
Etik Komitesi düzenli olarak yılda altı kez
toplanır. Komite başkanı veya Türkiye Serbest
Muhasebeci Malî Müşavirler ve Yeminli Malî
Müşavirler Odaları Birliği Yönetim Kurulu gerekli
gördüğü takdirde Etik Komitesini toplantıyla
çağırabilir.
Etik Komitesinin
görevleri
MADDE 7 –
(1) Etik Komitesinin görevi; bu Yönetmelikle ilgili
değişiklik önerileri ile yorum, sirküler ve benzeri
konularda çalışmalar yaparak Yönetim Kuruluna
sunmaktır.
Yürürlük
MADDE 8 –
(1) Bu Yönetmelik
yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 9 –
(1) Bu Yönetmelik
hükümlerini Türkiye Serbest Muhasebeci Malî
Müşavirler Odaları ve Yeminli Malî Müşavirler
Odaları Birliği Yönetim Kurulu yürütür.
Ek-1
SERBEST
MUHASEBECİLER, SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLER
VE
YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLERİN MESLEKİ FAALİYETLERİNDE
UYACAKLARI ETİK İLKELER
GİRİŞ
(1) Meslek mensubunun belirleyici
özelliklerinden biri kamu yararına uygun hareket
etme sorumluluğudur. Bu sorumluluğun yerine
getirilebilmesi için meslek mensubunun bu
Yönetmelikle getirilen etik ilkelerine uyması
gerekmektedir.
(2) Etik ilkeler üç bölümden
oluşmaktadır. Birinci bölüm tüm meslek mensuplarının
uyması gereken temel etik ilkelerini ve bu ilkelerin
uygulanması için gereken kavramsal çerçeveyi
sunmaktadır. Kavramsal çerçeve; meslek mensuplarının
temel ilkelere uyum ile ilgili tehditleri
belirlemeleri, bu tehditleri ortadan kaldırmak veya
kabul edilebilir bir düzeye indirgemek için koruyucu
önlemleri almaları için gerekli bir rehberdir.
(3) İkinci ve üçüncü bölümler kavramsal
çerçevenin belirli özel durumlarda nasıl
uygulanacağını ortaya koymaktadır. İkinci bölüm
bağımsız çalışan meslek mensupları, üçüncü bölüm ise
bağımlı çalışanlar için geçerli ilke ve durumları
içermektedir.
BİRİNCİ KISIM
Tüm Meslek Mensuplarının
Uyacakları Temel Etik İlkeleri
BİRİNCİ BÖLÜM
İlkelerin Genel Uygulanış
Biçimi
Temel etik
ilkeleri
MADDE 1 –
(1) Tüm meslek mensuplarının uyması gereken zorunlu
temel etik ilkeleri aşağıda sunulmuştur.
a) Dürüstlük: Meslek mensuplarının tüm
meslekî ve iş ilişkilerinde doğru sözlü ve dürüst
davranmalarıdır.
b) Tarafsızlık: Yanlı veya önyargılı
davranarak; üçüncü kişilerin haksız ve uygunsuz
biçimde yaptıkları baskıların meslek mensuplarının
meslekî kararlarını etkilememesi veya
engellememesidir.
c) Meslekî Yeterlilik ve Özen: Meslek
mensubunun meslekî faaliyetlerini yerine getirirken
teknik ve meslekî standartlara uygun olarak, özen ve
gayret içinde davranmasıdır.
ç) Gizlilik: Meslek mensubunun meslekî
ilişkileri sonucunda elde ettiği bilgileri
açıklamasını gerektirecek bir hak veya görevi
olmadıkça üçüncü kişi veya gruplara açıklamaması ve
bu bilgilerin meslek mensubunun veya üçüncü
kişilerin çıkarları için kullanılmamasıdır.
d) Meslekî Davranış: Meslek mensubunun
mevcut yasa ve yönetmeliklere uymasını ve mesleğin
itibarını zedeleyecek her türlü davranıştan
kaçınmasını ifade etmektedir.
