|
Yüksek
Planlama Kurulundan:
Tarih :
14/6/2006
Karar No :
2006/36
Konu :
Orta
Vadeli Mali Plan.
Yüksek Planlama
Kurulunca;
Maliye Bakanlığının
14/6/2006 tarih ve 11001 sayılı
yazısı dikkate alınarak; Maliye
Bakanlığı tarafından hazırlanan ekli
“Orta Vadeli Mali Plan (2007-2009)”ın
kabulüne, 5018 sayılı Kamu Mali
Yönetimi ve Kontrol Kanununun 16.
maddesine göre karar verilmiştir.
ORTA VADELİ
MALİ PLAN
(2007 - 2009)
GİRİŞ
Türkiye, son yıllarda ekonomik ve
mali alanda önemli başarılara imza
atmıştır. Ekonomik ve mali
politikaların tutarlı bir şekilde
oluşturulması, ekonomik programların
kararlı bir şekilde uygulanması,
mali disiplinin tesis edilerek
istikrarlı bir şekilde sürdürülmesi
ve kamu sektöründe yapısal
önlemlerin alınması, ekonomik ve
mali göstergelerin hızlı bir şekilde
iyileşmesini sağlamıştır.
Bu
kapsamda, kamu giderlerinin gayri
safi yurtiçi hasılaya (GSYİH) oranı
azaltılmış, faiz giderlerinin bütçe
üzerindeki baskısı hafifletilmiş,
program hedefleriyle uyumlu faiz
dışı fazla sağlanarak bütçe açığı
belirgin bir şekilde düşürülmüş ve
buna bağlı olarak kamu kesimi
borçlanma gereği ve kamu net borç
stokunun GSYİH’ya oranında dikkate
değer bir düşüş sağlanmıştır.
Kuşkusuz, temel makroekonomik ve
kamu maliyesi göstergelerinde
kaydedilen olumlu gelişmelerin
istikrarlı bir şekilde sürdürülmesi,
gerekli yapısal önlemlerin alınması
suretiyle etkili ve esnek bir kamu
sektörünün oluşturulmasına bağlı
bulunmaktadır. Bu çerçevede, son
yıllarda önemli reform projeleri
uygulamaya konulmuştur.
Uygulamaya konulan önemli kamu mali
yönetim reform girişimlerinin
başında, 5018 sayılı Kamu Mali
Yönetimi ve Kontrol Kanunu
gelmektedir. Bu Kanunla,
uluslararası standartlar ve Avrupa
Birliği uygulamalarıyla uyumlu bir
kamu mali yönetimi ve kontrol
sistemi kurulmaktadır.
Söz
konusu Kanun, kamu maliyesinde
saydamlık ve hesap verilebilirliğin
artırılmasını, çok yıllı bütçeleme
anlayışına geçilmesini, stratejik
planlama ve performans esaslı
bütçelemenin uygulamaya konulmasını,
bütçenin kapsamının genişletilmesini
ve bütçe sisteminin yeniden
tanımlanmasını, yeni bir iç kontrol
sisteminin oluşturulmasını, dış
denetimin kapsamının genel yönetim
kapsamındaki tüm kamu idarelerini
içine alacak şekilde
genişletilmesini, kamu mali yönetimi
ve kontrolüyle ilgili temel yetki ve
sorumlulukların harcamacı
kuruluşlara devredilmesini
amaçlamaktadır.
5018
sayılı Kanun gereğince, 2006 yılı
başından itibaren Türkiye tarihinde
ilk defa çok yıllı bütçeleme
anlayışına geçilmiştir. Bunun
yanısıra, bütçenin kapsamının
genişletilmesi çerçevesinde
konsolide bütçe uygulamasından
merkezi yönetim bütçe uygulamasına
geçildiğinden, kamu sektöründe bütçe
hazırlık süreci açısından önemli bir
yaklaşım farklılığı da ortaya
çıkmıştır.
Genel
yönetim kapsamındaki tüm kamu
idarelerinde uygulamaya konulan bu
yeni anlayış çerçevesinde, kamu
idareleri bütçelerini 2006-2008
yıllarını kapsayan üç yıllık dönem
için hazırlamışlardır. Bütçe
uygulamaları da bu anlayışa uygun
olarak başarılı bir şekilde
sürdürülmektedir.
