|
Asgarî geçim indirimi netleşiyor
Hatırlayacağınız gibi geçen sene yürürlükten
kaldırılan ücretlilere vergi indirimi uygulamasının
yerine asgari geçim indirimi getirilmişti. Ücretlilerin
vergi indiriminden faydalanmak için fiş, fatura
toplamalarına gerek kalmadığı ilan edilmişti.
4 Nisan 2007 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak
yürürlüğe giren kanunun makable şamil tutularak 31
Aralık 2006 tarihinden itibaren vergi indirimi
uygulamasına son vermesi ve yeni uygulamanın 1 Ocak 2008
tarihi itibarıyla yürürlüğe girecek olması çeşitli
tenkitlere maruz kalmıştı. Ücretlilerin 2007 yılında iki
uygulamadan da faydalanamadığı, vergi indiriminin
kaldırılmasıyla kayıt dışının artacağı, kanunun
yürürlüğe girdiği nisan ayına kadar eski uygulamanın
geçerli olması gerektiği ve net ücret üzerinden anlaşan
ücretlilerde bu uygulamanın faydasının olmayacağı, bu
eleştirilerden bazıları.
Asgari geçim indirimi uygulaması; çalışanın medeni hali
ve çocuk sayısı dikkate alınarak hesaplanan indirim
tutarının Gelir Vergisi'nden düşülmesi suretiyle
ücretlilerin vergi matrahları üzerinden hesaplanan Gelir
Vergisi'nin az alınması, dolayısıyla alınmayan vergi
kadar gelirinin artırılması esasına dayanıyor. İndirim
tutarının hesaplanmasında, ücretin elde edildiği takvim
yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16
yaşından büyük işçiler için uygulanan asgari ücretin
yıllık brüt tutarı dikkate alınacak. Uygulamanın
temelinde, diğer gelir çeşitlerine göre ücretler
üzerindeki vergi yükünün yüksek olduğu anlayışı yatıyor.
Bu uygulamada geliri ne olursa olsun, medeni durumu
benzer olan çalışanlar, aynı tutarda indirim hakkına
sahip olacak. Bu sebeple, yeni uygulama, 2007 yılı
başında son verilen ücretlilerde vergi indirimi
uygulamasına göre yüksek gelirli ücretliler aleyhine
sonuçlar doğuracak. Kısacası yeni sistemde önceden
hesaplanıp alınan verginin iadesi yerine, hesaplama
aşamasında belli bir tutarın vergiden indirilmesi
suretiyle verginin daha az alınması ve bu şekilde
ücretliye ek gelir sağlanması hedefleniyor. Maliye,
kamuoyuna sunduğu tebliğ taslağı ile bu uygulamanın
nasıl yapılacağını ilan etti. Asgari geçim indirimi
oranı; ücretlinin kendisi için yüzde 50, çalışmayan ve
herhangi bir geliri olmayan eşi için yüzde 10,
çocukların her biri için ayrı ayrı olmak üzere, ilk iki
çocuk için yüzde 7,5 ve diğerleri için yüzde 5 olarak
dikkate alınacak. Ücretlinin hak edeceği indirim tutarı
aylık bazda hesaplanacak ve uygulanacak. Buna göre bir
ücretlinin hak kazanacağı yıllık indirim tutarı; asgari
ücretin yıllık tutarı x asgari geçim indirimi oranı x
yüzde 15 formülü ile hesaplanacak. Bulunan tutar 12'ye
bölünerek aylık indirim tutarına ulaşılacak.
Eşinin çalışmadığı ve herhangi bir gelirinin olup
olmadığı konusunda ücretlinin beyanı yeterli sayılacak.
