4/6/2008 tarihli ve
5766 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü
Hakkında Kanunda ve Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun[1]
25 inci maddesi ile 13/7/1956 tarihli ve
6802 sayılı Gider Vergileri Kanununun[2]
30, 31 ve 47 nci maddelerinde yapılan
düzenlemede, sigorta muamelelerine ilişkin
banka ve sigorta muameleleri vergisi (BSMV)
uygulamasında değişiklik yapılmıştır.
Söz konusu
düzenleme ile kambiyo işlemlerinde BSMV
uygulamasına ilişkin açıklamalar bu Tebliğin
konusunu oluşturmaktadır.
A- SİGORTA
İŞLEMLERİNDE BSMV UYGULAMASI
5766 sayılı Kanunun
25 inci maddesi ile 6802 sayılı Kanunun 30,
31 ve 47 nci maddelerinde değişiklikler
yapılmıştır. Buna göre 6802 sayılı Kanunun;
- 30 uncu maddesi,
"Banka ve sigorta muameleleri vergisini
banka ve bankerlerle sigorta şirketleri
öder. Sigorta aracıları tarafından yapılan
sigorta işlemlerinde de verginin mükellefi
sigorta şirketleridir." şeklinde
değiştirilmiş,
- 31 inci
maddesinin ikinci fıkrasından sonra gelmek
üzere, "Sigorta işlemlerinde verginin
matrahı, bu işlem dolayısıyla poliçede yer
alan prim tutarıdır. Prim tutarının
hesabında, sigorta işlemi dolayısıyla
komisyon ve benzeri adlarla sigorta
aracılarına yapılan ödemeler indirim konusu
yapılamaz." fıkrası eklenmiş,
- 47 nci maddesinin
(a) fıkrasının sonuna "Sigorta
muamelelerine ilişkin beyanname sigorta
şirketlerinin kanuni veya iş merkezlerinin
bulunduğu yer vergi dairesine verilir."
hükmü eklenmiştir.
6802 sayılı Kanunda
yapılan bu değişiklikler 1/8/2008 tarihinden
itibaren yürürlüğe girecektir.
Ayrıca, 6802 sayılı
Kanunun 31 inci maddesinde, "Sigorta
şirketleri, iptal ettikleri sigorta
muamelelerine ilişkin vergileri (yalnızca
iptal tarihinden sonraki döneme ait olan
kısmı), iptalin gerçekleştiği dönemde
hesaplanan banka ve sigorta muameleleri
vergisinden indirebilirler. Bu dönemde
indirilemeyen vergiler, sonraki dönem
beyannamelerinde indirim konusu yapılabilir."
hükmü ile aynı maddenin son fıkrasında
"Maliye Bakanlığı, bu maddenin uygulanmasına
ilişkin usûl ve esasları belirlemeye
yetkilidir." hükmü yer almaktadır.
5766 sayılı Kanunla
yapılan değişiklikler uyarınca, sigorta
işlemlerinde BSMV mükellefiyeti, matrahı,
beyanı ve ödenmesi ile iptal edilen sigorta
işlemlerine ilişkin açıklamalar aşağıda
belirtilmiştir.
1- Sigorta
İşlemlerinde BSMV Mükellefi
5684 sayılı
Sigortacılık Kanununun[3]
2 nci maddesinin birinci fıkrasının (b)
bendinde, sigorta aracıları sigorta acentesi
ve brokerleri olarak sayılmış olup aynı
maddenin (l) bendinde ise sigorta acentesi;
ticarî mümessil, ticarî vekil, satış memuru
veya müstahdem gibi tâbi bir sıfatı
olmaksızın bir sözleşmeye dayanarak muayyen
bir yer veya bölge içinde daimî bir surette
sigorta şirketlerinin nam ve hesabına
sigorta sözleşmelerine aracılık etmeyi veya
bunları sigorta şirketleri adına yapmayı
meslek edinen, sözleşmenin akdinden önce
hazırlık çalışmalarını yürüten ve
sözleşmenin uygulanması ile tazminatın
ödenmesinde yardımcı olan kişi olarak
tanımlanmıştır. Ayrıca, Sigorta Acenteleri
Yönetmeliğinin[4]
12 nci maddesinde ise; "Sigortalı
tarafından yetkili acenteye yapılan ödeme
sigorta şirketine yapılmış sayılır."
hükmü yer almaktadır.