Bilindiği üzere, bütçenin
hazırlanması ve uygulanmasında
etkinliğin artırılarak mali
disiplinin güçlendirilmesi, kamu
maliyesi politikası hedeflerinin
başında gelmektedir. Kamu mali
yönetiminde öngörülebilirliği
artıran ve saydamlık ilkesini
güçlendiren temel araçlardan olan
çok yıllı bütçeleme anlayışı, bu
amaca ulaşma çabalarına önemli bir
katkı sağlayacaktır.
Çok
yıllı bütçelemenin başarılı bir
şekilde sürdürülmesi, bütçe
uygulamalarında kamu idareleri
arasında gerekli işbirliği ve
eşgüdümün sağlıklı bir şekilde
yürütülmesine bağlı bulunmaktadır.
Bütün kamu idareleri, geçmişte
olduğu gibi 2007-2009 yıllarını
kapsayan çok yıllı bütçe döneminde
de aynı anlayışla hareket
edeceklerdir.
Orta
Vadeli Program ve Orta Vadeli Mali
Plana dayalı olarak hazırlanacak
2007-2009 yılları bütçeleri, kamu
harcamalarının kalitesinin
artırılması ve bu suretle halkın
hayat standardının yükseltilmesi
için önemli katkılar sağlayacaktır.
Bu
dönemde, ekonomide sürdürülebilir
büyüme ortamının devam ettirilmesi
ve ekonomik istikrarın
güçlendirilmesi hedeflenirken,
makroekonomik göstergelerdeki
iyileşmenin süreceği tahmin
edilmektedir. Ayrıca, Avrupa Birliği
ile yapılacak tam üyeliğe ilişkin
müzakere sürecinde uyum
çalışmalarında önemli bir mesafenin
alınması ve buna bağlı olarak
doğrudan yabancı sermaye
yatırımlarında belirgin bir artış
kaydedilmesi beklenmektedir.
Yine bu
dönemde, Avrupa Birliği
müktesebatının gereklerine uygun
olarak kamu mali yönetimindeki
reform çalışmaları tamamlanacak ve
5018 sayılı Kanunun öngördüğü yeni
kamu mali yönetimi ve kontrol
sisteminin etkin bir şekilde
işletilmesi için gerekli önlemler
alınacaktır.
Bilindiği üzere, 5018 sayılı Kanunun
öngördüğü yeni bütçe sistemi
çerçevesinde, çok yıllı bütçe
hazırlık süreci Bakanlar Kurulunun
temel politika öncelikleri ile hedef
ve gösterge niteliğindeki temel
ekonomik büyüklükleri içeren orta
vadeli programı kabul etmesiyle
başlamaktadır. Devlet Planlama
Teşkilatı Müsteşarlığınca hazırlanan
söz konusu Program, 13/6/2006
tarihli Resmi Gazetede
yayımlanmıştır.
Bütçe
hazırlık sürecini ve çok yıllı
bütçeleme anlayışını yönlendiren
ikinci önemli belge ise, orta vadeli
programla uyumlu olmak üzere,
gelecek üç yıla ilişkin toplam gelir
ve gider tahminleriyle birlikte
hedef açık ve borçlanma durumu ile
kamu idarelerinin ödenek teklif
tavanlarını içeren ve Maliye
Bakanlığı tarafından hazırlanarak
Yüksek Planlama Kurulu tarafından
karara bağlanan Orta Vadeli Mali
Plandır.
Orta
Vadeli Mali Planın kapsamına 5018
sayılı Kanun uyarınca genel bütçe
kapsamındaki kamu idareleri ile özel
bütçeli idareler girmektedir. Söz
konusu idareler, Orta Vadeli Program
ile Orta Vadeli Mali Planda yer alan
politika önceliklerini,
makroekonomik göstergeleri ve ödenek
tavanlarını esas almak suretiyle,
çok yıllı bütçeleme anlayışına uygun
olarak kendi kurumsal önceliklerini
saptayacaklar ve bütçe tekliflerini
2007, 2008 ve 2009 yılları için
hazırlayacaklardır.
