| |
2006 Yılı Menkul Sermaye Gelirlerinin
Vergilendirilmesi ve Beyanı
Paralarını bankalarda
mevduat olarak, devlet tahvili ve hazine bonosu
satın alarak ya da sermaye şirketlerinin hisse
senetlerine yatırarak değerlendiren kişiler 2006
yılında bu kaynaklardan elde ettikleri gelirleri,
Gelir Vergisi Kanunu hükümlerine göre değerlendirip,
beyanı gerekiyorsa, Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi
ile vergi dairesine beyan etmek durumundadır.
Gelir Vergisi Kanunumuza göre; yukarıda belirtilen
menkul sermaye gelirlerinin(türüne göre) bir kısmı
istisna hadleri içinde kaldığından hiçbir şekilde
vergiye tabi değildir. Bir kısım menkul sermaye
gelirleri, bu geliri sağlayan kuruluşlarca (bankalar
gibi) vergi kesintisine tabi tutulmakta, hiçbir
şekilde yıllık beyanname ile beyanı gerekmemektedir.
Bir kısım menkul sermaye geliri(iradı) ancak belirli
tutarı aşması halinde beyan edilmektedir. Aşağıda
açıklanacağı üzere, beyan edilecek gelir bir kısım
istisna ve indirim oranlarının uygulanması sonucunda
ortaya çıkmaktadır.
Sahibinin ticari, zirai veya mesleki faaliyeti
dışında nakdi sermaye veya para ile
temsil edilen değerlerden oluşan sermaye dolayısıyla
elde edilen kar payı, faiz,
kira ve benzeri iratlar "menkul sermaye iradı"dır.
Gelir Vergisi Kanununun 75 inci Maddesine göre;
kaynağı ne olursa olsun
aşağıda yazılı iratlar menkul sermaye iradı
sayılmaktadır:
. Her çeşit hisse senetlerinin kar payları (temettü
gelirleri)
. İştirak hisselerinden doğan kazançlar (Limited
şirket ortaklarının, iş
ortaklıkları ortaklarının ve komanditerlerin kar
payları ile kooperatiflerin
dağıttıkları kazançlar)
. Kurumların idare meclisi başkan ve üyelerine
verilen kar payları
. Devlet Tahvili ve Hazine Bonosu faizleri ile diğer
her türlü tahvil ve bono
faizleri (Toplu Konut idaresi, Kamu Ortaklığı
idaresi ve özelleştirme
idaresince çıkarılan menkul kıymetlerden sağlanan
gelirler dahil olmak
üzere)
. Her çeşit alacak faizleri
. Mevduat faizleri
. Hisse senetleri ve tahvillerin vadesi gelmemiş
kuponlarının satışından elde
edilen bedeller
. iştirak hisselerinin sahibi adına henüz tahakkuk
etmemiş kar paylarının
devir ve temliki karşılığında alınan para ve ayınlar
. Her çeşit senetlerin iskonto edilmesi karşılığında
alınan iskonto bedelleri
o Faizsiz olarak kredi verenlere ödenen kar payları
ile kar ve zarar ortaklığı
belgesi karşılığı ödenen kar payları ve özel finans
kurumlarınca kar ve
zarara katılma hesabı karşılığında ödenen kar
payları (Menkul kıymetler
yatırım fonlarının katılma belgelerine ödenen kar
payları)
. Repo gelirleri
. Tüzel kişiliği haiz emekli sandıkları, yardım
sandıkları ile emeklilik ve sigorta
şirketleri tarafından çeşitli adlarla yapılan
ödemeler.
Başta da belirtildiği gibi, 2006 yılında elde edilen
menkul sermaye iratlarının bir kısmı tutarı ne
olursa olsun, bir kısmı ise elde edilen gelirin
belirli bir tutarı aşmaması halinde yıllık beyanname
ile beyan edilmeyecektir.