Öte yandan, 6802
sayılı Kanunun 28 inci maddesi uyarınca,
verginin doğması için sigorta şirketlerince
bir muamele yapılması ve bu muamele
sonucunda lehe nakden veya hesaben para
alınması gerekmektedir. Ayrıca, 5766 sayılı
Kanunun 25 inci maddesiyle değişik 6802
sayılı Kanunun 30 uncu maddesine göre,
sigorta aracıları tarafından yapılan sigorta
işlemlerinde de verginin mükellefi sigorta
şirketleridir.
6802 sayılı Kanunda
değişiklikler yapan 5766 sayılı Kanunun 25
inci maddesinin yürürlüğe girmesinden önceki
uygulamaya göre sigorta işlemlerinde
BSMV'nin mükellefi, sigorta şirketleri ile
bu şirketler tarafından sözleşme yapma veya
prim tahsil etme yetkisi verilen sigorta
acenteleriydi. Ancak, 5766 sayılı Kanunla
yapılan değişiklikler uyarınca, 1/8/2008
tarihinden itibaren sözleşme yapma veya prim
tahsil etme yetkisi bulunan sigorta
acenteleri ile sigorta acenteliği bulunan
banka şubeleri tarafından yapılan sigorta
işlemleri de dahil olmak üzere bütün sigorta
işlemlerinde verginin mükellefi sigorta
şirketleridir.
Buna göre, sözleşme
yapma veya prim tahsil etme yetkisi bulunan
sigorta acenteleri tarafından yapılan
sigorta işlemleri, sigorta şirketleri
tarafından yapılan işlemler ve bu işlemler
dolayısıyla bu acentelerin nakden veya
hesaben aldığı paralar da sigorta
şirketlerinin lehe aldığı paralar hükmüne
olup, 5766 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği
1/8/2008 tarihinden itibaren sigorta
aracıları tarafından yapılan sigorta
işlemleri de dahil olmak üzere bütün sigorta
işlemlerinde verginin mükellefi sigorta
şirketleridir.
Diğer taraftan,
bireysel emeklilik aracılarının da banka ve
sigorta muameleleri vergisine tabi olmaları,
sözleşme düzenlenmesine veya tahsilata
yetkili olup olmadıklarına bağlı
bulunmaktaydı. 5766 sayılı Kanun ile sigorta
işlemlerinde getirilen yeni uygulamaya
paralel olarak sözleşme yapma ve tahsilat
yapma yetkisi bulunan bireysel emeklilik
aracıları tarafından yapılan bireysel
emeklilik işlemlerinde de verginin mükellefi
emeklilik şirketleridir. Bu işlemlere
ilişkin vergiler emeklilik şirketlerinin
kanuni veya iş merkezlerinin bulunduğu yer
vergi dairesine beyan edilerek ödenecektir.
2- Sigorta
İşlemlerinde BSMV Matrahı
Sigorta
şirketlerinin sigorta işlemi olsun olmasın
yaptıkları bütün işlemler dolayısıyla nakden
veya hesaben lehe aldıkları paralar BSMV'ye
tabi bulunmaktadır. 5766 sayılı Kanunun 25
inci maddesiyle değişik 6802 sayılı Kanunun
31 inci maddesinin üçüncü fıkrasına göre;
sigorta işlemlerinde verginin matrahı, bu
işlem dolayısıyla poliçede yer alan prim
tutarıdır. Prim tutarının hesabında, sigorta
işlemi dolayısıyla komisyon ve benzeri
adlarla sigorta aracılarına yapılan ödemeler
matraha dahil olup indirim konusu yapılamaz.