I. MERKEZİ
YÖNETİM BÜTÇE ÖDENEK TEKLİF
TAVANLARI
A. Genel
Çerçeve
2007-2009 döneminde temel
önceliklerden birisi, 5018 sayılı
Kanunun tüm unsurlarıyla birlikte
etkin bir şekilde uygulanmasının
sağlanmasıdır. Kamu idarelerinin,
anılan Kanunun bütçe hazırlık ve
uygulama süreçleri ile iç kontrol
alanında kendilerine verdiği yeni
görev ve sorumlulukları gereğince
yerine getirebilmelerini sağlamak
amacıyla, yeterli idari kapasiteye
kavuşturulmalarına yönelik olarak
başlatılan çalışmalar
yoğunlaştırılarak sürdürülecektir.
Diğer taraftan, yeni iç denetim
sisteminin genel yönetim
kapsamındaki tüm kamu idarelerinde
etkin bir şekilde uygulamaya
konulması için gerekli önlemler
alınacaktır.
2006
yılı başından itibaren kurulan yeni
kamu mali yönetimi ve kontrol
sisteminin etkin bir şekilde
işlemesi açısından önemli rolü olan
Strateji Geliştirme Birimlerinin tüm
fonksiyonları ile birlikte faaliyet
göstermesi için gerekli personel ve
donanıma sahip olmaları sağlanacak
ve bunlara yönelik eğitim
çalışmalarına devam edilecektir.
Etkin
bir kamu mali yönetimi, giderlerin
iyi bir şekilde
önceliklendirilmesini ve kaynakların
bu önceliklere göre tahsisini esas
almalıdır. 2007-2009 yıllarını
kapsayan dönemde, çok yıllı
bütçeleme anlayışının uygulanmasında
elde edilen tecrübeler de göz önüne
alınarak kaynak tahsisinde
etkinliğin artırılması hususu, temel
önceliklerden birisi olmaya devam
edecektir.
Bu
kapsamda, kamu idarelerinin karar
verme süreçlerini güçlendirmek, mali
saydamlık ve hesap verilebilirliği
artırmak amacıyla devam etmekte olan
stratejik planlama ve performans
esaslı bütçeleme çalışmaları
yaygınlaştırılacaktır.
Ayrıca,
2007-2009 döneminde, kamu mali
yapısındaki iyileşmeye paralel
olarak eğitim, sağlık, Ar-Ge ve
sosyal nitelikli harcamaların GSYİH
içindeki payının artırılarak,
toplumun yaşam kalitesinin
yükseltilmesi, beşeri sermayenin
niteliklerinin geliştirilmesi, gelir
dağılımının iyileştirilmesi,
yoksullukla mücadele ve bölgesel
gelişmişlik farklılıklarının
azaltılması konularında
iyileştirmeler sağlanması yönünde
politikalar uygulanmaya devam
edilecektir.
B. Bütçe
Hazırlıkları Sırasında Esas Alınacak
Makroekonomik Göstergeler
Bütçe ödenek teklif tavanlarının
belirlenmesinde, Orta Vadeli
Programda öngörülen ve Tablo 1’de
yer alan makroekonomik göstergeler
esas alınmıştır. Kamu idareleri de,
2007, 2008 ve 2009 yıllarına ilişkin
bütçe ödenek tekliflerini
hazırlarken söz konusu makroekonomik
göstergeleri dikkate alacaklardır.
Tablo 1- Temel
Makroekonomik Göstergeler
|
|
2007 |
2008 |
2009 |
|
GSYİH Büyümesi (%) |
7,0 |
7,0 |
7,1 |
|
GSYİH (Milyar YTL, Cari
Fiyatlarla) |
622,6 |
695,9 |
771,2 |
|
GSYİH (Milyar Dolar, Cari
Fiyatlarla) |
423,4 |
469,8 |
521,8 |
|
GSYİH Deflatörü (%) |
5,5 |
4,5 |
3,5 |
|
TÜFE Yılsonu (%) |
4,0 |
4,0 |
- |
|
İhracat (FOB) (Milyar ABD
Doları) |
93,1 |
105,5 |
120,4 |
|
İthalat (CIF) (Milyar ABD
Doları) |
150,3 |
164,7 |
181,8 |
|
Dış Ticaret Dengesi (Milyar
ABD Doları) |
-57,2 |
-59,2 |
-61,4 |
|
Cari İşlemler Dengesi/GSYİH
(%) |
-7,9 |
-7,3 |
-6,6 |
|
İşsizlik Oranı (%) |
10,5 |
10,6 |
10,4 |
C.