Kavramsal çerçeve
MADDE 2 –
(1) Meslek
mensuplarının içinde bulunduğu koşullar temel etik
ilkelerine uymakla ilgili birtakım tehditlerin
ortaya çıkmasına neden olabilir. Bu tür davranış,
durum veya ilişki tehdit olarak adlandırılır. Tehdit
oluşturacak bütün durumları tanımlamak ve tehdidi
hafifletecek uygun davranışı belirleyebilmek mümkün
değildir. Ayrıca, iş ilişkilerinin yapısının sürekli
olarak değişmesi sonucu yeni tehditler ortaya
çıkabilir. Bu nedenle meslek mensubunun temel etik
ilkelere uymaya yönelik tehditleri belirlemesi ve
değerlendirmesini gerektiren bir kavramsal
çerçevenin hazırlanması kamu yararına olacaktır. Bu
düzenleme, etik ilkelere uymaya yönelik tehditlerin
belirlenmesi, değerlendirilmesi ve yanıtlanmasında
meslek mensubuna yardımcı olacak bir çerçeve
sunmaktadır. Saptanan tehditlerin önemsiz olmadığı
durumlarda, meslek mensubu bunları ortadan
kaldıracak veya kabul edilebilir bir düzeye
indirecek önlemleri uygulamalıdır.
(2) Herhangi bir tehdit söz konusu
olduğunda meslek mensubu, bu tehdidi ortadan
kaldıracak koşul veya ilişkileri biliyor veya
bilmesi bekleniyorsa, tehdidi ortadan kaldırma
yükümlülüğü vardır.
(3) Meslek mensubu bir tehdidin önemini
değerlendirirken hem niteliksel hem de niceliksel
faktörleri dikkate almalıdır. Bağımsız çalışan
meslek mensubu uygun önlemleri alamıyorsa, belirli
bir hizmetin ifasını azaltmalı veya sona erdirmeli,
bağımlı çalışan meslek mensubu işveren işletmedeki
görevinden istifa etmelidir.
(4) Meslek mensubu bu etik ilkelerden
birisini istemeyerek ihlal edebilir. Bu tür bir
ihlal tespit edildiğinde kısa sürede düzeltilmeli ve
gerekli önlemler alınmalıdır.
(5) Etik ilkelerin ikinci ve üçüncü
bölümlerinde kavramsal çerçevenin uygulama biçimini
açıklayıcı örnekler yer almaktadır. Bu örnekler
temel etik ilkelerine uyma konusunda tehdit
yaratabilecek tüm şartların tam listesi değildir.
Kavramsal çerçeveyi her bir meslek mensubunun
karşılaştığı özel durumlara uygulanması gerekir.
Tehditler
MADDE 3 –
(1) Temel etik
ilkelerine yönelik çok sayıda tehdit oluşabilir. Bu
tehditlerin çoğu aşağıdaki gibi sınıflandırılabilir.
a) Kişisel Çıkar Tehditleri: Meslek
mensubunun kendisinin veya yakın ailesinden bir
üyenin finansal veya diğer çıkarları sonucu ortaya
çıkabilecek tehditlerdir.
b) Yeniden Değerlendirme Tehditleri:
Daha önceden alınmış bir kararın o karardan sorumlu
meslek mensubu tarafından yeniden değerlendirilmesi
nedeniyle oluşan tehditlerdir.
c) Taraf Tutma Tehditleri: Meslek
mensubunun bir durum ya da fikri, tarafsızlığını
tehlikeye düşürecek bir noktaya taşıması sonucu
oluşan tehditlerdir.
ç) Yakınlık Tehditleri: Üçüncü
kişilerle kurulan yakın ilişkiler sonucu, meslek
mensubunun bu kişilerin çıkarlarına uygun olacak
şekilde davranması sonucu ortaya çıkabilecek
tehditlerdir.
d) Yıldırma Amaçlı Tehditler: Meslek
mensubunun gerçek veya hissedilen tehditler
nedeniyle tarafsız davranmaktan kaçınmaya zorlanması
(yıldırılması) sonucu ortaya çıkabilecek
tehditlerdir.
