|
ORTAKLARDAN
ALACAKLAR VE ORTAKLARA BORÇLAR HESAPLARI İLE TRANSFER
FİYATLANDIRMASI YOLUYLA ÖRTÜLÜ KAZANÇ DAĞITIMI VE ÖRTÜLÜ
SERMAYE İLİŞKİSİ
I- GİRİŞ
5520 Sayılı Kurumlar Vergisi
Kanunu’nda Örtülü Sermaye başlıklı makaleyi 01.09.2006
tarihinde, Transfer Fiyatlandırması Yoluyla Örtülü Kazanç
Dağıtımı başlıklı makaleyi de 15.11.2006 tarihinde yazarak
bu sitede yayınlamıştık. Bu çalışmamızda ise özellikle
bizler serbest muhasebeci, serbest muhasebeci mali müşavir
ve yeminli mali müşavirleri yakından ilgilendiren
131-231-Ortaklardan Alacaklar ve 331-431- Ortaklara
Borçlar hesapları ile bu iki konunun ilişkisini ve yıl
sonuna yaklaştığımız şu günlerde neler yapılabileceğini
ortaya koymaya çalışacağız.
II- ORTAKLARDAN
ALACAKLAR HESABI VE TRANSFER FİYATLANDIRMASI YOLUYLA
ÖRTÜLÜ KAZANÇ DAĞITIMI İLİŞKİSİ
“Ortaklardan
Alacaklar Hesabı” işletmenin esas faaliyet konusu
dışındaki işlemleri dolayısı ile
(ödünç verme ve benzer nedenlerle
ortaya çıkan)
ortaklarından alacaklı bulunduğu tutarların izlendiği
hesaptır.
Ödünç verme ve benzer nedenlerle
işletmenin ortaklarından, ferdi işletmelerde işletme
sahibinden olan ve en çok
bir yıl içinde tahsil
edilmesi planlanmış bulunan senetli ve senetsiz alacakları
131- Ortaklardan Alacaklar
hesabında izlenir.
Bir yıldan fazla
uzun sürede tahsil edilmesi
planlanmış bulunan senetli ve senetsiz alacaklar ise
231- Ortaklardan Alacaklar
hesabında izlenecektir.
Tekdüzen hesap planı
içerisinde 13- Diğer
Alacaklar, 23- Diğer Alacaklar;
grupları içerisinde yer alan alacakların tamamı işletmenin
esas faaliyet konusu dışında ve herhangi bir ticari nedene
dayanmadan meydana gelmiş alacakları kapsar. Dolayısı ile
bu gruplar içerisinde yer
alan hesapların tamamı ticari değildir.
MSUGT’lerini takip ederek bilançonun
aktifinde yer alan 131 ve 231- Ortaklardan Alacaklar
hesaplarını Tekdüzen Hesap Planı’ndaki açıklama ve
işleyişine uygun olarak muhasebe yapanlar doğal olarak
“transfer fiyatlandırması
yoluyla örtülü kazanç dağıtımı”
konusuna doğrudan muhatap
olabileceklerdir. Çünkü adı geçen hesaplar işletmeden
ortaklara ödünç verme ve benzeri işlemlerde
kullanılmaktadır ki bu durumda transfer fiyatlandırması
yoluyla örtülü kazanç dağıtımı gündeme gelir. Nitekim;
KVK’nun 13.Maddesindeki
hükme, özellikle sermaye şirketleri ve bu şirketlerin
ortakları açısından baktığımızda, limited, anonim ve
eshamlı komandit şirketlerin ortaklarına emsallere
uygunluk ilkesine aykırı fiyat veya bedel üzerinden yani,
faizsiz veya düşük bir faizle ödünç para vermesi halinde
kazancın tamamen veya kısmen transfer fiyatlandırması
yoluyla örtülü olarak dağıtılmış sayılacağı açıkça
belirtilmektedir.
Sistemi tam olarak
uygulayan işletmeler konunun önemine vakıf olduklarından
bu hesapları kullanmak zorunda kaldıklarında ortakların
çektiği paralara faiz tahakkuk ettirerek gelir
kaydedeceklerdir.
III- ORTAKLARA BORÇLAR
HESABI VE ÖRTÜLÜ SERMAYE İLİŞKİSİ
İşletmenin, esas
faaliyet konusu dışındaki işlemleri dolayısıyla ortaklara,
ferdi işletmelerde işletme sahibine
bir yıl
içinde ödenmesi planlanmış bulunan senetli ve senetsiz
borçları 331- Ortaklara
Borçlar,
bir yıldan uzun
sürede ödenmesi planlanmış bulunan senetli ve senetsiz
borçları ise 431-
Ortaklara Borçlar
hesaplarında izlenir.