1. Beyan Edilmeyecek Menkul Sermaye iratları
Aşağıda belirtilen gelirler tutarı ne olursa olsun
beyan edilmeyecek olup, diğer gelirler nedeniyle
verilen beyannameye de dahil edilmeyecektir.
a. Gelir Vergisi Kanunun geçici 67. maddesi
kapsamında vergi kesintisine tabi tutulmuş olan,
- Mevduat faizleri,
- özel finans kurumlarınca kar ve zarara katılma
hesabı karşılığında ödenen kar payları,
- Repo gelirleri,
b. 07/10/2001 tarihinden itibaren düzenlenen şahıs
sigorta poliçeleri dolayısıyla elde edilen ve
yukarıdaki (I) nolu bölümün (b) bendinde sayılan
menkul sermaye iratları(bireysel emeklilikle ilgili
menkul sermaye iratları).
c. Kurumlar vergisi mükelleflerinin 31/12/1998 ve
daha önceki tarihlerde sona eren hesap dönemlerinde
elde ettikleri kazançlarının dağıtımı halinde,
gerçek kişilerce elde edilen kar payları.
d. Kurumların karlarını sermayeye eklemek suretiyle
gerçekleştirdikleri kar dağıtım işlemlerinde gerçek
kişi ortaklarca elde edilen kar payları.
2. Belirli Bir Tutarı Aşmaması Halinde Beyan
Edilmeyecek Olan Menkul Sermaye iratları
a- 18.000 YTL'yi Aşmaması Halinde Beyan Edilmeyecek
Menkul Sermaye iratları
Türkiye'de tevkif yoluyla vergilendirilmiş
olan(kesinti oranı % sıfır olarak belirlenmiş
olanlar dahil) ve elde edilen gelire indirim
oranının uygulanmasından sonra bulunan tutar
18.000Yeni Türk Lirasını aşmayan aşağıda belirtilen
menkul sermaye iratları için yıllık gelir vergisi
beyannamesi verilmeyecektir.
- 01.01.2006 tarihinden önce ihraç edilmiş olan her
nevi tahvil ve Hazine bonosu faizleri ile Toplu
Konut idaresi ve özelleştirme idaresince çıkarılan
menkul kıymetlerden sağlanan gelirler.
- Tam mükellef kurumlardan elde edilen kar payları.
Elde edilen gelirin 18.000 Yeni Türk Lirasını aşması
halinde bu gelirlerin tamamı yıllık beyanname ile
beyan edilecektir.
Belirtildiği gibi menkul sermaye iratları toplamının
18.000 YTL'yi aşıp aşmadığının tespitinde; indirim
oranı ve istisna uygulanabilecek menkul sermaye
iratlarının, indirim oranı ve istisna uygulandıktan
sonra kalan kısımlarının dikkate alınması gerekir.
Bu iratların beyan edilmesinin gerektiği durumlarda
ise indirim oranı ve istisna uygulandıktan sonra
kalan kısımlarının beyan edilmesi gerekmektedir.
Yukarıda belirtilen gelirlerden, 01.01.2006
tarihinden önce ihraç edilmiş olan her nevi tahvil
ve Hazine bonosu faizleri (Dövize, altına veya başka
bir değere endeksli olanlar ile döviz cinsinden
ihraç edilenler hariç) indirim oranı uygulamasından,
bunlardan 26/07/2001-31.12.2005 tarihleri arasında
ihraç edilenler ise ayrıca istisnadan
yararlanmaktadır. Bu gelirlerden indirim ve
istisnalar düşülecek ve kalan tutar, başka gelir
yoksa, 18 bin YTL'yi aşıyor ise beyan edilecektir.
Bilindiği üzere, gerçek kişilerce, tam mükellef
kurumlardan elde edilen ve Gelir Vergisi Kanunu
uygulaması bakımından kar payı sayılan gelirler
aşağıdaki gibidir:
- Her nev'i hisse senetlerinin kar payları
- iştirak hisselerinden doğan kazançlar
- Kurumların idare meclisi başkan ve üyelerine
verilen kar payları menkul sermaye iradı
sayılmaktadır.
Tam mükellef kurumlardan elde edilen söz konusu kar
paylarının yarısı gelir vergisinden istisna olup,
kalan tutar vergiye tabi gelir olarak dikkate
alınacaktır. Beyana tabi başka gelirlerin
bulunmaması halinde, istisna düşüldükten sonra kalan
gelir 18 bin YTL'yi aşıyor ise beyan edilecektir.