Tehditlere karşı
önlemler
MADDE 4 –
(1) Tehditleri ortadan
kaldıran veya kabul edilebilir bir düzeye indiren
önlemler iki büyük gruba ayrılmaktadır.
a) Mevzuat ile oluşturulabilecek
önlemler: Bu önlemlere verilebilecek örnekler
aşağıda belirtilmiştir:
1) Mesleğe giriş için gerekli eğitim,
meslekî eğitim (staj) ve tecrübe gereksinimleri,
2) Sürekli meslekî gelişim
gereksinimleri,
3) Kurumsal yönetim gereksinimleri,
4) Meslekî standartlar,
5) Meslekî veya düzenleyici izleme ve
disiplin prosedürleri,
6) Meslek mensubu tarafından üretilen
rapor, sonuç, iletişim ve bilgilerin yasal yetkili
üçüncü bir kurum tarafından dış kontrolden
geçirilmesi.
b) İş çevresinden sağlanacak önlemler.
Etik Çatışmanın
Çözümlenmesi
MADDE 5 –
(1) Meslek mensupları,
temel etik ilkelerinin uygulanması sırasında ortaya
çıkabilecek uyuşmazlıklardan kaynaklanan çatışmaları
bu düzenlemede yer alan temel etik ilkeleri esas
alarak çözüme kavuşturmalıdır. Bu etik çatışmaların
çözümlenmesi için oluşturulan
formel ya da enformel çözüm sürecinde, meslek
mensubunun ilgili verileri, çatışma konusu ile
ilgili etik sorunları ve etik ilkeleri, yerleşik iç
süreçleri ve alternatif hareket biçimlerini dikkate
alarak temel etik ilkelerle uygun hareket biçimini
belirlemesi gerekecektir. Eğer sorun hala
çözümlenemez ise, meslek mensubu firma içindeki veya
işveren işletmedeki diğer uygun kişilerden yardım
isteyebilir. Herhangi bir konu işletme ile veya
işletme içinde bir etik çatışma içeriyorsa, meslek
mensubu Yönetim Kurulu veya Denetim Komitesi gibi
işletmenin yönetiminden sorumlu organlarla
görüşmeler yapmalıdır. Bir etik çatışma sorunu
çözümlenemez ise, meslek mensubu bağlı olduğu meslek
odasından meslekî öneriler alabilir. İlgili tüm
seçenekleri değerlendirdikten sonra, etik çatışma
hala çözümlenemiyorsa, meslek mensubu çatışmayı
yaratan konu ile ilgisini sürdürmeyi reddedebilir.
Meslek mensubu, şartlar çerçevesinde, sözleşme
ekibinden ya da belirli bir görevden çekilmeye karar
verebilir veya sözleşmeyle, firmasıyla veya
işverenle ilişkisini tümüyle kesebilir.
İKİNCİ BÖLÜM
Dürüstlük
MADDE 6 –
(1) Dürüstlük ilkesi,
tüm meslek mensuplarına meslekî ilişkilerinde doğru
ve güvenilir olma yükümlülüğü getirmektedir.
Dürüstlük ilkesi ayrıca adil davranmayı ve açık
sözlülüğü ifade etmektedir.
MADDE 7 –
(1) Meslek mensubu,
herhangi bir bilginin önemli bir hata ya da
yanıltıcı biçimde hazırlanmış veya gizlenmiş
ifadeler içerdiğini düşünüyorsa, bu tür bilgiyi veya
bu bilgiyle hazırlanmış bir rapor, haber veya sonucu
dikkate almamalıdır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Tarafsızlık
MADDE 8 –
(1) Tarafsızlık ilkesi,
tüm meslek mensuplarına, yanlı olma, çıkar çatışması
veya üçüncü kişilerin uygunsuz biçimdeki baskı ve
etkileri nedeniyle meslekî kararlarından ödün
vermeme sorumluluğunu yüklemektedir.
MADDE 9 –
(1) Meslek mensupları
tarafsızlıklarını olumsuz yönde etkileyebilecek
durumlara maruz kalabilir. Bu tür durum ve baskıları
tanımlamak veya öngörmek her zaman olası değildir.