Bu işlem
dolayısıyla sözleşme yapma veya prim tahsil
etme yetkisi bulunan acenteye yapılan
komisyon ve benzeri ödemelerin vergi
matrahından indirilmesi mümkün değildir.
Diğer bir ifadeyle, sigorta acentelerinin
vergi mükellefiyetinden çıkarılması sigorta
şirketlerince acentelere yapılacak
ödemelerin vergi matrahından indirilmesi
sonucunu doğurmamaktadır.
Örnek 1-
Sigorta şirketi tarafından 16/8/2008
tarihinde 1 yıllık motorlu kara taşıt aracı
sigorta poliçesi düzenlenmiştir. Söz konusu
poliçeye ilişkin prim tutarı 1.350-YTL'dir.
Bu işlemde verginin matrahı, poliçede yer
alan 1.350-YTL tutarı olup bu prim tutarı
üzerinden % 5 oranında 67,50-YTL tutarında
BSMV hesaplanması ve Ağustos 2008 dönemi
beyannamesiyle şirketin kanuni veya iş
merkezinin bulunduğu yer vergi dairesine
beyan edilerek aynı süre içinde ödenmesi
gerekmektedir.
Örnek 2-
C
yetkili sigorta acentesi tarafından
16/8/2008 tarihinde 1 yıllık motorlu kara
taşıt aracı sigorta poliçesi düzenlenmiştir.
C yetkili sigorta acentesi ile sigorta
şirketi arasında yapılan yetkili acentelik
sözleşmesi gereğince bu poliçeye ilişkin
komisyon oranı % 10'dur. Söz konusu poliçeye
ilişkin prim tutarı (yetkili acente
komisyonu dahil) 1.350-YTL'dir.
C yetkili sigorta
acentesinin bu işlem dolayısıyla acentelik
sözleşmesi uyarınca alacağı komisyon tutarı,
poliçede yer alan prim tutarının % 10'u olup
135-YTL'dir. Bu işlemdeki prim tutarı,
sigorta acentesinin alacağı komisyonlar ile
sigorta şirketinin alacağı tutarların
toplamından oluşmakta olup 1.350-YTL'dir.
Dolayısıyla, sigorta işleminde acentenin
alacağı komisyon tutarı poliçede yer alan
prim tutarına dahil olduğundan bu tutar
verginin hesaplanmasında dikkate
alınmaktadır. Bu işlemde verginin matrahı
poliçede yer alan 1.350-YTL tutarı olup, bu
prim tutarı üzerinden % 5 oranında 67,50-YTL
BSMV hesaplanması ve sigorta şirketi
tarafından bu işleme ait verginin Ağustos
2008 dönemi beyannamesiyle şirketin kanuni
veya iş merkezinin bulunduğu yer vergi
dairesine beyan edilerek aynı süre içinde
ödenmesi gerekmektedir. Prim tutarının
hesabında, sigorta işlemi dolayısıyla
komisyon ve benzeri adlarla sigorta
aracılarına yapılan ödemeler matraha dahil
olduğundan, BSMV matrahının hesaplanmasında
indirim konusu yapılamayacağı açıktır.
3- Sigorta
İşlemlerinde BSMV Beyanı ve Ödenmesi
6802 sayılı Kanunun
44, 47 ve 48 inci maddelerinde BSMV'nin
tarhına, beyanname zamanı ve yeri ile
ödenmesine ilişkin hükümler bulunmaktadır.