Beyan edilen tutar üzerinden hesaplanan gelir
vergisinden, kurum bünyesinde karın dağıtımı
aşamasında yapılan vergi kesintisinin tamamı mahsup
edilecektir. Söz konusu kesinti oranı, halka açık
olan ve olmayan tüm şirketler için %10 olarak
uygulanmakta iken, 23.07.2006 tarihinden itibaren
dağıtılan kar paylarında % 15 olarak uygulanmakta
olup, mahsup sonrası kalan tutar genel hükümler
çerçevesinde beyan sahibine ret ve iade edilecektir.
Ancak elde edilen kar payının hangi yılın karından
dağıtıldığı beyan edilecek karın tespiti açısından
önemlidir.
Kurumların 31/12/1998 ve daha önceki tarihlerde sona
eren hesap dönemlerinde elde ettikleri kazançlarını
dağıtmaları halinde, gerçek kişilerce elde edilen bu
kar payları, tutarı ne olursa olsun yıllık beyanname
ile beyan edilmeyecektir.
01/01/1999-31/12/2002 tarihleri arasında sona eren
hesap dönemlerine ilişkin olup, kurumlar vergisinden
istisna edilmiş kazançlar ile Gelir Vergisi
Kanununun Geçici 61 inci maddesi kapsamında vergi
kesintine tabi tutulmuş olan yatırım indirimi
istisnasından yararlanan kazançların dağıtılması
halinde, gerçek kişilerce elde edilen kar paylarının
net tutarına elde edilen kar payının 1/9'u
eklendikten sonra bulunan tutarın yarısı vergiye
tabi gelir olarak dikkate alınacaktır. Beyan edilen
tutarın 1/5'lik kısmı hesaplanan gelir vergisinden
mahsup edilecektir.
öte yandan, tutarı ne olursa olsun beyan edilmeyecek
olan ve yukarda belirtilen menkul sermaye iratları,
beyan sınırı olan 18 bin YTL'lik haddin hesabında da
dikkate alınmayacaktır.
Ayrıca, bir takvim yılı içinde elde edilen ve
toplamı 875 YTL'yi aşmayan, tevkifat ve istisna
uygulamasına konu olmayan menkul sermaye iratları
için de yıllık beyanname verilmeyecektir.
Vergi tevkifatına tabi tutulmuş menkul sermaye
iratları ile tevkifata tabi tutulmamış menkul
sermaye iratlarının birlikte elde edilmesi halinde
ise, 18 bin YTL'lik haddin hesabında toplam tutar
dikkate alınacaktır.
b- 875 YTL'yi Aşmaması Halinde Beyan Edilmeyecek
Menkul Sermaye iratları ve off shore gelirleri
Türkiye'de vergi kesintisine tabi olmayan ve istisna
uygulanmayan aşağıda belirtilen menkul sermaye
iratlarının 875 YTL'lik tutarı aşmaması halinde, bu
iratlar beyan edilmeyecektir.
- Kıyı bankacılığından (off-shore bankacılık) elde
edilen faiz gelirleri.
- Hisse senetleri ve tahvillerin vadesi gelmemiş
kuponlarının satışından elde edilen bedeller.
- iştirak hisselerinin sahibi adına henüz tahakkuk
etmemiş kar paylarının devir ve temliki karşılığında
alınan para ve ayınlar.
- Her çeşit senetlerin ıskonto edilmesi karşılığında
alınan ıskonto bedelleri.
- Her nevi alacak faizleri.
- Yurt dışından elde edilen diğer menkul sermaye
iratları.
875 YTL'lik tutar bir istisna olmayıp, gelirin beyan
edilip edilmeyeceğine yönelik tespitte dikkate
alınacak bir haddir. Bu had yukarıda belirtilen
gelirlerin her biri için ayrı ayrı uygulanmayacak
olup, bu gelirlerin toplam tutarı dikkate
alınacaktır.