Dolayısıyla, meslek mensuplarının tarafsızlıklarını
etkileyebilecek ortam ve ilişkilerden kaçınmaları
gereklidir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Meslekî Yeterlilik ve Özen
MADDE 10 –
(1) Meslekî yeterlilik
ve özen ilkesi, meslek mensubuna müşteriler veya
işverenlere etkin bir hizmet sunmak için gerekli
meslekî bilgi ve beceri düzeyine sahip olmak ve
hizmet sunarken teknik ve meslekî standartlara uygun
olarak özenli davranmak sorumluluğunu getirmektedir.
MADDE 11 – (1)
Meslekî yeterlilik iki aşamada ele alınabilir:
a) Meslekî yeterliliğin elde edilmesi:
Meslekî yeterliliğin elde edilmesi, Kanun’da
belirtilen mesleğe giriş şartlarının sağlanmasını
gerektirmektedir.
b) Meslekî yeterliliğin korunması:
meslekî konuların, meslek hayatıyla ilgili ulusal ve
uluslararası gelişmelerin sürekli olarak izlenmesini
ve anlaşılmasını gerekli kılar. Bu bağlamda, meslek
içi eğitim programları meslek mensubunun, meslekî
çevrede etkin olarak faaliyette bulunmasına
elverişli olanakları sağlar.
(2) Meslekî özen, meslekî hizmetlerin
yerine getirilmesinde dikkatli, derinlemesine ve
zaman esasına göre hareket edilmesini öngörür.
(3) Meslek mensubu, kendi otoritesi
altında çalışanların da uygun meslekî eğitim
almalarını ve gözetim altında tutulmalarını
sağlamalıdır.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Gizlilik
MADDE 12 –
(1) Gizlilik ilkesi,
meslek mensubuna müşterisi ya da işveren ile ilgili
edindiği bilgilerin gizliliğini koruma sorumluluğu
yüklemektedir. Bu ilke uyarınca meslek mensubunun;
a) Yasal veya meslekî bir açıklama
zorunluluğu ya da yetkisi olmadıkça veya yetkili
makam bilgiyi açıklama yetkisi vermedikçe meslekî
ilişkisi sonucu elde edilmiş bilgiyi müşteri veya
işveren dışındaki kişilere açıklamaması,
b) Meslekî ilişkisi sonucu elde edilen
gizli bilgiyi kişisel çıkar uğruna ya da üçüncü
kişilerin yararına kullanmaması ya da kullanıyor
izlenimi bırakmaması gerekmektedir.
MADDE 13 –
(1) Meslek mensubunun
gizlilik sorumluluğu müşteri ya da işveren ile
ilişkisi sona erdiği zaman bile devam eder.
(2) Meslek mensubu, kendi kontrolü
altında çalışan elemanların ve danışmanlık veya
tavsiye hizmeti aldığı diğer meslek mensuplarının
veya üçüncü kişilerin gizlilik ilkesinin gereklerine
saygı göstermelerini sağlamakla yükümlüdür.
MADDE 14 –
(1) Meslek mensubunun
aşağıda belirtilen koşulların varlığı durumunda,
sahip olduğu gizli bilgileri açıklaması gerekli veya
uygun olabilir:
a) Kanun veya müşteri ya da işveren
izni ile yapılan açıklama,
b) Kanun gereği açıklama istenilmesi.
Kanun gereği yapılacak açıklamalar verilebilecek
örnekler şunlar olabilir:
1) Yasal süreç esnasında belge veya
diğer kanıtları sağlamak amacıyla açıklama yapmak,
2) Kanuna aykırı bir durumu ortaya
çıkarmak için ilgili kamu otoritesine açıklama
yapmak,
c) Kanunun yasaklanmadığı hallerde,
meslekî bir görev ya da hak dâhilinde açıklama
yapmak.
1) Bir meslek odasının veya meslek
örgütünün kalite raporuna veri sağlamak.
2) Bir meslek odasının, meslek
örgütünün veya düzenleyici bir organın yürüttüğü
araştırma veya soruşturmaya veri sağlamak.
3) Yasal bir süreçte meslek mensubunun
meslekî çıkarlarını korumak amacıyla açıklama
yapması.
4) Muhasebe ve/veya denetim
standartlarını ve etik gerekliliklerini karşılamak
amacıyla açıklama yapmak.