Tekdüzen hesap planı
içerisinde 33- Diğer
Borçlar, 43- Diğer Borçlar;
grupları içerisinde yer alan borçların tamamı işletmenin
esas faaliyet konusu dışında ve herhangi bir ticari nedene
dayanmadan meydana gelmiş borçları kapsar. Dolayısı ile
bu gruplar içerisinde yer
alan hesapların da tamamı ticari değildir.
MSUGT’lerini takip ederek bilançonun
pasifinde yer alan 331 ve 431- Ortaklara Borçlar
hesaplarını Tekdüzen Hesap Planı’ndaki açıklama ve
işleyişine uygun olarak muhasebe yapanlar doğal olarak “
örtülü sermaye” konusuna doğrudan muhatap
olabileceklerdir. Çünkü adı geçen hesaplar temettü
ödemeleri hariç ortaklardan işletmeye ödünç (borç) verme
ve benzeri işlemlerde kullanılmaktadır ki bu durumda
örtülü sermaye gündeme gelir. Nitekim;
KVK’nun 12.Maddesindeki hükme,
özellikle sermaye şirketleri ve bu şirketlerin ortakları
açısından baktığımızda, limited, anonim ve eshamlı
komandit şirketlerin ortaklarından temin ederek işletmede
kullandıkları borçların hesap dönemi içinde herhangi bir
tarihte dönem başındaki öz sermayenin üç katını aşan kısmı
örtülü sermaye sayılacağı açık bir şekilde
belirtilmektedir.
Bunun dışında,
12.Maddenin gerekçesinde de ifade edildiği gibi “örtülü
sermaye kapsamı dışına çıkarılan bir borçlanma, transfer
fiyatlandırması açısından normal koşullar altında
değerlendirilecek ve transfer fiyatlandırması işlemleri
için bir istisna teşkil etmeyecektir. Yani şirket ortağına
bir faiz ödemediği ve bu faizi gider olarak da
kaydetmediği halde aynı paranın emsal faizi hesaplanarak
GVK’nun 86/1-c Maddesindeki sınırı aşması durumunda
ortaktan bu miktarın Menkul Sermaye İradı olarak beyanı
istenebilecektir.
IV- SONUÇ
1-)
131 ve 231 kodlu hesaplar
kullanılarak ortaklara borç para kullandırıldığında, ortak
bu parayı nasıl banka veya bir finans kurumundan temin
ettiğinde faiz ödüyorsa, işletme de ortaklarına
kullandırdığı paralara faiz hesaplamalı ve gelir olarak
kayıt etmelidir.
2-) Diğer taraftan,
tersi durumda yani ortaklardan borç para alındığında her
şeyden önce işletmenin dönem başındaki öz sermayesinin üç
katını aşan kısmı örtülü sermaye sayılacaktır. Bunun yanı
sıra işletme ortağından aldığı borç paralar için faiz
hesaplamasa bile kullandığı paranın emsal faizi
hesaplanarak ortaklar açısından Menkul Sermaye İradı
olarak beyanı istenebilecektir. Bir borçlanma kanunen
örtülü sermaye kapsamı dışına çıkarılabiliyor ancak bu
transfer fiyatlandırması açısından bir istisna teşkil
etmiyor. Ancak, her şeye
rağmen 331 ve 431 hesaplara faiz yürütülüp yürütülmeyeceği
Maliye Bakanlığı tarafından kesin ve net olarak
açıklanması gerekmektedir.
3-)
Bilanço’nun Aktif ve Pasif’inde yer alan tüm hesaplar göz
önüne alınarak işletmenin sermaye ihtiyacı belirlenmeli,
buna uygun sermaye artışı yapılarak 331 ve 431 hesaplar
sıfırlanmalı ve varsa 131 ve 231 kodlu hesaplar derhal
tahsil edilmelidir.
4-) Gelir vergisine tabi
işletmelerde ortaklar cari hesaplarının kanunen pek bir
önemi yoktur. Bu işletmelerdeki işletme sahibi veya
ortaklar işletmenin parasını çekip kullanabilirler. Ancak
işletmeye devamlı olarak hesabı verilemeyen büyük
miktarlarda para koymaları işletme sahip veya ortakları
için sıkıntı yaratabilir.
İBRAHİM GÜLER
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
TÜDESK
20 No’lu Komite Üyesi
ibrahim.guler01@hotmail.com
|
