| |
Dernek veya vakıflara ait iktisadi işletmeler
Kurumlar
Vergisi Yasası'nın birinci maddesinin birinci
fıkrasının (ç) bendi uyarınca "dernek veya vakıflara
ait iktisadi işletmeler"in kazançları kurumlar
vergisine tabi tutulmuştur. Buna göre gerçekte
dernekler ve vakıflar tüzel kişilikleri itibariyle
kurumlar vergisinden bağışık olup, iktisadi
işletmeleri bulunması halinde bu işletmelerin
faaliyetleri nedeniyle elde ettikleri kazançlar,
kurumlar vergisine tabi tutulmaktadır.
Kurumlar Vergisi Yasası'nın ikinci maddesinde
"dernek veya vakıflara ait iktisadi işletmeler"in
tanımı yapılmıştır. Bu tanımlamaya göre "dernek veya
vakıflara ait veya bağlı olup faaliyetleri
devamlılık arzeden, sermaye şirketi veyahut da
kooperatif niteliğinde olmayan ticari, sınai ve
zirai işletmeler ile benzer nitelikteki yabancı
işletmeler dernek veya vakıfların iktisadi
işletmeleridir."
Bir başka anlatımla dernek veya vakıflara ait veya
bağlı olup, faaliyetleri devamlı olan ticari, sınai
ve zirai işletmeler ile benzer nitelikteki yabancı
işletmeler kurumlar vergisi yükümlüsü sayılmıştır.
Bu bağlamda da bu tür işletmelerin belirgin
özellikleri; bağlılık, devamlılık ve faaliyetin
ticari, sınai veya zirai bir mahiyet arzetmesidir.
Dernek veya vakfa ait bir iktisadi işletmenin
varlığından söz edilebilmesi için iktisadi
işletmenin dernek veya vakfa ait veya bağlı olması
gerekmektedir.
Devamlılık unsuru bir hesap dönemi içinde aynı veya
ayrı faaliyet alanlarında ticari nitelikteki
işletmelerin birden fazla yapılmasını ifade
etmektedir. Bu nedenle aynı hesap döneminde tek
işlem nedeniyle ticari faaliyetin devamlılık
unsurunun oluştuğunu kabul etmek mümkün olmamakla
birlikte, faaliyetin belli bir organizasyonu
gerektirmesi veya amacının ticari olması durumunda
devamlılık unsurunun varlığı kabul edilmektedir.
Ticari organizasyonun varlığı ticari işin en
belirgin göstergesidir. Sermaye tahsisi, işyeri
açılması, personel istihdamı, ticaret siciline
kaydolmak gibi unsur ve özelliklerin tümünün veya
bir kısmının yerine getirilmiş olması bir bir ticari
işletmenin varlığını gösteren unsurlar bir ticari
organizayonun da varlığını gösterir. Buna göre:
. Bir dernek tarafından belli bir eserin telif ve
yayın hakkı sahibinin bu çalışmayı kitap olarak
bastırıp satışa sunması halinde, bu işin bir defada
yapılmış olması hali dahi, birden fazla kişiye
satılmış olması durumunda, bu durum devamlılığın
varlığını gösterir. Böyle bir durumda pazarlama
işinin başka bir dağıtım şirketi aracılığı ile
yapılmış olması hali mevcut durumu yani ticari
organizasyonun varlığını perdeleyemez.
. Diğer taraftan bir derneğe ait binanın giriş
katında dernek yönetimince hatıra eşya satışı
yapılması söz konusu faaliyetin iktisadi işletme
olma vasfını değiştirmeyecektir.
Dolayısıyla bir vergilendirme döneminde birden fazla
çay ve yemek servisinin yapılması, tiyatro, kermes,
konser gibi faaliyetlerin düzenlenmesi ve bu
faaliyetlerden dolayı gelir elde edilmesi halinde,
bu faaliyetlerden elde edilen kazanç kurumlar
vergisine tabi tutulacaktır. Böyle tür faaliyetlerin
varlığı halinde ise işe başlama bildiriminin
yapılması, yasal nitelikteki defterlerin tutulması
ve belge düzeni ile ilgili kurallara uygun
davranılması gerekmektedir.
Bir başka açıdan yukarıdaki belirtilen özellikleri
taşıyan, dernek ve vakıflara bağlı olarak faaliyet
gösteren iktisadi işletmelerin şirket veya
kooperatif şeklinde kurulmamış olması halinde dahi,
bu işletmelerin bağlı bulunduğu bir tüzel kişilik
varsa o tüzelkişiliğe ait bir iktisadi işletme
olarak kabul edilmesi mevcut yasal düzenlemenin
gereği olmaktadır.
Tüm bu açıklamalar çerçevesinde 5520 sayılı Kurumlar
Vergisi Yasası uyarınca dernek veya vakıflara ait
iktisadi işletmelerin;
. Kazanç gayesi güdüp gütmediklerine,
. Faaliyetin, yasa ile verilmiş görevler arasında
bulunup bulunmamasına,
. Tüzel kişiliğe sahip olup olmamalarına,
. Bağımsız muhasebelerinin bulunup bulunmamasına,
. Kendilerine tahsis edilmiş sermaye veya iş
yerlerinin olup olmadığına bakılmaksızın vergiye
tabi tutulmasını öngörmektedir.
Diğer taraftan;
. Satılan mal veya hizmetin bedelinin sadece
maliyeti karşılayacak kadar olması,
. Kâr edilmemiş olması,
. Kârın kuruluş amaçlarına tahsis edilmesi,
bunların iktisadi işletme olma özelliğini
değiştirmeyecektir.
Veysi Seviğ
dünya online
25.01.2007
|
|