MADDE 15 –
(1) Gizli bir bilgiyi
açıklama kararı verecek bir meslek mensubunun
aşağıdaki noktaları dikkate alması gereklidir:
a) Bir bilginin müşterinin veya
işverenin onayı dâhilinde açıklanması durumunda
ilgili tüm tarafların (üçüncü kişi ve gruplar da
dâhil olmak üzere) çıkarlarının zarar görüp
görmeyeceği,
b) Açıklanacak bilgilerin tamamının
uygun ve doğrulanmış bilgiler olup olmadığı
(koşullar gereği meslek mensubu tamamlanmamış veya
doğrulanmamış bilgilere sahip ise açıklamanın
kapsamı hakkında meslekî yargısını kullanmalıdır).
c) Bilginin kime ve hangi yöntemle
verileceği (meslek mensubunun, bilginin verileceği
grubun ya da kişinin doğru grup veya kişi olduğu
konusunda tatmin olması gereklidir).
ALTINCI BÖLÜM
Meslekî Davranış
MADDE 16 –
(1) Meslekî davranış
ilkesi, meslek mensuplarına, mesleğin itibarını
zedeleyecek davranışlardan kaçınma ve ilgili kanun
ve düzenlemelere uyma yükümlülüğünü getirmektedir.
Mesleğin itibarını zedeleyecek davranışlar tüm
gerekli bilgilere sahip üçüncü kişi ya da grup
tarafından da, mesleğin adını olumsuz etkileyeceği
düşünülen davranışları kapsar.
MADDE 17 –
(1) Meslek mensubu
kendisinin ve işinin tanıtımını yaparken mesleğe
zarar vermemelidir. Meslek mensubu;
a) Dürüst ve güvenilir olmalı;
b) Sunduğu hizmetler, sahip olduğu
özellik ve iş tecrübeleri ile ilgili abartılı
iddialarda bulunmamalı;
c) Diğer meslek mensuplarına yönelik
doğrulanmamış karşılaştırmalar ve küçültücü
göndermeler (atıflar) yapmamalıdır.
İKİNCİ KISIM
Bağımsız Çalışan Meslek
Mensuplarının Uyacakları Etik İlkeler
BİRİNCİ BÖLÜM
Giriş
MADDE 18 –
(1) Etik ilkelerin bu
bölümünde birinci kısımda sunulan kavramsal
çerçevenin bağımsız çalışan meslek mensuplarına
uygulanış biçimi açıklanacaktır. İzleyen kısımlarda
bağımsız çalışan meslek mensupları için etik
ilkelerine uyum konusunda tehdit yaratabilecek
koşullara ait örnekler sunulmaktadır. Ancak, sunulan
örnekler olası durumların tamamını temsil
etmemektedir. Bu nedenle meslek mensubundan
beklenen, birinci kısımda açıklanan kavramsal
çerçevenin, karşılaşılan özel durum veya koşullara
uygulanması olacaktır.
MADDE 19 –
(1) Bağımsız çalışan
meslek mensubu dürüstlüğe, tarafsızlığa ve mesleğin
adına zarar verebilecek ve sonucunda meslekî
hizmetlerin yerine getirilmesi ile bağdaşmayacak
herhangi bir iş ya da faaliyete katılmamalıdır.
MADDE 20 –
(1) Bağımsız çalışan
meslek mensubunun karşılaşabileceği potansiyel
tehditler birinci kısımda açıklanmıştır. Bu
tehditlerin özellikleri ve önem dereceleri meslek
mensubunun sunduğu hizmetlerin yöneltildiği müşteri
gruplarına göre farklılaşabilir (Örneğin finansal
tablo denetimi müşterisi, finansal tablo denetimi
dışında güvence sağlama sözleşme müşterisi veya
güvence amaçlı olmayan müşteri gibi).
MADDE 21 –
(1) Bağımsız çalışan
meslek mensubu için kişisel çıkar tehdidi
yaratabilecek durumlara verilebilecek bazı örnekler
şunlar olabilir:
a) Müşterisinden finansal çıkarı olması
veya müşteri ile ortak bir finansal çıkarı
paylaşması,
b) Tek bir müşteriden alınacak toplam
ücrete aşırı bağlılık.
c) Müşteri ile yakın iş ilişkisi
kurmak.