Anılan maddelerde, BSMV'nin vergiye tabi
olayların vuku bulduğu yer vergi dairesince
tarh olunacağı, bu Kanunun beyannamenin bir
merkezden verilmesini tecviz ettiği hallerde
verginin beyannamenin verildiği yer vergi
dairesince tarh olunacağı,
her
mükellefin bir ay içindeki vergiye tabi
muamelelerini bir beyanname ile ertesi ayın
15 inci günü akşamına kadar BSMV'de
muamelelerin yapıldığı yer vergi dairesine
bildirmek mecburiyetinde olduğu, sigorta
muamelelerine ilişkin beyannamenin sigorta
şirketlerinin kanuni veya iş merkezlerinin
bulunduğu yer vergi dairesine verileceği ve
mükelleflerin beyanname üzerinden tarh ve
tahakkuk ettirilen vergileri beyanname verme
süresi içinde ödemeye mecbur oldukları hüküm
altına alınmıştır.
Bu hükümler
uyarınca sigorta şirketleri, 1/8/2008
tarihinden itibaren sigorta acenteleri
tarafından yapılan sigorta işlemleri de
dahil olmak üzere yaptıkları işlemlere
ilişkin vergileri, Hizmet Vergisi (Sigorta
Muameleleri Vergisi) Beyannamesi ile izleyen
ayın 15 inci günü akşamına kadar kanuni veya
iş merkezlerinin bulunduğu yer vergi
dairesine beyan ederek aynı süre içinde
ödeyeceklerdir.
4- Özellik
Arzeden Diğer Hususlar
a) Temmuz
2008 Dönemine İlişkin BSMV'nin Beyan ve
Ödemesi
Sözleşme yapma veya
prim tahsil etme yetkisi bulunan sigorta
acentelerinin Temmuz 2008 vergilendirme
döneminde yaptıkları sigorta muamelelerini
Hizmet Vergisi (Sigorta Muameleleri Vergisi)
Beyannamesi ile izleyen ayın 15 inci günü
akşamına kadar vergi dairesine beyan ederek
aynı süre içinde ödemeleri gerekmektedir.
Sigorta acenteleri
tarafından verilecek Temmuz 2008 dönemine
ait beyannamenin "Sonraki Döneme
Devreden İptal Edilen Sigorta Muamelelerine
İlişkin İndirilecek Vergiler" satırında
bulunan tutarlar, iptal edilen sigorta
işlemlerine ait vergilerin ilgili dönemlerde
beyan edilerek ödenmiş olması şartıyla
acentelerin başvurusu üzerine diğer vergi
borçlarına mahsup edilir. Mahsup edilemeyen
vergi tutarları işlemin yapıldığı takvim
yılının sonuna kadar doğacak diğer vergi
borçlarından mahsup edilir. Bu şekilde
mahsup edilemeyen vergi acenteye nakden iade
edilir.
Öte yandan, 5766
sayılı Kanunun 25 inci maddesi ile değişik
6802 sayılı Kanunun 30 uncu maddesi hükmü
uyarınca, sözleşme yapma veya prim tahsil
etme yetkisi bulunan sigorta acentelerinin
BSMV mükellefiyet kaydı, Temmuz 2008
dönemine ilişkin beyannamelerin
verilmesinden sonra Ağustos 2008 döneminin
sonuna kadar ilgili vergi dairesi
müdürlüğünce terkin edilecektir.
Ancak 213 sayılı
Vergi Usul Kanununun[5]
160 ıncı maddesi hükmü uyarınca, sigorta
acentelerinin BSMV'ye ilişkin mükellefiyet
kaydının terkin edilmesi, mükellefin işi
bırakmasından önceki dönemlere ilişkin
yükümlülüklerini ortadan kaldırmayacak, bu
tarihten önceki dönemlere ilişkin
vergilendirmeye ve ceza uygulanmasına da
engel teşkil etmeyecektir.
b) İptal
Edilen Sigorta İşlemlerinde BSMV Uygulaması
6802 sayılı Kanunun
31 inci maddesinin 1/5/2007 tarihinde
yürürlüğe giren beşinci fıkrasında, iptal
edilen sigorta işlemlerine ilişkin BSMV
uygulaması düzenlenmiştir. Bu düzenleme
uyarınca, sigorta şirketleri iptal ettikleri
sigorta muamelelerine ilişkin vergileri
(yalnızca iptal tarihinden sonraki döneme
ait olan kısmı), iptalin gerçekleştiği
dönemde hesaplanan BSMV'den indirebilirler.