Öteden beri çalışan ücretlilerin medeni durumları ve
çocuk sayıları hakkında işverenlerinde mevcut bilgiler
geçerli olacak. Ancak, ücretlilerin bu durumlarında
herhangi bir değişiklik olması halinde (evlenme,
boşanma, ölüm, doğum vb.) değişiklikleri işverene,
değişikliğin vuku bulduğu tarihten itibaren bir ay
içerisinde, 'Aile Durumu Bildirimi' ile bildirmeleri
gerekiyor. Asgari geçim indirimi oranını etkileyen
medeni durumu veya çocuk sayısındaki değişiklikler,
değişikliğin işverene bildirildiği tarih itibarıyla
uygulanmaya başlanacak. Her ikisi çalışan eşler için
indirim oranı tabii olarak ayrı ayrı uygulanacak fakat
çocuklar için eşlerden yalnızca birisine ilâve indirim
oranı uygulanacak. İndirim hesaplamasında ücretin elde
edildiği yılın başında geçerli olan asgari ücret tutarı
dikkate alınacak.
İşverene yeni külfetler
geliyor
İşverenler, her yıl ocak ayı itibarıyla 'Asgari Geçim
İndirimine Ait Bordro'yu düzenleyip her bir ücretlinin
faydalanacağı asgari geçim indirimini bordroda
gösterecekler. Mevcut bilgilere göre hesaplanan yıllık
asgari geçim indirimi tutarının her aya isabet eden
kısmı ücret üzerinden hesaplanan vergiden mahsup
edilecek ve ücretlilere ücretiyle birlikte peşin olarak
ödenecek, ödenen bu tutar da ilgili ayın muhtasar
beyannamesinde ödenecek Gelir Vergisi'nden mahsup
edilecek. Hesaplanan tutarlar işveren tarafından ilgili
aya ilişkin verilecek muhtasar beyannamede tevkif
suretiyle kesilen vergiler toplamından kesilecek. Bu
rakam, ücretlinin o aydaki ücretinden kesilen Gelir
Vergisi'nden fazla olamayacak. Aşması halinde ise aşan
kısım için asgari geçim indirimi uygulaması
yapılmayacak. Muhtasar beyannamede asgari geçim indirimi
tutarının mahsup edilebilmesi için söz konusu tutarın
mutlak suretle ücretlilere ödenmiş olması gerekiyor.
Ücretlilere ödenmeyen tutarların mahsup edilmesi halinde
bu tutar işverenlerce muhtasar beyanname üzerinden eksik
beyan edilmiş ve ödenmemiş Gelir Vergisi olarak kabul
edilerek cezalı tarhiyat yapılacak.
Gelir İdaresi, indirim oranının doğru hesaplanıp
hesaplanmadığını kontrol etmekte oldukça zorlanacak
gibi. İncelenen bir işyerinde çalışanların evli olup
olmadığı, evliyse eşinin çalışıp çalışmadığı ve kaç
çocuğunun bulunduğu gibi asgari geçim indirimi tutarını
etkileyen faktörlerin tespit edilmesi çok zor. Bu yüzden
hesaplanan indirim tutarının sorumluluğu işverenlere
yüklenmiş görünüyor. İşverenlerin indirim oranının doğru
hesaplanması için çalışanlara ait yukarıda bahsettiğim
hususları takip etmeleri gerekiyor. 2008 yılında geçerli
olacak asgari ücret tutarı belli olmadığı için 2007
yılında geçerli olan asgari ücret üzerinden hesaplanacak
asgari ücret tutarı aşağıdaki örnekte görüldüğü gibi
olacak.
Eşi çalışan ve iki
çocuğu olan asgari ücretlinin asgari geçim tutarı şu
şekilde olacak:
Asgari ücretin brüt tutarı: 562,50
Mükellefin asgari geçim indirim oranı: %65
Mükellefin kendisi için: % 50
Mükellefin çocukları için: Yüzde 15
Asgari geçim indirim matrahı: 562,50 x %65 = 365,63
Aylık asgari geçim indirimi tutarı: 365,63 x % 15 =
54,84
Sonuçta bu durumdaki bir ücretli bugün geçerli rakamlar
çerçevesinde aylık 54,84 YTL fazla ücret alacak.
Ahmet Yavuz
Zaman / 26.11.2007
|