ç) Müşteriyi kaybetme olasılığını
dikkate alma.
d) Müşteri tarafından istihdam edilme
olasılığı.
e) Güvence sağlama sözleşmesi ile
ilgili şarta bağlı ücretler.
f) Güvence sağlama müşterisinden veya
yöneticilerden borç alınması ya da güvence sağlama
müşterisine/yöneticilerine borç verilmesi.
MADDE 22 –
(1) Bağımsız çalışan
meslek mensubu için tekrar değerlendirme tehdidi
yaratabilecek durumlara verilebilecek bazı örnekler
şunlar olabilir:
a) Bağımsız çalışan meslek mensubunun
yaptığı bir işin tekrar değerlendirilmesi sırasında
önemli bir hatanın tespit edilmesi.
b) Bir finansal sistemin tasarım ve
uygulamasına katıldıktan sonra sistemin işleyişi
hakkında rapor verilmesi,
c) Bir sözleşmenin esas konusu olan
kayıtların üretilmesinde kullanılan ilk verilerin
bağımsız çalışan meslek mensubu tarafından
hazırlamış olması.
ç) Güvence sağlama sözleşmesi ekibinin
bir üyesinin daha önceden o müşterinin çalışanı
olması.
d) Güvence sağlama sözleşmesi ekibinin
bir üyesinin halen veya yakın geçmişte müşteri
tarafından sözleşmenin esas konusu üzerinde doğrudan
ve önemli bir etki yaratabilecek bir pozisyonda
istihdam edilmiş olması.
e) Bir müşteriye güvence sağlama
sözleşmesinin esas konusunu doğrudan etkileyen bir
hizmet sunulması.
MADDE 23 –
(1) Bağımsız çalışan
meslek mensubu için taraf tutma tehdidi
yaratabilecek durumlara verilebilecek bazı örnekler
şunlar olabilir:
a) Borsaya kote
olan finansal tablo denetimi müşterisinin kurucu
hisse senedini almak.
b) Üçüncü taraflarla ilgili hukuki
itilaf ve anlaşmazlıklarda güvence sağlama sözleşme
müşterisi adına taraf olmak.
MADDE 24 –
(1) Bağımsız çalışan
meslek mensubu için yakınlık tehdidi yaratabilecek
durumlara verilebilecek bazı örnekler şunlar
olabilir:
a) Sözleşme ekibinin bir üyesinin,
müşteri işletmenin bir yöneticisi veya memuru ile
yakın veya birinci derece ailevi ilişkiye sahip
olması.
b) Sözleşme ekibinin bir üyesinin,
müşteri işletme ile yapılan sözleşmenin esas konusu
üzerinde doğrudan ve önemli etki yapabilecek bir
çalışanı ile yakın ya da birinci derece ailevi
ilişkisinin olması.
c) Firmanın eski bir ortağının,
müşterinin yöneticisi veya sözleşme konusu üzerinde
direkt ve önemli bir etki yapabilecek çalışanı
olması.
ç) Değeri önemsiz olanlar hariç, bir
müşteriden hediye veya ayrıcalıklı hizmet alınması,
d) Üst düzey personel ile güvence
sağlama müşterisi arasında uzun süreli arkadaşlık
ilişkisinin olması.
MADDE 25 –
(1) Bağımsız çalışan
meslek mensubu için yıldırma tehdidi yaratabilecek
durumlara verilebilecek bazı örnekler şunlar
olabilir:
a) Müşteri sözleşmesi ile ilgili olarak
azledilme veya görevi başkasına verme ile tehdit
edilmek.
b) Daha düşük ücret ödenmesi için
sunulan hizmetin kapsamının uygunsuz bir biçimde
azaltılması yönünde baskıya maruz kalmak.
MADDE 26 –
(1) Bağımsız çalışan
meslek mensubunun maruz kalabileceği temel ilkelere
uyumla ilgili bazı özel tehditler
sınıflandırılamayabilir. Ancak meslek mensubu iş
ilişkilerinde bu tür tehditlere karşı her zaman
dikkatli ve uyanık olmalıdır.