3. indirim Oranı Uygulanacak Menkul Sermaye iratları
2006 takvim yılında elde edilen menkul sermaye
iratlarından;
- Gelir Vergisi Kanununun 75 inci maddesinin ikinci
fıkrasının 5 numaralı bendinde sayılan her nevi
tahvil ve Hazine bonosu faizleri ile Toplu Konut
idaresi ve özelleştirme idaresince çıkarılan menkul
kıymetlerden sağlanan gelirler,
- Her nevi alacak faizleri,
- Menkul kıymetler yatırım ortaklıklarından sağlanan
kar payları,
- Risk sermayesi yatırım fonları ve ortaklıklarından
sağlanan kar payları,
- Gayrimenkul yatırım ve ortaklıklarından sağlanan
kar payları
indirim oranı uygulanmak suretiyle beyan
edilecektir.
Dövize, altına veya başka bir değere endeksli menkul
kıymetler ile döviz cinsinden ihraç edilen menkul
kıymetlerden elde edilen menkul sermaye iratlarının
beyanında indirim oranı uygulanmayacaktır.
Ticari işletmelere dahil kazanç ve iratlar için
indirim oranı uygulanması söz konusu değildir.
4. 2006 Yılı indirim Oranı
2006 yılı gelirlerine uygulanacak indirim oranı %
46,5'dir.
5. Devlet Tahvili ve Hazine Bonolarından Elde Edilen
Gelirlerde istisna
Gelir Vergisi Kanununun Geçici 59 uncu madde hükmü
ile 26/07/2001-31/12/2005 tarihleri arasında ihraç
edilen Devlet tahvilleri ve Hazine bonolarının faiz
gelirleri ve elden çıkarılmasından sağlanan diğer
kazançlar toplamının 2006 yılında 191.089,20 YTL'si
gelir vergisinden istisna edilmiştir.
istisna kapsamına giren söz konusu kazançlar için
yıllık beyanname verilmeyeceği gibi, diğer gelirler
dolayısıyla verilecek yıllık beyannameye de bu
kazançlar dahil edilmeyecektir. Devlet tahvili ve
hazine bonosu faiz gelirlerine önce "indirim oranı"
uygulanacak, sonra, kalan tutardan 191.089,20
YTL'lik istisna düşülecektir. Bulunan tutar 18.000
YTL'yi aşıyorsa beyan edilecek, aşmıyorsa beyan
edilmeyecektir. Dolayısıyla, 2006 yılında elde
edilen ve gayrisafi tutarı (26/07/2001-31/12/2005
tarihleri arasında TL cinsinden ihraç edilenler
için) 390.820,93 YTL'yi geçmeyen Devlet tahvili ve
Hazine bonosu faiz gelirleri beyan edilmeyecektir.
Başka bir deyişle; 2006 yılında bu kapsamda elde
edilen gelir 390.820,93 YTL yi aşmıyorsa, bu
tutardan (390.820,93 * % 46,5=) 181.731,73 YTL.
indirilecek ve kalan (390.820,93 - 181.731,73 =)
209.089,20 YTL 'den 191.089,20 YTL'lik istisna
düşüldüğünde, başkaca beyana tabi gelir yoksa, kalan
tutar (209.089,20 - 191.089,20 = 18.000 ) beyan
sınırı olan 18.000 YTL'yi aşmadığı için beyanname
verilmeyecektir.
istisna; faiz gelirleri açısından indirim oranı,
elden çıkarma dolayısıyla elde edilen değer artışı
kazançları açısından ise maliyet bedeli artırımı
yapıldıktan sonra bulunan tutara uygulanacaktır.
istisna; faiz gelirleri ile elden çıkarma
dolayısıyla elde edilen değer artışı kazançları
toplamına uygulanacaktır. Hem faiz hem de elden
çıkarma dolayısıyla elde edilen kazancın bulunması
ve gelir toplamının istisna sınırını aşması halinde,
istisnanın hangi kazanca uygulanacağı serbestçe
belirlenebilecektir
ÖRNEKLER :
örnek 1:
Bay (G), 2006 yılında tamamı tevkif yoluyla
vergilendirilmiş 100.000 YTL brüt mevdut faizi
geliri elde etmiştir.
Mevduat faizi geliri, Gelir Vergisi Kanununun Geçici
67 inci maddesi uyarınca, banka tarafından beyan
dışı olduğundan tutarı ne olursa olsun beyan
edilmeyecektir. Başka gelirler nedeniyle beyanname
verilecek olsa bile, bu gelir, söz konusu
beyannameye dahil edilmeyecektir.
