Türkiye'nin Muhasebe Rehberi   I  Yayınlanan En Son Mevzuatlar  I  Asgari Ücret  I   Muhasebe Uygulamaları  I  Beyanname Rehberi  
Ana sayfa Yasal Uyarı Künye Danışma Hattı Güncel Bilgi Arşivi

      Çalışma Hayatı Rehberi

 MUHASEBE GÜNCEL BÜLTEN

  Mükellef Rehberi 
  Pratik Bilgiler 
  Staj - Stajyer Rehberi
  Maliye Rehberi
  BEŞ DAKİKA ARA !...
  Makale Rehberi

  Kanun-Mevzuat Rehberi  

  Sosyal Güvenlik Rehberi  

 

 

 

Normlar Hiyerarşisi Çerçevesinde Kooperatif Gelirlerinin Beyanı İle İlgili Bir Değerlendirme | MuhasebeNet
Normlar Hiyerarşisi Çerçevesinde Kooperatif Gelirlerinin Beyanı İle İlgili Bir Değerlendirme
1.GİRİŞ

           Türk hukuk sisteminde, hayata geçirilen birtakım düzenlemelerin yasal dayanağının bulunmadığı ya da bu dayanakların yanlış yorumlandığı görülmektedir. Türk hukuk sisteminin içerisinde önemli bir yer tutan Türk vergi sisteminde de aynı problemler yaşanmaktadır. Özellikle “Normlar Hiyerarşisi” kuralının uygulanmasında gerekli özen gösterilmeyerek, hukuka aykırı düzenlemelerde bulunulmaktadır. Bu düzenlemelerin biri de, kooperatif gelirlerinin beyanında ortaya çıkmaktadır. Çalışmada, bu konu ile ilgili düzenlemeler ele alınacaktır.

2.NORMLAR HİYERARŞİSİ KAVRAMI

          Bir hukuk düzeninde mevcut olan, anayasa, kanun, tüzük, yönetmelik gibi normlar, dağınık halde ve rastgele değil, alt alta, üst üste bulunur. Bu normların arasında altlık üstlük ilişkisi vardır. Buna “normlar hiyerarşisi” veya “hukuk düzeni piramidi” denir. Hans KELSEN’in görüşlerine dayanan bu teoriye göre, alt basamakta yer alan norm, geçerliliğini üst basamakta yer alan normdan alır ve dolayısıyla ona uygun olmak zorundadır.[1] Türk hukuk sisteminin de bu kurala göre düzenlendiği göz önünde bulundurulduğunda, herhangi bir “Genel Tebliğ”in “Kanun”a aykırı olamayacağı tabiidir.

3.KOOPERATİF GELİRLERİNİN BEYANI İLE İLGİLİ DÜZENLEMELER

          1163 sayılı Kooperatifler Kanunu[2]’nda kooperatif; “Tüzel kişiliği haiz olmak üzere ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle meslek veya geçimlerine ait ihtiyaçlarını işgücü ve parasal katkılarıyla karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amacıyla gerçek ve tüzel kişiler tarafından kurulan değişir ortaklı ve değişir sermayeli ortaklıklara kooperatif denir.” şeklinde tanımlanmıştır. 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu[3]’nun 1’inci maddesinde de, kooperatiflerin kazançlarının kurumlar vergisine tabi olacağı hükmü yer almaktadır. Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 14’üncü maddesinde ise kurumlar vergisinin, mükellefin veya vergi sorumlusunun beyanı üzerine tarh olunacağı hususu belirtilmiştir.

          Tam da bu noktada, kooperatif gelirlerinin beyanı ile ilgili Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 14/5’inci maddesi hükmünün, “Normlar Hiyerarşisi” teorisi de göz önünde bulundurulduğunda, genel tebliğ ile hukuka aykırı olarak genişletildiği görülmektedir.