MADDE 27 –
(1) Tehditlerin ortadan
kaldırılması veya kabul edilebilir bir düzeye
indirilmesi için alınabilecek önlemler genel olarak
iki gruba ayrılabilir.
a) Meslek, mevzuat veya düzenlemeler
ile oluşturulabilecek önlemler.
b) İş çevresinden sağlanacak önlemler.
(2) Meslek mevzuatı veya düzenlemeleri
ile oluşturulan önlemler, temel etik ilkelerine
ilişkin bu düzenlemenin Birinci Kısım-Birinci Bölüm
4 üncü maddesinde açıklanmıştır.
MADDE 28 –
(1) İş çevresinden
sağlanabilecek önlemler farklı koşul veya durumlara
göre çeşitlilik gösterir. Bu tür önlemler firmaya
veya sözleşmeye bağlı olarak oluşturulabilir. Meslek
mensubu belirli bir tehditle nasıl başa çıkacağına
karar vermelidir. Bu kararın verilmesinde meslek
mensubu ortaya çıkabilecek tehdit hakkında gerekli
tüm bilgilere sahip olan üçüncü kişi ya da
grupların, verilen kararları nasıl
değerlendireceğini de dikkate almalıdır. Bu
değerlendirme; tehdidin önem derecesi, sözleşmenin
niteliği ve firmanın yapısı gibi faktörlerden
etkilenecektir.
MADDE 29 –
İş çevresinde firma
çapında alınabilecek önlemler şunlar olabilir:
a) Firmanın temel etik ilkelere uyumun
önemini vurgulamak.
b) Güvence sağlama sözleşmesi ekibinin
kamu çıkarına uygun hareket edeceği yönünde bir
beklentinin oluşmasını sağlamak.
c) Sözleşmelerde kalite kontrolü
uygulanması ve izlenmesini sağlayacak politika ve
süreçler.
ç) Tehditlerin belirlenmesi, bu
tehditlerin önem derecesinin değerlendirilmesi,
önemsiz olanlar dışındaki tehditleri ortadan
kaldıracak veya kabul edilebilir düzeye indirecek
önlemlerin belirlenmesi ve uygulanmasına ilişkin
belgeye dayalı politikalar.
d) Güvence sağlama sözleşmelerini
kullanan firmalar için bağımsızlığa yönelik
tehditlerin ve bu tehditlerin önem derecesinin
belirlenmesi, tehditleri (önemsiz olanlar dışındaki)
yok edecek veya kabul edilebilir düzeye indirecek
önlemlerin değerlendirilmesi ve uygulanmasına
yönelik belgeye dayalı bağımsızlık politikaları.
e) Temel etik ilkelere uyum gerektiren
belgeye dayalı iç politika ve süreçler.
f) Firma veya sözleşme ekibi üyeleri ve
müşteriler arasındaki çıkar ilişkilerinin
belirlenmesini sağlayacak politika ve süreçler.
g) Tek bir müşteriden elde edilen
gelirin izlenmesi ve gerektiğinde bu gelire olan
bağımlılığın yönetilmesini sağlayacak politika ve
süreçler.
ğ) Sözleşme ekibinin üyesi olmayan
kişilerin sözleşmenin sonucunu uygunsuz bir biçimde
etkilemesini engelleyecek politika ve süreçler
üretmek.
h) Tüm ortaklar ve meslekî kadroya
firmanın uyguladığı politika ve süreçlerle ile
ilgili düzenli bilgi sağlamak ve eğitim vermek.
ı) Firmanın kalite güvence sisteminin
yeterliliğinin denetlenmesinden sorumlu olacak üst
yönetimden bir kişiyi görevlendirilmek.
i) Politika ve süreçlere uyumun
sağlanabilmesi için gerekli disiplin mekanizmasını
kurmak.
j) Firma personelinin temel etik
ilkelere uyum hakkında kendilerini ilgilendiren
herhangi bir konuyla ilgili olarak üst yönetimle
iletişim kurmalarını teşvik edici ve yetki verici
yayımlanmış politika ve süreçler yaratmak.
k) Güvence sağlama sözleşmesi
müşterisine aynı zamanda güvence sağlamaya yönelik
olmayan başka bir hizmet sunulmasında farklı
ortakların ve sözleşme ekiplerinin ve ayrı raporlama | 