Ödenek Teklif Tavanları
Orta
Vadeli Mali Planda, 5018 sayılı
Kanunun 2’nci maddesi gereğince, söz
konusu Kanuna ekli (I) ve (II)
sayılı cetvellerde yer alan genel
bütçe kapsamındaki kamu idareleri ve
özel bütçeli idarelere ait ödenek
teklif tavanlarına yer verilmiş
olup, anılan Kanun’a ekli (III)
sayılı cetvelde yer alan düzenleyici
ve denetleyici kurumlar kapsama
alınmamıştır.
1.
Ekonomik Sınıflandırma
Bazında Merkezi Yönetim Bütçe Ödenek
Teklif Tavanları
Orta
Vadeli Program ve Orta Vadeli Mali
Planda yer alan politika öncelikleri
ve makroekonomik göstergelere
dayanılarak ekonomik sınıflandırma
bazında belirlenen merkezi yönetim
bütçe ödenek teklif tavanları Tablo
2’de yer almaktadır.
2007-2009 döneminde, merkezi yönetim
bütçe giderlerinin GSYİH’ya oranının
azalan bir seyir izlemesi ve 2007,
2008 ve 2009 yıllarında sırasıyla
yüzde 30,5, yüzde 28,6 ve yüzde 26,7
olarak gerçekleşmesi öngörülmüştür.
Bütçe
giderleri içinde sağlık ve sosyal
güvenlik sistemindeki değişikliğin
bütçe sınıflandırmasına ve bütçe
rakamlarına etkisi nedeniyle, cari
transferlerin GSYİH’ya oranı ve
bütçe içindeki payında önemli bir
artış olacaktır.
Faiz
giderlerinin, bu dönemde de azalma
eğilimini sürdürerek 2009 yılında
GSYİH’ya oranının yüzde 5’e düşeceği
tahmin edilmektedir. Böylece, faiz
giderlerinin bütçe üzerindeki
baskısı büyük ölçüde azalacak ve
bütçe esnekliği artacaktır. Faiz
giderleri tahmin edilirken, para
piyasalarında son aylarda meydana
gelen dalgalanmaların muhtemel
etkileri de dikkate alınmıştır.
Tablo 2-
Ekonomik Sınıflandırma Bazında Bütçe
Ödenek Teklif Tavanları
|
(Milyon YTL) |
2007 |
2008 |
2009 |
|
Merkezi Yönetim Bütçe
Giderleri |
189.877 |
199.027 |
205.732 |
|
Faiz Dışı Giderler |
145.777 |
157.267 |
167.082 |
|
I. Personel Giderleri |
40.418 |
43.123 |
47.599 |
|
II. Sosyal Güvenlik
Kurumlarına Devlet Primi
Giderleri |
9.820 |
10.245 |
9.286 |
|
III. Mal ve Hizmet Alım
Giderleri |
14.189 |
14.771 |
15.548 |
|
IV. Faiz Giderleri |
44.100 |
41.760 |
38.650 |
|
V. Cari Transferler |
59.181 |
66.844 |
72.083 |
|
VI. Sermaye Giderleri |
13.293 |
13.892 |
14.378 |
|
VII. Sermaye Transferi |
3.302 |
2.360 |
1.908 |
|
VII. Borç Verme |
3.740 |
3.877 |
4.014 |
|
IX. Yedek Ödenek |
1.833 |
2.154 |
2.267 |
Faiz
giderlerinin payındaki azalmaya
paralel olarak, 2008 yılından
itibaren personel giderleri cari
transferlerden sonra en büyük gider
kalemi haline gelecektir.