3.1. Kurumlar Vergisi Kanunu’nda Yer Alan Düzenlemeler

          Kurumlar Vergisi Kanunu’nun “Beyan Esası” kenar başlığı altındaki 14/5’inci madde hükmüne göre; “Kooperatiflerin gelirlerinin vergi kesintisine tabi tutulan taşınmaz kira gelirlerinden ibaret olması halinde, bu gelirler için beyanname verilmez.” Bu hükümden açıkça anlaşılacağı üzere, beyanname verilmemesinin şartı, gelirin sadece vergi kesintisine tabi tutulan taşınmaz kira gelirlerinden oluşması halidir.

3.2. 1 Seri No’lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği’nde Yer Alan Düzenlemeler

          1 seri no’lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği[4]’nin 14.5’inci bölümünde yer alan düzenlemeye göre,  kooperatiflerin, başkaca gelir getirici faaliyetinin bulunmaması ve gelirlerinin sadece vergi kesintisine tabi tutulmuş taşınmaz kira gelirleri ile vergi kesintisine tabi tutulan mevduat faizlerinden ibaret olması halinde, kurumlar vergisi beyannamesi (geçici vergi beyannameleri dahil) vermelerine gerek bulunmamaktadır.

          Dikkat edileceği üzere, Kurumlar Vergisi Kanunu’nda düzenlenmeyen “vergi kesintisine tabi tutulan mevduat faizleri” bölümü, 1 seri no’lu Kurumlar Vergisi Kanunu Genel Tebliği ile hukuka aykırı olarak hüküm altına alınmıştır.

          “Normlar Hiyerarşisi” gereğince, alt basamakta yer alan “Genel Tebliğ”, geçerliliğini üst basamakta yer alan “Kanun”dan alır ve dolayısıyla ona uygun olmak zorundadır. “Kanunun açıklanması” görevi olan genel tebliğin, kanunu genişletici bir şekilde düzenlenmesinin hukuka aykırı olduğu hususu açıktır.

3.3. 191 Seri No’lu Gelir Vergisi Genel Tebliği’nde Yer Alan Düzenlemeler

            1 seri no’lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği ile getirilen ve yukarıda belirttiğimiz “mevduat faizleri” hususu, sadece hukuka aykırı olarak düzenlenmemiş olup, bunun yanı sıra akıllarda birtakım soru işaretlerinin de oluşmasına sebep olmuştur. Örneğin, “Kooperatiflerin gelirlerinin vergi kesintisine tabi tutulan kar paylarından ibaret olması halinde beyanname verilecek midir?” sorusu akıllara gelmektedir. Şöyle ki; 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu[5]’nda kar payının tanımı yapılmamıştır. Aynı Kanunun menkul sermaye iratları ile ilgili 75/2’nci maddesinin 7’nci bendinde mevduat faizleri; 1, 2, 3 ve 12’nci bentlerinde de kar payları ayrı ayrı düzenlenmiş olmasına rağmen; 191 seri no’lu Gelir Vergisi Genel Tebliği[6]’nin “I-A-2.Kar Payı Kavramı ve Türleri” bölümünde 12’nci bent hükmü ile ilgili; “Söz konusu menkul sermaye iratları anılan bentte "kar payı" olarak sayılmakla beraber, bu iratlar bir alacak hakkına dayanmakta olduğundan vergi uygulaması bakımından faiz olarak kabul edilmekte ve faizlerin tabi olduğu hükümlere göre vergilendirilmektedir. Dolayısıyla, bunlar kurumlardan alınan kar payı kavramı içinde değerlendirilmeyecektir.” hükmü yer almaktadır. Bu hükme göre, vergi uygulaması bakımından 12’nci bentte yazılı olan kar payları, faizlerin tabi olduğu hükümlere göre vergilendirilecektir.

4.DEĞERLENDİRME VE SONUÇ

          Türk hukuk sisteminde, “Normlar Hiyerarşisi” kuralının uygulanmasında gerekli özen gösterilmeyerek, hukuka aykırı düzenlemelerde bulunulmaktadır. Bu düzenlemelerin Türk vergi kanunlarındaki bir örneği de, kooperatif gelirlerinin beyanında ortaya çıkmaktadır. Yukarıda ayrıntılarıyla açıklandığı üzere Kurumlar Vergisi Kanunu’nun ilgili madde hükmünde yer almayan düzenleme, 1 seri no’lu Kurumlar Vergisi Kanunu Genel Tebliği ile hukuka aykırı olarak hüküm altına alınmıştır.