Bu dönemde indirilemeyen vergiler, sonraki
dönem beyannamelerinde indirim konusu
yapılabilmektedir.
5766 sayılı Kanunun
25 inci maddesinin yürürlüğe girdiği
1/8/2008 tarihinden sonra yapılan sigorta
işlemlerinde sözleşme yapma ve prim tahsil
etme yetkisi bulunan sigorta acentelerinin
BSMV mükellefiyeti bulunmamaktadır. Bu
tarihten sonra yapılan sigorta işlemlerinde
BSMV mükellefi sigorta şirketleridir.
1/8/2008 tarihinden
önce sözleşme yapma veya prim tahsil etme
yetkisi bulunan sigorta acenteleri
tarafından yapılan sigorta işlemlerinin bu
tarihten sonra iptal edilmesi durumunda,
iptal edilen sigorta işlemlerine ilişkin
beyan edilen vergilerin, iptalin
gerçekleştiği dönemde hesaplanan vergiden
indirilmesi sigorta şirketleri tarafından
gerçekleştirilecektir. Bu durumda, 1/8/2008
tarihinden önce sigorta acenteleri
tarafından düzenlenen ancak bu tarihten
sonra iptal edilen sigorta işlemlerine
ilişkin vergilerin sigorta acentelerince
beyan edilerek ödenmiş olması kaydıyla,
sigorta şirketleri tarafından iptalin
gerçekleştiği dönemde hesaplanan vergiden
indirim konusu yapılabilecektir. Sigorta
şirketleri tarafından iptalin gerçekleştiği
dönemde hesaplanan vergiden indirim konusu
yapılan söz konusu verginin bu işlemleri
yapan sigorta acentelerine ayrıca red ve
iadesinin yapılamayacağı tabiidir.
Öte yandan, 5766
sayılı Kanunun yürürlüğe gireceği 1/8/2008
tarihinden önce veya sonra düzenlenen ve bu
tarihten sonra iptal edilen sigorta
işlemlerinde BSMV uygulaması, 85 Seri No.lu
Gider Vergileri Genel Tebliğinde[6]
yer alan açıklamalara göre yapılacağı
tabiidir.
c) Sigorta
Şirketlerince Sigorta Aracılarına Verilen
Komisyonların BSMV Karşısındaki Durumu
5766 sayılı Kanunun
yürürlüğe girmesinden itibaren tali
acenteler dahil tüm sigorta acenteleri, BSMV
mükellefiyeti dışına çıkarılmakta ve sigorta
aracıları tarafından yapılan sigorta
işlemlerinde de verginin mükellefi sigorta
şirketleri kabul edilmektedir. Sigorta
işlemlerinde verginin matrahı, sigorta
aracılarına verilen komisyonlar dahil
edilerek tespit edilen prim tutarlarıdır.
Öte yandan,
bankalar dışındaki sözleşme yapma veya prim
tahsil etme yetkisi bulunan sigorta
acentelerinin BSMV mükellefiyeti Ağustos
2008 döneminden itibaren sona ereceğinden
sigorta muamelelerine ilişkin olarak yıl
sonlarında veya belli dönem aralıklarında
sigorta şirketlerinden teşvik komisyonu ve
benzer adlar altında alınan paralar vergiye
tabi tutulmayacaktır.