Sosyal
güvenlik ve genel sağlık sigortası
reformunun 2007 yılından itibaren
uygulamaya konulacak olması
nedeniyle, sosyal güvenlik
kurumlarına Devlet primi
giderlerinde önceki yıllara göre
önemli bir artış meydana
gelmektedir.
Tablo 3-
Merkezi Yönetim Bütçe Giderlerinin
GSYİH’ya Oranı (%)
|
|
2007 |
2008 |
2009 |
|
Merkezi Yönetim Bütçe
Giderleri |
30,5 |
28,6 |
26,7 |
|
Faiz Dışı Giderler |
23,4 |
22,6 |
21,7 |
|
I.Personel Giderleri |
6,5 |
6,2 |
6,2 |
|
II.Sosyal Güvenlik
Kurumlarına Devlet Primi
Giderleri |
1,6 |
1,5 |
1,2 |
|
III.Mal ve Hizmet Alım
Giderleri |
2,3 |
2,1 |
2,0 |
|
IV.Faiz Giderleri |
7,1 |
6,0 |
5,0 |
|
V.Cari Transferler |
9,5 |
9,6 |
9,3 |
|
VI.Sermaye Giderleri |
2,1 |
2,0 |
1,9 |
|
VII.Sermaye Transferi |
0,5 |
0,3 |
0,2 |
|
VII.Borç Verme |
0,6 |
0,6 |
0,5 |
|
IX.Yedek Ödenek |
0,3 |
0,3 |
0,3 |
2-
Kurumsal Ödenek Teklif
Tavanları
Genel
bütçe kapsamındaki kamu idareleri
ile özel bütçeli idarelerin 2007,
2008 ve 2009 yıllarına ilişkin
ödenek teklif tavanları ekli
tablolarda yer almaktadır.
5018
sayılı Kanunun (I) ve (II) sayılı
cetvellerinde yer alan kurumlara
ilişkin ödenek teklif tavanları
belirlenirken, Orta Vadeli Programda
tespit edilen politika öncelikleri
ile makroekonomik göstergeler,
ulusal ve uluslararası piyasalardaki
gelişmeler, söz konusu idarelerin
geçmiş yıl giderlerinde görülen
artış eğilimi ile yürüttükleri
önemli faaliyet ve projeler esas
alınmıştır.
II. MERKEZİ
YÖNETİM BÜTÇE GELİR TAHMİNLERİ
A. Bütçe
Gelirlerini Etkileyebilecek Temel
Politikalar
2007-2009 döneminde izlenecek kamu
gelir politikası hedef ve
öncelikleri, Orta Vadeli Programda
yer aldığı şekilde yürütülecektir.
5/5/2005 tarihli ve 5345 sayılı
Kanunla, vergi politikalarının etkin
olarak uygulanmasını sağlamak ve
mükellef odaklı bir idare oluşturmak
üzere kurulan Gelir İdaresi
Başkanlığının fonksiyonel olarak
yapılandırılmasına yönelik
çalışmalar söz konusu dönemde de
sürdürülecektir. Bu kapsamda, merkez
teşkilatının operasyonel birimleri
ile destek hizmetleri birimleri
yönetsel olarak ayrıştırılacaktır.
Kayıtdışı ekonominin azaltılması,
vergi yükünün tabana yayılarak
kayıtlı mükellefler üzerindeki yükün
zaman içinde düşürülmesi ve bu
suretle vergi gelirleri
performansının artırılması amacıyla,
2007-2009 döneminde de kayıt dışı
ekonomiye karşı yürütülen mücadele
yoğun bir şekilde sürdürülecektir.
Bu
kapsamda, vergi idaresinin
teknolojik altyapısı
güçlendirilecek, 29 ilde ve doğrudan
merkeze bağlı kurulan Vergi Dairesi
Başkanlıklarının daha etkin hizmet
vermesine dönük olarak ihtiyaç
duyduğu personel, bina, donanım gibi
altyapıya kavuşmaları sağlanacak ve
vergi inceleme elemanı sayısı
uluslararası standartlara uygun
olarak toplam personelin yüzde
20’sine çıkarılacaktır.