örnek 2: (26/07/2001 Tarihinden Sonra ihraç Edilen
Devlet Tahvili Faiz Gelirinin Beyanı)
Bayan (C), 2006 yılında ihraç tarihi 30/09/2005 olan
Devlet tahvilinden 400 bin YTL faiz geliri elde
etmiştir.
Bayan (C)'nin elde ettiği faiz geliri, Devlet
tahvili Türk Lirası cinsinden olduğu ve ihraç tarihi
26/07/2001 tarihinden sonraki bir tarihi
taşıdığından hem indirim oranı hem de istisna
uygulanacak olup, kalan tutar 18 bin YTL'lik beyan
sınırını aştığı için Devlet tahvili faiz geliri
beyan edilecektir.
Hesaplama aşağıdaki gibi olacaktır.
- Devlet tahvili faizi : 400.000 YTL
- indirim oranına isabet eden tutar : 186.000 YTL
(400.000 YTL x %46,5=)
- Kalan Tutar : 214.000 YTL
(400.000 YTL-186.000 YTL)
- istisna : 191.089,20 YTL
- Kalan tutar : 22.910,80 YTL
- (214.000 YTL-191.089,20 YTL)
- Beyan Edilecek gelir : 22.910,80 YTL
örnek 3: (26/07/2001 Tarihinden önce TL Cinsinden
ihraç Edilen Devlet Tahvili
Faiz Gelirlerinin Beyanı)
Bayan (D) 26/07/2001 tarihinden önce ihraç edilmiş
olan Devlet tahvilinden 2006 yılında 60 bin YTL
tutarında faiz geliri elde etmiştir.
Bayan (D)'nin 26/07/2001 tarihinden önce ihraç
edilmiş olan Devlet tahvili faiz gelirine indirim
oranı uygulandıktan sonra kalan tutarı [60.000 YTL -
(60.000 YTL x %46,5) ]= 32.100 YTL olmaktadır. Söz
konusu tahvilin ihraç tarihi 26/7/2001 tarihinden
önce olduğundan 191.089,20 YTL'lik istisna
uygulanmayarak beyan edilecektir.
Buna göre Bayan (D)'nin 2006 yılı beyanı aşağıdaki
gibi olacaktır.
- Devlet tahvili faizi : 60.000 YTL
- indirim oranına isabet eden tutar : 27.900 YTL
(60.000 YTL x %46,5=)
- Kalan Tutar : 32.100 YTL
(60.000 YTL - 27.900 YTL=)
- Beyan edilecek gelir : 32.100 YTL
- Beyan edilecek gelir üzerinden 2006 yılına ilişkin
vergi tarifesine göre gelir vergisi hesaplanacaktır.
Örnek 4: (Kar Paylarının Beyanı)
Bay (E), tam mükellef bir kurum olan (Z) Anonim
şirketinden 2006 yılında brüt 200 bin YTL tutarında
kar payı (temettü) elde etmiştir. Bu mükellefin
başkaca geliri bulunmamaktadır.
Elde edilen kar payı kurum bünyesinde 23/07/2006
tarihinden sonra % 1 5 nispetinde vergi kesintisine
tabi tutulmuş olup, bu tutar 30 bin YTL dir.
Bay (E)'nin elde ettiği kar payının yarısı gelir
vergisinden istisna olup, kalan yarısı 100 bin YTL
dir. Bu tutar beyan sınırı olan 18 bin YTL'yi aştığı
için beyan edilecektir. Kurum bünyesinde yapılmış
olan vergi kesintisinin tamamı hesaplanan vergiden
mahsup edilecektir.
Bu durumda, ödenecek vergi aşağıdaki gibi olacaktır:
Kar payı : 200.000 YTL
istisna tutarı : 100.000 YTL
(100.000 YTLx 1/2=)
KALAN TUTAR : 100.000 YTL
Hesaplanan vergi : 30.190 YTL
Mahsup edilecek vergi : 30.000 YTL
ödenecek vergi : 190 YTL
Dr.Mehmet Şafak
Dünya
08.03.2007 |
|