          “Normlar Hiyerarşisi” kuralı gereğince, alt basamakta yer alan genel tebliğin, geçerliliğini üst basamakta yer alan kanundan aldığı ve dolayısıyla ona uygun olmak zorunda olduğu hususları birlikte değerlendirildiğinde, “Kanunun açıklanması” görevi olan genel tebliğin, kanunu genişletici bir şekilde düzenlemesinin hukuka aykırı olduğu hususu açıktır. Yapılan yeni düzenlemenin aynı zamanda belirli olmayıp, akıllarda soru işaretlerini barındırmasından dolayı, mükelleflerin yasadan belirli bir kesinlik içinde faydalanamayabileceği ve/veya kendisine düşen görevleri öngöremeyebileceği nedeniyle hukuktaki “belirlilik”[7] ilkesini zedelediği de söylenebilir.

          Netice itibariyle, bu ve buna benzer hükümlerin, hukuka uygun bir şekilde, kanun ile düzenlemeleri gerekmektedir. Unutulmamalıdır ki, genel tebliğ gibi normların amacı, kanunla getirilmeyen düzenlemelerin getirilmesi değil, kanunda yer alan düzenlemelerin açıklanmasıdır.

KAYNAKÇA
-     5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu
-     193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu
-     1163 sayılı Kooperatifler Kanunu
-     1 seri no’lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği
-     191 seri no’lu Gelir Vergisi Genel Tebliği

-          http://www.anayasa.gen.tr/anayasakavrami.htm

-          http://hukuk.erzincan.edu.tr/dergi/makale/2005_IX_5.pdf


[2] 10/05/1969 tarih ve 13195 sayılı T.C. Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

[3] 21/06/2006 tarih ve 26205 sayılı T.C. Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

[4] 03/04/2007 tarih ve 26482 sayılı T.C. Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

[5] 06/01/1961 tarih ve 10700 sayılı T.C. Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

[6] 19/01/1996 tarih ve 22528 sayılı T.C. Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

[7] http://hukuk.erzincan.edu.tr/dergi/makale/2005_IX_5.pdf

Yusuf ARTAR
Vergi Müfettiş Yrd.
19.11.2012







SON DAKİKA:

      ● SGK Borç Yapılandırmasında Bilinmeyen Kolaylıklar!..
      ● BORDRO UYGULAMA REHBERİ KİTABI ÇIKTI
      ● SSK Kapsamında Çalışma Yetim Aylığına Engel Değil
      ● Dava Açma Uzlaşmadan Vazgeç %50 İndirimi Kap!
      ● İşverene Nefes Olan Asgari Ücret Desteği Ne Zaman Verilecek?
      ● Maliye 7326 Takvimini Açıkladı!
      ● İhracatçının Menşe Belge Sorunu Çözülmeli
      ● BAĞ-KUR’lulara Yapılandırma Rehberi
      ● İş Güvenliği Uzmanlarının Görevleri
      ● SGK NACE Kodları Nasıl Değişecek?
      ● Bütçeyi Yine Tüketiciler Kurtarıyor
      ● İşletme Kayıtlarının Düzeltilmesi-Stok Affı
      ● Vergi Barışı ve Hâkimlerin Harcanan Emeği
      ● 7326 Sayılı Yasa İle Taşınmazların ve Amortismana Tabi İktisadi Kıymetlerin Yeniden Değerlenmesi ve Muhasebe Kayıtları
      ● SGK’ya Borcu Bulunan İş Yerlerine Pratik Yol Haritası -1-



 
Yasal Uyarı

 
 

 

 

  ▼ Yayınlanan En Son  Mevzuatlar   (Sitenize ekleyebilirsiniz)

Copyrıght  © 2005-2016 www.muhasebenet.net www.muhasebenet.com. Her hakkı saklıdır.