Ayrıca,
vergi inceleme ve denetimlerine
ilişkin olarak geliştirilen Veri
Ambarı Projesi (VERİA), Elektronik
Muhasebe Kayıt Arşiv Sistemi Projesi
(EMKAS) ve Vergi Denetmenleri
Otomasyon Projesi (VEDOS) gibi
çağdaş yöntemlerle, veri ambarındaki
bilgilerden de faydalanılarak
incelemelerde etkinlik ve
caydırıcılık artırılacaktır.
Kayıt
dışı ekonominin azaltılarak kayıtlı
ekonomiye geçişin ve sermaye
birikiminin artırılması amacıyla,
uygulanmakta olan vergi oranlarının
düşürülmesi politikasına 2007-2009
yıllarını kapsayan dönemde de devam
edilecektir. Ayrıca, vergi yoluyla
üretim ve istihdamın teşvikine
yönelik uygulamalar sürdürülürken,
bu amaçla öngörülen teşviklerin
vergi performansını olumsuz bir
şekilde etkilemesine meydan
verilmeyecektir.
Vergi
gelirlerinin önemli bir kısmını
ödeyen az sayıdaki büyük
mükelleflerin uyumunu artırmak ve bu
mükelleflerin ihtiyacına uygun
hizmet vermek üzere, 2007 yılı
başından itibaren Büyük Mükellef
Birimi faaliyete geçirilecektir.
Vergi
dairelerindeki iş yükünü, hem idare
hem de mükellefler açısından
azaltmak amacıyla başlatılan iş yükü
analizi çalışması, 2007 yılında
tamamlanacaktır.
Mükelleflere, telefonla arama imkanı
sunularak bilgilendirme hizmeti
vermek ve bu suretle gönüllü uyumu
artırmak, ayrıca borç tahsilini
hızlandırmak ve kolaylaştırmak
amacıyla kurulacak “Çağrı Merkezi”
2007’de faaliyete geçirilecektir.
Hazineye ait ve bir kamu hizmetine
tahsisli olmayan taşınmazların,
izlenmekte olan ekonomi politikası
çerçevesinde ekonomiye
kazandırılması ve bütçeye kaynak
sağlamak üzere etkin bir şekilde
değerlendirilmesine kararlılıkla
devam edilecektir.
B. Merkezi
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Tahmini
Merkezi
yönetim bütçe gelirleri tahmin
edilirken, Orta Vadeli Programda yer
alan makroekonomik göstergeler ile
gelir politikalarının bütçe
gelirlerine etkileri, ulusal ve
uluslararası piyasalardaki
gelişmeler ve gelirlerin geçmiş
yıllarda gösterdiği eğilim hesaba
katılmıştır.
Tablo 4-
Merkezi Yönetim Bütçe Gelirleri
|
(Milyon YTL) |
2007 |
2008 |
2009 |
|
Merkezi Yönetim Bütçe
Gelirleri (Net)
|
181.111 |
196.263 |
210.143 |
|
Merkezi Yönetim Bütçesi
Vergi Gelirleri (Net)
|
155.248 |
169.264 |
182.212 |
2007-2009 yıllarını kapsayan
dönemde, merkezi yönetim bütçe
gelirlerinin GSYİH’ya oranı düşme
eğilimi gösterecektir. Bu çerçevede,
merkezi yönetim bütçe gelirlerinin
(red ve iadeler hariç) 2009 yılı
sonunda yüzde 27,2 olması
öngörülmektedir.
Tablo 5-
Merkezi Yönetim Bütçe Gelirlerinin
GSYİH’ya Oranı (%)
|
|
2007 |
2008 |
2009 |
|
Merkezi Yönetim Bütçe
Gelirleri (Net)/GSYİH (%) |
29,1 |
28,2 |
27,2 |
|
Merkezi Yönetim Bütçesi
Vergi Gelirleri (Net)/GSYİH
(%) |
24,9 |
24,3 |
23,6 |
Benzer
bir eğilim vergi gelirlerinde de
görülecek olup, vergi gelirlerinin
(red ve iadeler hariç) GSYİH’ya
oranının 2009 yılında yüzde 23,6’ya
düşmesi beklenmektedir.
III. MERKEZİ
YÖNETİM BÜTÇE DENGESİ
I ve
II’nci bölümlerde merkezi yönetim
bütçe gelir v |