Ancak, sözleşme
yapma veya prim tahsil etme yetkisi bulunan
banka şubeleri tarafından sigorta
şirketlerinden alınan bu tür komisyonların
BSMV'ye tabi tutulması gerekmektedir.
d) Sigorta
İşlemlerinde Belge Düzeni
Bilindiği üzere,
sigorta işlemleri dolayısıyla sigorta
şirketleri ve acenteleri tarafından
düzenlenecek belgelere ilişkin açıklamalar
243[7]
ve 246[8]
Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel
Tebliğlerinde yer almaktadır. Buna göre,
sigorta acenteleri tarafından sigorta
şirketlerine sağlanan hizmetler nedeniyle
ödenen komisyon bedelleri için sigorta
şirketlerince sadece sigorta komisyon gider
belgesi düzenlenmesi gerekmekte olup ayrıca
acentelerce söz konusu bedeller için fatura
düzenlenmeyecektir. Diğer taraftan, sigorta
şirketlerinin sigortacılık faaliyeti dışında
kalan diğer işlemleri için fatura
düzenleneceği tabiidir. Bir acenteye bağlı
olarak çalışan kişi veya kurumları ifade
eden ve uygulamada tali acente adı verilen
kişi veya kurumların da bağlı oldukları
acentelerden yaptıkları iş karşılığında
alacakları bedel (komisyon) için de sigorta
komisyon gider belgesi düzenlenmesi
gerekmektedir.
5766 sayılı Kanun
ile yapılan değişikliklerin 1/8/2008
tarihinde yürürlüğe girmesiyle birlikte
sigorta işlemlerine ilişkin primler
üzerinden hesaplanan vergilerin sigorta
şirketlerince beyan edilerek ödenmesi ve
prim tutarlarına sigorta aracılarının bu
işlemler dolayısıyla alacağı komisyonların
dahil olması, belge düzeninin değişmesini
gerektirmemektedir. Bu nedenle, sigorta
şirketlerince sigorta aracılarına ödenecek
komisyonlar için sigorta komisyon gider
belgesi uygulamasına devam edilecektir.
B-
KAMBİYO
MUAMELELERİNDE BSMV UYGULAMASI
6802 sayılı Kanunun
"Beyanname verilme zamanı ve yeri" başlıklı
47 inci maddesinin (a) fıkrasında, "...her
mükellef, bir ay içindeki vergiye tabi
muamelelerini bir beyanname ile ertesi ayın
15 inci günü akşamına kadar ... banka ve
sigorta hizmetleri vergisinde muamelelerin
yapıldığı yer vergi dairesine bildirmek
mecburiyetindedir." hükmü yer
almaktadır. Aynı maddenin (e) fıkrasında
ise; "Herhangi bir vergi döneminde,
vergiye tabi muameleleri bulunmayan
mükellefler de keyfiyeti aynı müddetler
içinde, vergi beyannamesi ile bildirmeye
mecburdurlar." hükmü bulunmaktadır.
15/4/2008 tarihli
ve 26848 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan
2008/13459 sayılı Bakanlar Kurulu Kararında,
kambiyo muamelelerine ilişkin BSMV oranı,
1/5/2008 tarihinden itibaren uygulanmak
üzere satış tutarı üzerinden sıfır olarak
belirlenmiştir.
Buna göre BSMV
mükellefleri, vergilendirme dönemi içinde
vergiye tabi işlemleri bulunmasa da bu
durumlarını vergi beyannamesi ile bildirmeye
mecburdurlar. Bu nedenle, vergi dönemi
içinde sadece vergi oranı sıfır olarak
belirlenmiş döviz satış işlemleri bulunan
mükelleflerin (yetkili müesseseler dahil) de
vergiye tabi işlemlerini beyanname ile
bildirmeleri gerekmektedir.
Tebliğ olunur.
[1]
6/6/2008 tarihli ve 26898 mükerrer sayılı
Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
[2]
23/7/1956 tarihli ve 9362 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanmıştır.
[3]
14/6/2007 tarihli ve 26552 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanmıştır.
[4]
14/4/2008 tarihli ve 26847 mükerrer sayılı
Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
[5]
10/1/1961 tarihli ve 10703 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanmıştır.
[6]
13/6/2007 tarihli ve 26551 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanmıştır.
[7]
7/9/1995 tarihli ve 22397 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanmıştır.
[8]
8/1/1996 tarihli ve 22517 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanmıştır.
